Cỏ hương bài

Tên gọi, danh pháp

Tên Tiếng Việt: Cỏ hương bài, cỏ hương lau.

Tên khác: Akar wangi, Botha grass, Janur, Khas-khas, Khus-khus, Kusu-kusu, vetiver.

Tên khoa học: Chrysopogon zizanioides, Vetiveria zizanioides (L.) Nash ex Small., thuộc họ Lúa – Poaceae.

Đặc điểm tự nhiên

Cỏ hương bài loài cây thảo sống nhiều năm, thân rễ dày mang rễ dài, có mùi thơm. Thân cao đến 2m, mọc thành bụi đứng, gốc lớn, nhiều đốt, nhẵn. Lá hình dải hẹp, nhọn đầu, thẳng, cứng dài 40 - 90cm, nhẵn, mép ráp; bẹ lá dẹt, lưỡi bẹ dạng gờ mỏng. Cụm hoa là chuỳ ở ngọn, thẳng, dài 20 - 30cm, cuống chung lớn, phân nhánh nhiều; các nhánh xếp thành vòng, không đều nhau, nhẵn, ráp, có đốt. Bông nhỏ hẹp, nhọn, màu tím nhạt, có khi vàng nhạt; bông nhỏ không cuống lưỡng tính, bông nhỏ có cuống là bông đực. Quả thóc hơi dẹt bên nhiều hay ít.

Cỏ hương bài loài cây thảo sống nhiều năm, thân rễ dày mang rễ dài, có mùi thơm

Phân bố, thu hái, chế biến

Cỏ hương bài có nguồn gốc từ Ấn Độ,  hiện nay nó đã được gieo trồng rộng khắp trong khu vực nhiệt đới. Các quốc gia và khu vực sản xuất chủ yếu là Haiti, Ấn Độ, Java, Réunion.

Cỏ hương bài phân bố ở nhiều nước nhiệt đới Phi châu và Á châu (Ấn Độ, Nam Trung Quốc, tới Inđônêxia). Ở nước ta, cây mọc phổ biến trên các đồi hoang khô, nơi nhiều nắng, trơ đất đá, xen lẫn với cây bụi thấp. Cũng được trồng ở Thái Bình, trên đất cát dọc bờ biển. Trồng vào tháng 2; thu hái chính vụ vào tháng 12, cũng thường được thu hoạch quanh năm.

Cỏ vetiver khá dễ trồng, dễ sống, chịu hạn tốt, ít bị sâu bệnh, thấm nước và giữ nước. Nó vừa ưa khô vừa ưa nước, trồng được ở bất kỳ loại đất nào, không kể độ màu mỡ. Cỏ được nhân giống bằng cụm rễ, cành giâm. Cây mọc thành bụi hay khóm lớn.

Rễ sản xuất tinh dầu chất lượng cao, thân gỗ và có mùi thơm nặng, được sử dụng làm hương liệu trong măng tây và đậu Hà Lan đóng hộp, đồ uống trái cây, kẹo siro, v.v. Nó cũng được sử dụng để làm xà phòng, nước hoa, mỹ phẩm, chất khử mùi, và các loại khác đồ vệ sinh cá nhân. Rễ được dùng làm rổ, quạt, chiếu, màn che mát. Rễ bột thể hiện đặc tính diệt côn trùng. Mặt khác, thân và lá già được sử dụng làm tấm lợp hoặc chế biến thành bột giấy thô.

Bộ phận sử dụng

Rễ - Radix Vetiveriae.

Cỏ hương bài thường được dùng ở các dạng bột, cồn thuốc, tinh dầu chiết xuất lỏng.