Cam Bigarade

Tên gọi, danh pháp

Cam đắng hay còn gọi là Cam chua, cam Seville, cam bigarade hay cam mứt, toan đăng. Cam đắng là tên một loài thực vật thuộc chi Cam chanh có tên khoa học là Citrus aurantium, thuộc họ Rutaceae.

Quả dùng làm dược liệu gồm 2 loại là chỉ thực (Fructus Aurantii immaturus) và chỉ xác (Fructus Aurantii).

Đặc điểm tự nhiên

Cây cam đắng sinh trưởng ở vùng khí hậu cận nhiệt đới, cận nhiệt đới và có thể dễ dàng chịu được các điều kiện bất lợi. Nó phù hợp với nhiều điều kiện thổ nhưỡng và tồn tại trong những điều kiện khắc nghiệt. Chiều cao của cây cam đắng từ 2 đến 9 m và có ngọn nhỏ gọn hơn so với cam ngọt. Nó có vỏ nhẵn, màu nâu, cành cây màu xanh lục, có góc cạnh và linh hoạt.

Cây ra lá quanh năm. Những bông hoa có mùi thơm cao, đơn lẻ hoặc trong các cụm nhỏ trong ở nách lá và  rộng khoảng 3,7 cm. Quả hình tròn, hình bầu dục thuôn hoặc hình bầu dục thuôn,  rộng 7 - 8 cm, bề mặt nhám, vỏ dày, có vị đắng thơm, khi trưởng thành sẽ chuyển sang màu đỏ cam tươi. Vỏ của trái cây có một số lượng lớn các tuyến dầu nhỏ, trũng xuống. Phần giữa của quả trở nên rỗng khi quả đã phát triển hết. Mùa hoa quả từ tháng 3 đến tháng 10.

Cây gỗ cao 4 - 5 m hay hơn, phân nhánh nhiều, cành có gai dài và nhọn. Lá hình trái xoan nhọn, nguyên, dai bóng, dài 5 - 10cm, rộng 2,5 - 5 cm, có đốt trên cuống, nở thành một cánh rộng hay hẹp tùy theo thứ. Hoa màu trắng, hợp thành xim ở nách lá. Quả hình cầu, đường kính từ 6 - 8cm, khi chín màu da cam, mặt ngoài xù xì.

Cam đắng hay còn gọi là Cam chua

Phân bố, thu hái, chế biến

Cam đắng là loại thực vật có xuất xứ từ vùng Đông Nam Á. Người dân ở các đảo Nam Hải như Guam, Samoa và Fiji tin rằng loài cây này đã được đưa đến trồng trên diện tích của họ vào thời tiền sử. Loại cây này hiện được trồng rộng rãi khắp vùng Địa Trung Hải, Guinea, Tây Ấn, Brazil cũng như California và Florida.

Cam đắng thường được dùng để lấy tinh dầu được ứng dụng làm hương liệu trong mỹ phẩm hoặc dung môi để pha hóa chất. Giống cam Seville được sử dụng trong sản xuất mứt cam và cũng được sử dụng để làm bigarade của Pháp.

Các loại dầu quan trọng nhất thu được từ cây cam đắng là:

• EO ép lạnh: Được chế biến từ vỏ của trái cây. Nó là một chất lỏng màu nâu vàng, có mùi hoa tươi. Bởi vì phương pháp chiết xuất ép lạnh được sử dụng để điều chế dầu này, limonene (lên đến 90%) là thành phần chính cùng với β-myrcene và α-pinene.
• Dầu petitgrain bigarade: Được chế biến bằng cách chưng cất hơi nước của lá và cành từ việc cắt tỉa cây được thu hái vào các thời điểm khác nhau trong năm. Nó có màu vàng nhạt với mùi gỗ và nó chủ yếu bao gồm các este linalyl axetat (45%), geranyl axetat (3%), cùng với linalool (28%), và geraniol, v.v.
• Dầu Neroli: Được điều chế từ quá trình chưng cất hơi nước hoặc chưng cất hoa. Nó có màu vàng nhạt với mùi hoa đắng nhẹ. Linalool, linalyl axetat và limonene là những thành phần chính.

Quả:

• Chỉ thực (Fructus Aurantii immaturus) là những quả cam non hoặc những quả đã rụng dưới gốc cây, phơi hoặc sấy khô dưới ánh nắng vừa phải.
• Chỉ xác (Fructus Aurantii) là quả được hái khi gần chín, cắt đôi rồi đem phơi nắng hoặc sấy khô.

Quả cam đắng thường được dùng để lấy tinh dầu

Hãm hoa: Cho một thìa súp hoa vào một tách nước sôi để trong 10 phút.

Hãm lá: Cho 10 – 20 g lá vào 1 lít nước sôi hoặc 3 – 4 lá vào một tách nước sôi, hãm trong 15 phút.

Quả: Sử dụng mỗi ngày hoặc có thể hơn với hàm lượng 6 – 12 g, dưới dạng ngâm rượu hay  thuốc sắc.

Vỏ quả dùng với liều 6 – 12 g, dưới dạng thuốc sắc hay ngâm rượu, thường dùng phối hợp với các vị thuốc khác.