Gạo nếp

Tên gọi, danh pháp

Tên Tiếng Việt: Ngạnh mễ.

Tên khác: Nhu mễ; gạo hạt tròn; gạo nếp.

Tên khoa học: Semen Oryzae Sativae, thuộc họ Poaceae.

Đặc điểm tự nhiên

Ngạnh mễ được thu hoạch từ cây lúa thủy sinh hàng năm. Thân cây mọc thẳng và cao 0,5 đến 1,5m, thay đổi theo giống. Các bẹ lá lỏng lẻo và bóng; lưỡi lá hình mác, dài 10 đến 25 cm, thon dài thành mép của bẹ lá ở dưới gốc hai bên, có 2 tai lá ôm sát gốc hình liềm. Lá có hình mác thẳng, dài khoảng 40cm và rộng khoảng 1cm, nhẵn và thô. Cụm hoa hình nón phần lớn mọc thưa, dài khoảng 30cm, phân nhánh, thô và cong xuống khi trưởng thành.

Hoa chứa 1 hoa trưởng thành, rất dẹt ở cả hai mặt, hình trứng thuôn dài đến hình bầu dục, dài khoảng 10 mm và rộng 2 - 4mm. So với lúa thường, lúa nếp đẻ nhánh mọc thẳng, lá sẫm màu hơn và không có lông. Cây ngắn hơn, cứng hơn, ngắn hơn, ít góc cạnh hơn từ thân, trục phát hoa dài hơn, tăng số lượng bông, dày đặc, bông nặng, lông dài và dày, hình trứng.

Ngạnh mễ có hình dạng hạt ngắn và rộng, hình bầu dục, theo mùa thu hoạch, được chia thành ngạnh mễ sớm và ngạnh mễ muộn. Ngạnh mễ sớm bụng trắng hơn, ít hạt cứng hơn, chứa khoảng 18% amyloza - là một chuỗi polymer thẳng của các đơn vị D-glucose và khoảng 82% amylopectin - là một polysacarit và là một polyme đa nhánh của glucoza, tạo nên độ dẻo của hạt ngạnh mễ.

Ngạnh mễ muộn bụng trắng ít hơn, nhiều hạt cứng hơn, chứa khoảng 15% amyloza và khoảng 85% amylopectin. Ngạnh mễ chứa một lượng lớn carbohydrate (hay glucoten tồn tại trong con người), chiếm khoảng 79% và là nguồn calo chính, nó rất giàu protein, chất béo, calci, phốt pho, sắt và vitamin nhóm B và các chất dinh dưỡng khác.

Ngạnh mễ

Phân bố, thu hái, chế biến

Được trồng ở Bangladesh, Trung Quốc, Nhật Bản, Bán đảo Triều Tiên, Philippines, Thái Lan, Lào, Indonesia và Việt Nam. Người ta ước tính có tới 85% sản lượng gạo ở Lào là ngạnh mễ. Ngạnh mễ xuất hiện ở Lào cách đây ít nhất 1.100 năm. Ngày nay, các dòng lúa nếp năng suất cao được trồng rộng rãi ở Lào, với hơn 70% diện tích lúa ở lưu vực sông Mê Kông được trồng bằng các dòng này. Ngạnh mễ đã được trồng ở Trung Quốc ít nhất 2.000 năm.

Theo truyền thuyết, ngạnh mễ được sử dụng như một loại keo trong việc xây dựng Vạn Lý Trường Thành ở Trung Quốc, và một phân tích hóa học ở Tây An đã xác nhận điều này.

Bộ phận sử dụng

Ngạnh mễ - nhân của hạt lúa thu được từ các cây lúa nếp, mỗi giống cây sẽ cho ra thành phẩm khác nhau tùy thuộc vào năng suất, kỹ thuật và phương pháp chăm sóc. Người trồng luôn đảm bảo các yếu tố trên để cho ra được thành phẩm có chất lượng ổn định, an toàn cho sức khỏe.

Cây lúa nếp

Hằng ngày dùng 50 đến 200g. Có thể nấu, rang, sấy hoặc tán bột...