Hạnh nhân đắng

Tên gọi, danh pháp

Tên tiếng Việt: Hạnh nhân đắng.

Tên khác: Bitter Almond Oil; Bitter Almond Tree; Bittere Amandel; Bittere Mandel; Bittere Mandeln; Bittere-Amandelboom; Bittermandel; Bittermandelbaum;...

Tên khoa học: Prunus amygdalus var. amara.

Đặc điểm tự nhiên

Cây cao khoảng 3 ‑ 5 m, lá hình tim, đầu lá nhọn, mép lá có răng cưa. Cây thường ra hoa vào mùa xuân. Hoa màu trắng hay hồng nhạt, mùi thơm. Quả hạch tròn, kích thước khoảng 2 ‑ 3 cm, bên ngoài có lông tơ mịn. Quả khi chín có màu vàng, có một rãnh dọc, bên trong quả có nạc quả dính vào hạt cứng màu nâu.

Hạt hình tim dẹt, dài 1cm đến 1,9 cm, rộng 0,8 cm đến 1,5 cm, dày 0,5 cm đến 0,8 cm. Hạt có màu vàng nâu hoặc nâu sẫm, một đầu nhịn, một đầu tròn, có 2 mặt bên không đối xứng.

Phân bố, thu hái, chế biến

Theo sách Những vị thuốc và cây thuốc Việt Nam (Đỗ Tất Lợi) thì cây mọc hoang và được trồng nhiều nhất ở vùng sau: Chùa Hương, thuộc huyện Mỹ Đức, Hà Tây; Nam Định; Hà Nam (huyện Kim Bảng); Thanh Hóa; Nghệ An; Hà Tĩnh. Cây còn phân bố nhiều nơi trên thế giới có thể kể ra một số quốc gia như Acmênia, Trung Quốc, Nhật Bản.

Tháng 3 - 4 (tháng 2 - 3 âm lịch), khi quả mơ chín (vỏ vàng) là thời điểm thu hái, quả chín hái về sẽ được bỏ hết thịt và vỏ của nhân, lấy nhân phơi khô và đập cho vụn. Có 2 loại quả mơ là mơ trắng (bạch mai) và mơ đen (ô mai). Tuỳ theo loại quả sẽ có các cách chế biến khác nhau.

Quả (Fructus Armeniacae): Thường được thu hái vào đầu mùa hạ, sau khi hái quả có thể dùng ngay hoặc ngâm rượu. Ngoài ra, có thể chế biến bằng cách muối rồi phơi hay sấy khô (gọi diêm mai) hoặc chế biến thành Ô mai.

Hạt (còn gọi Khổ hạnh nhân): Được giã lấy nhân, ép lấy dầu (dầu Hạnh nhân), bã còn lại đem cất với nước có thêm cồn để lấy nước cất Hạnh nhân.

Hình ảnh Hạnh nhân đắng

Bộ phận sử dụng

Hạt lấy ở quả chín được bỏ hạch cứng đã phơi hay sấy khô.

Liều dùng hằng ngày khoảng 4,5 - 9 g/ngày, có thể dùng dưới dạng thuốc sắc hoặc phối hợp với các dược liệu khác trong các bài thuốc.

Lưy ý: Chỉ cho khổ hạnh nhân vào sau khi sắc các thuốc khác gần được.

Không dùng sao hạnh nhân trị táo bón (chỉ dùng trị ho).