hoa Cà Độc Dược

Tên gọi, danh pháp

Tên Tiếng Việt: Cây Cà độc dược.

Tên khác: Mạn đà la.

Tên khoa học: Daturae metel L, họ Cà (Solanaceae).

Đặc điểm tự nhiên

Cây nhỏ, sống lâu năm cao khoảng 1,0 – 1,5m. Thân nhẵn hoặc gần như nhẵn, màu lục hoặc tím tía, phân cành nhiều, gốc hóa gỗ.

Lá mọc so le, có màu xanh lục thẫm ở mặt trên, mặt dưới nhạt hơn, hai mặt lá nhẵn hoặc có rất ít lông ở mặt dưới, đầu lá nhọn và mép lượn sóng, gốc có phiến lệch, cuống lá dài 2 – 3cm, có khi đến 5cm.

Hoa riêng lẻ, mọc ở kẽ lá, cuống ngắn; đài hình trụ gồm 5 phiến; tràng rất dài có 5 cánh hoa hàn liền. Cánh hoa xếp nếp ở trong nụ, khi nở xòe ra hình phễu. Hoa màu trắng, đốm tím hoặc hơi vàng ở mặt ngoài; đầu cánh hoa có mũi nhọn, hơi cong; nhị dài bằng tràng, chỉ nhị đính vào ống tràng đến tận giữa.

Hoa cây Cà độc dược

Quả nang có hình cầu, đường kính khoảng 2,5cm, có gai ngắn, mọc nghiêng. Khi chín, quả nứt từ đỉnh thành những mảnh không đều nhau; đài tồn tại hình đĩa gập xuống; hạt nhiều màu vàng nâu, hơi dẹt và nhăn nheo.

Mùa hoa quả: Tháng 5 – 10.

Lá hoa khô hình dải, thường nhau nát. Hoa chưa nở dài khoảng 3 - 5cm đến khi hoa đã nở dài 7 - 12cm. Đài dài bằng 2/5 tràng hoa, hình ống; bề mặt hơi có lông mịn; màu vàng xám hoặc lục xám, đỉnh có 5 thùy với 5 gân ở đáy. Tràng màu vàng nâu hoặc màu vàng nhạt, hình loa kèn, đỉnh có 5 thùy nhọn và ngắn, có 3 gân dọc rõ ở dưới đỉnh; có chỗ hơi lõm giữa 2 thùy. Nhị 5, chỉ nhị dính liền vào ống tràng và dài khoảng 3/4 tràng, vòi nhuỵ hình gậy. Màu hoa sấy khô, chất mềm dẻo; mẫu hoa phơi khô, giòn, vị hơi đăng, mùi nhẹ.

Cây Cà độc dược

Phân bố, thu hái, chế biến

Cây được trồng và mọc hoang khắp nơi ở Việt Nam, Lào và Campuchia để làm thuốc và làm cảnh. Ở Việt Nam, cây phân bố nhiều nhất ở Hà Tĩnh, Thanh Hóa, Nghệ An, Vĩnh Phúc, Phú Thọ.

Từ tháng 4 đến tháng 11, thu hái hoa lúc bát đầu nở, phơi hoặc sấy khô ở nhiệt độ thấp.

Bộ phận sử dụng

Bộ phận sử dụng được của Cà độc dược là lá và hoa.

Liều 0,3 - 0,6g/ngày, dạng thuốc hoàn. Cũng có thể dùng dưới dạng thuốc hút (lấy dược liệu thái nhỏ rồi cuộn thành điếu thuốc để hút, chia liều để dùng, không dùng quá 1,5g dược liệu/ngày).