Cây Trinh Nữ

Tên gọi, danh pháp

Tên Tiếng Việt: Cây trinh nữ

Tên khác: Cây mắc cỡ, cây xấu hổ, hàm tu thảo, cây thẹn.

Tên khoa học: Mimosa pudica L.. Thuộc họ Trinh nữ Mimosaceae.

Cây Trinh nữ

Đặc điểm tự nhiên

Cây Trinh nữ là loại cây nhỏ, mọc thành bụi lớn, cao 30 - 40cm. Thân cành uốn éo, có lông và gai nhỏ hình móc. Lá kép chân vịt, có cuống dài, mọc so le, mang bốn nhánh lá chét xếp lông chim. Lá chét nhỏ gồm 12 - 14 đôi ở gốc và đầu nhánh, to hơn ở phần giữa, tất cả đều cụp xẹp lại khi đụng phải, hoặc buổi tối cũng cụp lại.

Cụm hoa mọc ở kẽ lá gồm rất nhiều hoa nhỏ xếp thành đầu tròn, màu tím nhạt; đài nhỏ hình đấu; tràng 4 cánh dính nhau ở nửa dưới; nhị 4, rất mảnh; bầu 4 noãn.

Quả giáp nhỏ, dài khoảng 2cm, rộng 2 - 3 mm, tụ lại thành hình ngôi sao, có lông cứng. Hạt nhỏ, dẹt, dài khoảng 2mm, rộng 1 - 1,5mm.

Mùa hoa: Tháng 6 - 8.

Cây trinh nữ mọc hoang ở nhiều nơi trên nước ta như ven đường, bờ ruộng, trên đồi.

Hoa của cây Trinh nữ

Phân bố, thu hái, chế biến

Phân bố

Chi Mimosa L. có khoảng 400 loài trên thế giới, phân bố chủ yếu ở khu vực nhiệt đới châu Mỹ, châu Phi và châu Á. Ở Việt Nam có 4 loài, trong đó có cây Trinh nữ. Tuy nhiên, loài này ở châu Á được biết đến với 4 loài, căn cứ vào sự khác nhau của chiều dài chỉ nhị và lông ở ống tràng. Về nguồn gốc chung của loài Trinh nữ (M. pudica L.) có xuất xứ từ vùng châu Mỹ nhiệt đới. Ở Việt Nam, cây Trinh nữ phân bổ rải rác khắp nơi, từ đồng bằng đến miền núi độ cao dưới 1000m.

Cây Trinh nữ thuộc loại cây thảo sống một năm. Cây con mọc từ hạt vào khoảng cuối mùa xuân, sau 3 tháng sinh trưởng phát triển nhanh, cây đã có quả già và hoàn thành vòng đời của nó.

Cây Trinh nữ là cây ưa sáng, thường mọc trên đất ẩm ở bãi sông, ven đường đi, nương rẫy hay ở các ruộng bỏ hoang. Cây có khả năng chịu được khô hạn và nắng nóng (nhiệt độ lên tới 38 độ C) ở các vùng bán hoang mạc tại miền Trung.

Cây Trinh nữ ra hoa quả rất nhiều, khi quả già tự mở, hạt phát tán gần, vì thế cây thường mọc tập trung thành đám dày đặc, ảnh hưởng đến cây trồng. Để diệt trừ loại cỏ dại này, người ta thường phát bỏ lúc cây còn non (chưa có quả già), sau đó đốt cháy.

Cây Trinh nữ thường mọc trên đất ẩm

Thu hái và chế biến

Mùa hạ, khi cây Trinh nữ đang phát triển xanh tốt, thu hoạch toàn cây, rửa sạch đất cát, thái mỏng, phơi hay sấy khô là được (chú ý tránh làm rụng lá).

Thuỷ phân dưới 13p.100.

Tạp chất dưới 1p.100.

Bộ phận sử dụng

Bộ phận sử dụng được của cây Trinh nữ là toàn cây (hàm tu thảo).

Dùng cây Trinh nữ với liều 10 - 20g (sắc uống).