Hà Diệp

Tên gọi, danh pháp

Tên tiếng Việt:  <!--td {border: 1px solid #cccccc;}br {mso-data-placement:same-cell;}--> Hà diệp.

Tên khác:  <!--td {border: 1px solid #cccccc;}br {mso-data-placement:same-cell;}--> Lá sen.

Tên khoa học:  <!--td {border: 1px solid #cccccc;}br {mso-data-placement:same-cell;}--> Folium Nelumbinis.

Đặc điểm tự nhiên

Cây sen là một cây thuốc quý, một loại cây mọc dưới nước.

Ngó sen (ngẫu tiết) là thân rễ hình trụ mọc ở trong bùn, có thể ăn được.

Lá nguyên hình tròn, nhăn nheo, nhàu nát, đường kính 30 cm đến 60 cm, mặt trên màu lục tro, hơi nhám, mặt dưới màu lục nâu, nhẵn bóng, mép nguyên; có vết tích của cuống lá màu nâu lồi lên ở giữa lá. Lá có từ khoảng 17 - 23 gân tỏa tròn như hình nan bánh xe. Gân lồi về phía mặt dưới lá. Lá có mùi thơm, khô giòn và dễ nát vụn.

Hình ảnh lá Sen

Hoa to, lưỡng tính, màu đỏ hồng hoặc trắng. Đài màu lục, có 3 - 5 lá. tràng hoa gồm nhiều cánh, cánh ngoài màu lục giống lá đài, còn những cánh trong có màu hồng, trắng hoặc trắng một phần. Hoa sen có nhiều nhị, bao phấn 2 ô và nứt theo kẽ dọc. Trung đới (phần kéo dài của chỉ nhị vào trong bao phấn) mọc dài ra, tạo thành một phần hình trắng ở đầu gọi là gạo sen. Đế hoa hình nón ngược gọi là liên phòng hoặc gương sen, chứa nhiều lá noãn rời nhau, mỗi lá noãn thường có 1 - 3 tiểu noãn.

Quả được gọi là liên nhục, chứa hạt hai lá mầm dày nhưng không có nội nhũ. Chồi mầm gập vào phía trong, gồm 4 lá chồi non, còn gọi là liên tâm.

Phân bố, thu hái, chế biến

Cây có nguồn gốc ở miền Malaysia, châu Ðại dương và vùng Ðông Dương. Sen được trồng và mọc hoang ở nhiều nơi tại Việt Nam, chủ yếu là ở các vùng ao, hồ, đầm,…

Sen được dùng làm thuốc hoặc để ăn. Mùa thu hái vào các tháng 7 - 9.

Khi cây bắt đầu nở hoa vào mùa hạ và mùa thu, thu hoạch lá sen rồi cắt lấy lá bánh tẻ, phơi nắng cho khô 7 - 8 phần 10. Sau đó cắt bỏ cuống rồi gấp lá thành hình bán nguyệt, đem phơi tiếp đến khô. Đến khi lá sen khô, phun nước cho hơi mềm, đem thái thành các miếng hoặc thành dải, phơi hoặc sấy khô.

Lấy lá sen đã thái thành dải, đem cho vào nồi kín rồi nung chín kỳ, sau đó để nguội rồi lấy ra.

Lá Sen sau khi phơi khô

Bộ phận sử dụng

Lá sen – Folium nelumbinis thường gọi là Hà Diệp.

- Trị cảm thử, sốt cao, đổ mồ hôi quá nhiều, tiêu chảy.

- Trị tiêu chảy do tỳ dương suy.

- Đại tiện, tiểu tiện có máu do nhiệt ở hạ tiêu.

Liều dùng từ 3 - 9 g/ngày đối với dược liệu khô và 15 - 30 g/ngày đối với dược liệu tươi.

Hà diệp tháng: Liều dùng từ 3 - 6 g/ngày, dạng hoàn tán hay thuốc sắc.

- Phụ nữ khi đang trong thời kỳ hành kinh, phụ nữ khi đang mang thai hoặc cho con bú không nên dùng lá sen. - Những người có thể nhiệt khi uống vào thì hạ hỏa, trong người sảng khoái, ngủ tốt hơn. Nhưng ngược lại, trường hợp người thể hàn uống vào cũng ngủ được nhưng về lâu dài sẽ bị mệt mỏi, mất trí nhớ, tim đập thất thường. Nếu sử dụng lá sen lâu dài có thể ảnh hưởng đến chức năng sinh lý là làm giảm ham muốn tình dục. - Không dùng nước lá sen thay nước khi đang dùng thực phẩm giảm cân khác. Lưu ý: Nên uống nước lá sen trước bữa ăn ít nhất 30 phút hoặc sau bữa ăn khoảng 1 giờ để không gây ảnh hưởng đến quá trình tiêu hóa của cơ thể.