Kim vàng

Tên gọi, danh pháp

Kim vàng còn có tên gọi khác là Gai kim bóng, Sơn đông, Gai kim vàng, tên khoa học là Barleria lupulina Lindl, thuộc họ Ô rô Acanthaceae.

Đặc điểm tự nhiên

Cây Kim vàng là loại cây nhỏ mọc đứng, nhánh vuông, không lông. Lá nguyên không lông, lá kèm biến thành gai thẳng nhọn. Cụm hoa mọc ở ngọn, các lá bắc kết hợp cao 2cm. Hoa màu vàng nhạt, lá đài có gai, tràng có 1 môi 4 thùy, 2 nhị sinh sản, 2 nhị lép.

Mỗi cụm hoa thường có 18 - 20 hoa nhưng thường không nở hoa cùng một lúc. Cây ra hoa vào mùa đông xuân, chỉ nở hai hoa mỗi ngày, sau 7 ngày mới nở hết một cụm hoa. Quả nang có 2 hạt dẹt, hạt được bao bọc bởi một vỏ cứng. Khi quả chín đến khô thì nổ tách bắn hạt ra xa.

Phân bố, thu hái, chế biến

Cây Kim vàng có nguồn gốc từ đảo Mô-ri-xơ thuộc Bồ Đào Nha.

Ở nước ta, cây thường mọc hoang dại ở các tỉnh phía Nam, cũng có nhiều nhà đem trồng làm cảnh hoặc trong chậu, hoặc trồng thành hàng rào vì có gai nhọn. Gần đây nhiều người đã trồng để lấy lá dùng làm thuốc chữa rắn độc cắn. Thường chỉ thu hoạch lấy lá tươi và dùng ngay.

Cây còn mọc hoang hoặc được trồng ở Ấn Độ, Miến Điện, Indonesia.

Lá và rễ được thu hái quanh năm, thường dùng tươi.

Chế biến: Được dùng ở dạng tươi hoặc dạng khô (tùy vào mục đích sử dụng của từng bài thuốc). Khi dùng ở dạng khô, cần làm rửa dược liệu bằng nước sạch rồi cắt thành từng đoạn nhỏ, sau đó đem phơi nắng hoặc sấy khô ở nhiệt độ thích hợp.

Bảo quản: Những lá còn tươi nên được sử dụng trong ngày, nếu không sử dụng hết, có thể bảo quản bằng cách cất trong ngăn mát của tủ lạnh.

Đối với lá khô, ta nên bảo quản ở nhiệt độ phòng, nơi thoáng mát, tránh tiếp xúc trực tiếp với ánh nắng mặt trời. Tốt nhất, nên bảo quản trong bao bì kín để tránh mối mọt và sử dụng được lâu dài.

Cây Kim vàng

Bộ phận sử dụng

Bộ phận sử dụng được của Kim vàng là ngọn cây, lá và thân cây.

Cây kim vàng có nhiều gai nhỏ và nhọn mọc ở cuống lá. Nên thận trọng khi thu hoạch lá để làm thuốc.

Để làm thuốc chữa rắn cắn, dùng đọt non nhai, sau đó lấy bã đắp hoặc lấy lá và cành giã nát vắt lấy nước cốt cho uống, phần bã đắp vào vết cắn, cứ 30 phút cho uống 1 lần, làm 5 - 6 lần thì khỏi bệnh.

Để trị hen suyễn, ta dùng lá tươi nhai với 1 ít muối rồi nuốt phần nước, bỏ phần bã.

Có thể lấy cành lá sắc nước uống, có khi sắc ngậm hoặc giã tươi lẫn với phèn chua, ngậm dùng chữa nhức răng.