Khoai nưa (Củ)
Tổng quan & Dược lý
Tên gọi, danh pháp
Tùy theo vùng mà gọi là Khoai nưa hoặc Khoai na, Củ nưa, Củ nhược hay Quỉ cậu. Khoai nưa có tên khoa học là Amorphophallus konjac K. Koch thuộc họ Ráy (Araceae).
Đặc điểm tự nhiên
Khoai nưa là loại sống nhiều năm với củ to, dẹt, hình cầu, có khi to hơn đầu của người lớn, thịt màu vàng, ăn hơi ngứa. Các lá riêng lẻ có cuống lá dài đến 40cm hoặc hơn; lá có màu xanh lục nâu, đốm trắng, xẻ làm ba thành các đoạn dài khoảng 50cm, phiến lá nhiều khía sâu. Bông mo có màu tím, hình trụ, tận cùng là một phần bất thụ. Mo có màu nâu sẫm.
Thời gian ra hoa: Mùa hè và mùa thu.
Phân bố, thu hái, chế biến
Cây khoai nưa mọc hoang khắp các nơi ẩm ướt, đôi khi được trồng lấy củ ăn hay nuôi lợn.
Củ Khoai nưa được thu hoạch vào khoảng tháng 9 đến tháng 11.
Tùy theo nhu cầu sử dụng mà bào chế khác nhau:
Sử dụng trực tiếp: Củ cạo vỏ, ngâm với nước vo gạo 12 tiếng rồi nấu khoảng 1 tiếng với một ít muối.
Làm dược liệu: Thái mỏng củ, ngâm với nước vo gạo qua đêm, rồi ngâm thêm một đêm với phèn chua. Lấy dược liệu sau ngâm phơi khô, sau đó nấu cùng với gừng khoảng 3 giờ (tỉ lệ 1kg Khoai nưa: 100g gừng). Cách làm này có thể giúp hết ngứa khi sử dụng Khoai nưa.
Nếu thu hoạch muộn, củ đã già hoặc quá to thì cần kiềm hóa bằng cách xử lý cùng vôi và tro: Thái củ thành các miếng nhỏ rồi ngâm một đêm cùng nước phèn sau đó nấu khoảng 1 giờ với vôi rồi mới dùng được.
Hoa của cây Khoai nưa
Bộ phận sử dụng
Thân củ (Củ Khoai nưa).
Bộ phận dùng của Khoai nưa
Liều lượng & Cách dùng
Tùy mục đích sử dụng mà có thể dùng Khoai nưa tươi ăn trực tiếp hay dùng dưới dạng thuốc sắc, thuốc đắp ngoài da…
Người dân thường đào củ Khoai nưa ăn khi đói hoặc dùng nấu canh, muối dưa.
Bột Khoai nưa có thể dùng làm nguyên liệu nấu ăn, làm lương thực, làm bánh, nấu chè, làm miến hoặc dùng trong công nghiệp vải, lụa.
Dọc nưa cũng có thể dùng ăn được. Sau khi thu hoạch, đem tước bỏ vỏ, thái thành khúc, ngâm cùng nước vo gạo cho hết ngứa rồi dùng nấu canh, hoặc muối dưa.
Nước tươi được giã nát từ củ Khoai nưa có thể giảm sưng tấy của mụn nhọt, nhanh lành da.
Dạng thuốc sắc: 4g đến 12g.
Dùng ngoài: Liều không cố định.
Khoai nưa có thể được sử dụng làm thực phẩm
