Garcinia

Tên gọi, danh pháp

Tên Tiếng Việt: Bứa.

Tên khác: Bứa lá tròn dài.

Tên khoa học: Garcinia oblongifolia Champ. Thuộc họ: Clusiaceae (Măng cụt).

Đặc điểm tự nhiên

Garcina là cây gỗ thường xanh cao từ 6 đến 15 m. Cành non thường có dáng vuông. Cành và nhánh dài, xòe ngang và rũ xuống. Vỏ cây có màu xám tro. Lá garcina mọc đối, hình thuẫn, hơi dại, đuôi nhọn, chóp dài, mép nguyên, nhẵn bóng, có nhiều điểm mờ.

Hoa có màu vàng, có cả hoa đực và hoa lưỡng tính. Hoa đực có 4 lá đài và 5 cành hoa. Hoa lưỡng tính có 4 lá đài và 4 cánh hoa, rất nhiều nhị (20 nhị có chỉ nhị ngắn). Hoa trung tính có lá đài và cánh hoa như ở hoa đực, màu hơi vàng hoặc trắng. Bầu gồm 6 đến 10 ô. Bầu hoa có hình cầu và vòi ngắn.

Quả mọng, hình cầu có nhiều rãnh dọc. Vỏ quả dày, màu vàng ở ngoài, phía trong hơi đỏ, vị chua, có từ 6 đến 10 hạt, có nhiều múi mọng nước, ăn được.

Hoa màu vàng, có cả hoa đực và hoa lưỡng tính

Phân bố, thu hái, chế biến

Cây thường mọc hoang và được trồng nhiều ở miền núi. Ở Việt Nam, cây phân bố ở Quảng Ninh, Tuyên Quang, Bắc Kạn, Thái Nguyên, Bắc Giang, Phú Thọ, Vĩnh Phúc, Hà Nội, Ninh Bình, Thanh Hóa, Nghệ An, Quảng Trị, Thừa Thiên Huế, Đà Nẵng, Quảng Nam,.... Ngoài ra, cây còn phân bố ở Trung Quốc.

Người ta thường hái quả chín về ăn và nấu canh. Bên canh đó, vỏ quả tươi hay phơi hoặc sấy khô còn dùng để làm thuốc, dược liệu. Mùa thu hái vỏ gần như quanh năm.

Người ta thường hái quả chín về ăn và nấu canh

Bộ phận sử dụng

Bộ phận dùng được là vỏ - Cortex Garciniae.

Vỏ cây garcina được thu hái quanh năm. Người ta thường cạo bỏ lớp ngoài, thái nhỏ, phơi khô.

Vỏ bứa được nhân dân dùng chữa mẩn ngứa, dị ứng, ho ra máu. Ngày dùng 20 đến 30g dưới dạng thuốc sắc.

Dùng ngoài trị bỏng, mụn nhọt, sâu quảng, eczema, dị ứng mẩn ngứa, rút các vết đạn đâm vào thịt. Liều dùng 20 – 30g dạng thuốc sắc; dùng ngoài giã vỏ tươi đắp. Nhựa bứa được dùng để trị bỏng.

Lá có vị chua thường được dùng thái nhỏ nấu canh chua.