Đơn châu chấu

Tên gọi, danh pháp

Tên Tiếng Việt: Đơn châu chấu.

Tên khác: Rau gai; cây cuồng; độc lực; cẩm giảng; cây đuống; đinh lăng gai; cầm giàng; cây răng;...

Tên khoa học: Aralia armata (Wall.) Seem. Đây là một loài thực vật trong họ Nhân sâm (Araliaceae).

Đặc điểm tự nhiên

Cây gỗ nhỏ hoặc cây bụi, cao 1 - 2m, thân cứng, phân cành, có gai cong, lá to mọc so le, cánh hoa kép 2-3 lông, lá chét hình trứng hoặc hình trứng, gốc tròn, đầu nhọn, mép có răng, có nhỏ. gân lá hai bên có gai, cuống lá có bẹ to, nhiều gai, lá kèm nhỏ.

Cụm hoa dài hơn trung bì lá và đầu cành thành chùy hoa, phân nhiều nhánh, có gai, đài hoa màu vàng nhạt hoặc xanh vàng, đài hoa có 5 răng hình tam giác, 5 tràng hoa hẹp, 5 nhị, bầu noãn, 5 ô.

Quả hạch, tròn, khi chín màu đen, dài 3 - 4mm.

Mùa hoa quả: Tháng 7 - 9.

Thân cây đơn châu chấu

Phân bố, thu hái, chế biến

Có hơn 50 loài chi Aralia L., trên thế giới, phân bố chủ yếu ở vùng nhiệt đới và cận nhiệt đới châu Á. Ở Việt Nam có 14 loài. Các loài đơn châu chấu thứ hai đang tồn tại: Aralia armata (Wall ex G Don) Seem. var armata và A. armata (Wall ex G Don) Scem. var pubescens Ha - loài mới được phát hiện ở Việt Nam vào năm 1974. Loài có vùng phân bố rộng rãi hơn từ Trung Quốc, xuống Việt Nam, Lào, Thái Lan, và Malaysia là var. armata.

Ở Việt Nam, đơn châu chấu phân bố rộng khắp, từ miền núi có độ cao khoảng 1500m đến trung du, thậm chí có khi đến cả đồng bằng. Cây ưa ẩm và ưa sáng, chịu được bóng râm một chút, nhất là giai đoạn cây con. Cây phát triển mạnh trong mùa hè thu: Sau khi quả chín sẽ có hiện tượng rụng lá vào mùa đông, nhất là đối với những cây (thuộc var. pubescens) sống ở vùng cao. Dược liệu này có nhiều hoa, quả và quả khi chín rụng xuống đất hoặc bị chim ăn. Tháng 4 – 5, sẽ thấy cây con mọc từ hạt quanh gốc cây mẹ. Đây là loài cây có khả năng tái sinh cây chồi sau khi bị chặt phát.

Bộ phận sử dụng

Bộ phận sử dụng của đơn châu chấu là rễ được thu hái quanh năm, rửa sạch phơi phơi hoặc sấy khô.

Trong nhân dân, rễ đơn châu chấu được sử dụng để sắc uống và ngậm để chữa ho, viêm amidan và viêm họng. Ngoài ra, còn chữa thấp khớp, bí đái, rắn cắn, sưng vú, sốt rét cơn, bạch hầu, phù thang. Ngày dùng khoảng 15 – 20g có khi đến 30g. Dùng riêng hoặc sử dụng phối hợp với các vị thuốc khác.