Hồi đầu thảo

Tên gọi, danh pháp

Tên Tiếng Việt: Hồi đầu thảo.

Tên khác: Hồi đầu, Vùi sầu, Vùi đầu thảo, Cỏ vùi đầu, Vạn bốc, Hồi thầu, Củ điền thất, Thủy điền thất, Mần tảo láy (Tày).

Tên khoa học: Schizocapsa plantaginea Hance (hoặc Tacca plantaginea (Hance) Drenth), họ Râu hùm (Taccaceae).

Đặc điểm tự nhiên

Hồi đầu thảo là một loại cây thân thảo có hoa, với chiều cao trung bình khoảng 20 - 30cm. Rễ củ của cây có hình dạng tròn hoặc hình trứng, cong lên và không có thân.

Lá của cây mọc thẳng từ rễ, có hình trái xoan thuôn, dài khoảng 20cm và rộng từ 7 - 10cm. Mép lá có dạng lượn sóng, men theo cuống lá và mở rộng thành bẹ ở gốc; đầu lá hơi nhọn. Mặt trên của lá có màu xanh mượt, bóng, trong khi mặt dưới có màu nhạt. Cuống lá dài khoảng 5 - 7cm và có rãnh.

Cụm hoa của cây mọc ở kẽ lá thành tán, mỗi tán có từ 6 - 10 hoa trên một cái cán mập, dẹt. Ban đầu cụm hoa thẳng, sau đó cong gập xuống. Cụm hoa có chiều dài lên đến 10cm. Bao hoa bao gồm 4 lá bắc màu tím, trong đó có hai lá bắc nhỏ hơn. Hoa của cây có màu tím. Bao hoa có hình dạng ống ngắn, dạng đấu, chia thành 6 thùy, với 3 thùy ngoài lớn hơn và rộng hơn. Nhị được gắn kết trên các thùy của bao hoa. Quả của cây có hình dạng nang và mở không đều ở đỉnh. Hạt nhỏ có hình thoi, có nếp nhăn dọc và màu nâu.

Cây hồi đầu thảo thường có mùa hoa quả từ tháng 9 đến tháng 12. Cây thích môi trường ẩm ướt và có thể chịu bóng. Thường mọc dưới tán cây khác, ven suối, mương nước hoặc ven rừng ẩm. Cây tạo ra hoa quả hàng năm, và quả chín thường tách thành 3 mảnh để hạt thoát ra ngoài. Hạt giống thường được truyền đi qua nguồn nước. Tuy nhiên, quanh cây mẹ thường có nhiều cây con mọc từ hạt. Do đó, trong tự nhiên, cây thường mọc thành từng đám.

Cây Hồi đầu thảo

Phân bố, thu hái, chế biến

Phân bố: Hồi đầu thảo có thể mọc tự nhiên trong rừng núi hoặc được trồng trong vườn. Loại cây này thích môi trường ẩm ướt và thường được tìm thấy ở các vùng ven bờ suối. Các tỉnh Cao Bằng, Lạng Sơn, Hà Giang, Tuyên Quang, Bắc Cạn, Thái Nguyên và Lào Cai ở Việt Nam đều có sự hiện diện của hồi đầu thảo. Hồi đầu thảo được coi là một cây thuốc quý ở Việt Nam. Tuy nhiên, do việc khai thác liên tục, trữ lượng cây đã giảm đáng kể.

Thu hái: Rễ củ của hồi đầu thảo được thu hái vào mùa hạ. Để thu hoạch, ta sẽ đào củ (thân rễ) của cây, sau đó rửa sạch, thái mỏng và phơi hay sấy khô.

Chế biến: Sau khi thu hoạch, lá và rễ con được loại bỏ, rễ củ được rửa sạch và sau đó phơi hoặc sấy khô. Trước khi sử dụng, dược liệu cần được ủ mềm, thái thành phiến và sau đó tẩm nước gừng và sao vàng.

Bộ phận sử dụng

Củ hồi đầu thảo, hay còn gọi là thân rễ, là phần cây được thu hoạch để sử dụng làm thuốc chữa bệnh.

Rễ củ Hồi đầu thảo là bộ phận được sử dụng làm thuốc

Hồi đầu thảo là một cây được sử dụng trong y học dân gian để giúp tiêu hóa, giảm đau bụng, điều trị tiêu chảy, sốt vàng da, điều chỉnh chu kỳ kinh nguyệt bất thường ở phụ nữ, giảm triệu chứng suy nhược thần kinh, đau dây thần kinh và kiểm soát huyết áp cao. Thông thường, liều lượng hàng ngày dao động từ 4 đến 20g, thường dùng dưới dạng thuốc sắc. Có thể ngâm hồi đầu thảo trong rượu để sử dụng uống.

Hồi đầu thảo được sử dụng trong dân gian để giúp tiêu hóa tốt