Bách xù

Tên gọi, danh pháp

Tên tiếng Việt: Bách xù.

Tên khác: Viên bách, Tùng xù, Bách tròn, Cối tía, Tử cối.

Tên khoa học: Cây có tên khoa học là Juniperus chinensis L., thuộc họ Bách Cupressaceae_._

Đặc điểm tự nhiên

Cây thân gỗ thường xanh, có thể cao đến 20 - 25m. Thân cây hình trụ, cành nhỏ tròn hoặc có tiết diện hơi vuông. Lá mọc áp sát vào cành, lá hình kim ở cây con và ở cành non của cây trưởng thành. Lá trưởng thành dạng vảy, xếp dày đặc, lợp sít nhau, đầu tù, lồi ở lưng, có tuyến ở gân giữa lá.

Cụm hoa là những nón đực và cái mọc riêng rẽ, nón đực hình trứng dài, nón cái hình cầu.

Nón quả gần hình tròn, đường kính 6 - 8cm, phủ phấn trắng, khi chín màu nâu. Quả có 1 - 4 hạt, thường là 2 - 3, hạt ngắn, bóng với những tuyến ngắn ở gốc.

Cây Bách xù trồng làm cảnh

Phân bố, thu hái, chế biến

Bách xù phân bố tự nhiên ở các nước châu Á bao gồm Mông Cổ, Đông Bắc Trung Quốc, Triều Tiên và Nhật bản. Cây đã được nhập trồng cả một số nước khác ở châu Á, châu Âu và châu Mỹ. Tại Việt Nam, không rõ Bách xù được nhập trồng vào thời gian nào, song có những cây được trồng ở Tam Đảo, Hà Nội và một số địa phương lân cận có tuổi đời lên đến 100 tuổi.

Bách xù là cây hơi chịu bóng, có thể trồng được cả những nơi trống trải nhiều nắng (vùng núi cao), cây sinh trưởng và phát triển tốt trong điều kiện có khí hậu ẩm mát. Sức chịu đựng của cây với các điều kiện khắc nghiệt cao, cây vẫn tồn tại được trong mùa đông lạnh khắc nghiệt của Trung Quốc và Mông Cổ.

Tại Tam Đảo, Việt Nam, Bách xù bắt đầu xuất hiện nón sinh sản vào khoảng tháng 3 - 4. Chưa thấy cây con mọc từ hạt. Cây có thể được nhân giống từ các cành bánh tẻ bằng cách sử dụng các chất kích thích ra rễ.

Quả cây Bách xù

Bộ phận sử dụng

Cành, lá và vỏ thân. Quả cây được dùng trong Y học cổ truyền Hàn Quốc. Tinh dầu Bách xù cũng được dùng trong hương liệu pháp.

Quả cây phơi khô còn được dùng làm gia vị ở một số nước châu Âu.

Ngày dùng 30 - 40g cành lá, dạng thuốc sắc; hoặc có thể uống tinh dầu, 10 - 15 giọt mỗi ngày. Dùng ngoài liều lượng thích hợp.