Đậu Mèo

Tên gọi, danh pháp

Tên tiếng Việt:  <!--td {border: 1px solid #ccc;}br {mso-data-placement:same-cell;}--> Đậu mèo.

Tên khác:  <!--td {border: 1px solid #ccc;}br {mso-data-placement:same-cell;}--> Đao đậu tử; Đậu rựa; Mắt mèo ; Đậu ngứa; ; Đậu mèo lông bạc; Đậu mèo leo; Móc mèo…

Tên khoa học:  <!--td {border: 1px solid #ccc;}br {mso-data-placement:same-cell;}--> Mucuna cochinchinensis hoặc Mucuna pruriens (L.) DC.

Đặc điểm tự nhiên

Dây leo dài hàng chục mét, sống hàng năm, thân tròn, khía rãnh dọc mang nhiều lông trắng.

Lá có 3 lá chét, lá chét dạng màng, hình trái xoan quả trám, dài 13 - 15cm, có mũi nhọn ở đầu, mặt trên ít lông, mặt dưới có nhiều lông trắng mềm, gân bên 9 đôi, cuống lá dài khoảng 18cm. Lá bắc và lá bắc con hình mác, rụng sớm.

Cụm hoa ở nách lá, mọc thành chùm rũ xuống, dài đến 50cm, chùm mang nhiều hoa và có nhiều lông ngứa. Hoa màu đỏ, tím hay xanh lam, dài khoảng 5cm, cánh hoa có móng, cuống hoa to, đài hình trứng có 4 thùy hình tam giác, nhị hoa có bao phấn nhẵn, bầu cấu tạo chứa 5 noãn.

Quả đậu hẹp hình chữ S, dài 5 - 8cm, rộng 1,2cm; dẹt, không có nếp gấp, phủ đầy lông tơ ngứa màu trắng. Hạt 5 - 6, hình trứng, dài khoảng 1,5 cm, màu hạt dẻ.

Mùa hoa quả: Tháng 1 - 3.

Cây Đậu mèo

Phân bố, thu hái, chế biến

Đậu mèo thuộc loại cây ưa ánh sáng, ra hoa nhiều, tái sinh tự nhiên chủ yếu bằng hạt. Là cây hàng năm nên vòng đời của cây từ khi mọc, ra hoa kết quả đến khi tàn lụi kéo dài chỉ khoảng 4 - 5 tháng.

Đậu mèo không được ưa trồng rộng rãi do cây có nhiều lông làm mẩn ngứa khi va chạm.

Đậu mèo xuất hiện rải rác khắp các vùng nhiệt đới Đông Nam Á và Nam Á. Ở Việt Nam, đậu mèo chỉ phân bố rải rác ở các tỉnh miền núi, đặc biệt từ tỉnh Quảng Bình trở ra. Cây thường mọc leo lên các loại cây bụi hay cỏ cao ở các quần hệ thứ sinh ven rừng kín, ở đồi hay trảng cây bụi trên đất nương rẫy mới bỏ hoang.

Bộ phận sử dụng

Bộ phận sử dụng của cây Đậu mèo là hạt và rễ.

Hạt lấy từ những quả chín và đem phơi khô rồi dùng.

Rễ thu hái quanh năm, đem phơi khô rồi dùng.

Hạt Đậu mèo có tính sát trùng, hút độc nên được nhân dân sử dụng bằng cách bổ đôi và đắp lên vết thương để hút nọc độc rắn cắn.

Ở Ấn Độ, hạt được người dân dùng để trục giun đũa; cách dùng: Nghiền hạt ra, hòa trộn đều với mật ong hay sirô làm thành thuốc dẻo ngọt dùng ăn trong khoảng 4 - 5 ngày với liều mỗi ngày là 15g đối với người lớn và 4g nếu sử dụng cho trẻ em.

Hạt Đậu mèo còn được dùng làm thuốc tẩy xổ, nhưng cần lưu ý liều lượng thích hợp vì nếu dùng liều quá cao có thể gây rối loạn đường ruột và có thể dẫn đến tử vong.

Ở Lào, rễ cây được sử dụng làm thuốc.

Hạt Đậu mèo có tính sát trùng