Ích trí (Quả)

Tên gọi, danh pháp

Tên tiếng Việt: Riềng lá nhọn, Ích trí, Riềng thuốc, Ích trí nhân

Tên khoa học: Alpinia oxyphylla Miq

Họ: Zingiberaceae (Gừng)

Đặc điểm tự nhiên

Ích trí là cây thân thảo, sống nhiều năm, cao từ 1 đến 3m. Thân rễ mọc bò ngang. Thân khí sinh mảnh.

Lá hình mũi mác mọc so le, dài từ 17 đến 33 cm, rộng từ 3 đến 6 cm. Cụm hoa mọc thành chùm tận cùng; đài hoa hình trụ có lông, chia làm 3 răng; tràng hoa có ống dài khoảng 1 cm với ba cánh hình bầu dục, màu trắng với các đốm đỏ ở giữa.

Quả nang có hình trứng hoặc trứng thuôn, cũng có thể có hình cầu với nhiều nếp nhăn dọc, đầu hình mũi nhọn, có màu hồng hoặc đỏ khi chin. Hạt có cạnh màu nâu đen, đầu tù.

Toàn cây có mùi thơm đặc biệt.

Thời kỳ ra hoa: Tháng 3 – 5, đậu quả: Tháng 6 – 9.

Ích trí

Phân bố, thu hái, chế biến

Trên thế giới có khoảng 230 loài thuộc chi Alpinia Roxb., phân bố chủ yếu ở vùng nhiệt đới và cận nhiệt đới châu Á, có thể có ở Australia và các đảo lớn ở Thái Bình Dương. Việt Nam có 27 loài thuộc chi này bao gồm cả một loài mới cho khoa học và 4 loài khác mới được bổ sung cho Việt Nam [Nguyễn Quốc Bình, 2005; “Danh lục các loài thực vật Việt Nam”, tập III].

Mọi thông tin sinh học khác cần nghiên cứu thêm. Loài có tên Ích trí không được đề cập cụ thể về nơi phân bố, chỉ nói chung chung có ở Nam Bộ? và trên thế giới là ở Trung Quốc( Quảng Đông, Quảng Tây).

Bộ phận sử dụng

Quả chín đã phơi khô.

Ích trí được dùng chữa bệnh tiểu nhiều, tiểu đêm ở người lớn tuổi, đái dầm, đái đục, di mộng tinh, xích bạch đới. ngoài ra Ích trí còn được dùng để trị tiêu chảy, nôn mửa, kiết lỵ mạn tính, Dùng dưới dạng thuốc sắc với lượng 10 - 20g/ngày [Bộ Y tế, 1972: 651 – 652; Đỗ Tất Lợi, 1999: 406 – 407].