Liên ngẫu (Ngó sen)

Tên gọi, danh pháp

Tên Tiếng Việt: Liên ngẫu.

Tên khác: Ngẫu tiết; Ngó sen.

Tên khoa học: Nodus Nelumbinis Rhizomatis thuộc họ Sen - Nelumbonaceae.

Đặc điểm tự nhiên

Cây sen là một loài cây thuốc quý, mọc dưới nước trong bùn lầy. Thân rễ có dáng hình trụ, có thể dùng chế biến thực phẩm còn được gọi là Ngó sen hay ngẫu tiết. Lá vươn ra khỏi mặt nước, phiến lá hình khiên to rộng có gân tỏa tròn, với đường kính khoảng 60 - 70 cm, cuống lá dài, có gai nhỏ trên cuống.

Hoa thường có màu trắng hoặc đỏ hồng, dạng lưỡng tính. Đài 3 - 5, màu lục. Tràng gồm nhiều cánh hoa màu hồng hoặc phớt trắng, những cánh ngoài có thể có màu lục như màu của lá đài. Nhị gồm bao phấn 2 ô, nứt dọc. Gạo sen là phần trung đới mọc dài ra thành một phần hình trắng, dân gian thường dùng gạo sen để ướp chè. Gương sen (liên phòng) gồm nhiều lá noãn rời nhau đựng trong một đế hoa loe ra thành hình nón ngược. Mỗi lá noãn có 1 - 3 tiểu noãn.

Liên nhục chính là quả chứa hạt nhưng không có nội nhũ. Hai lá mầm dày, liên tâm chính là gồm 4 lá non gập vào phía trong tạo nên chồi mầm.

Cây sen là một loài cây thuốc quý, mọc dưới nước trong bùn lầy

Phân bố, thu hái, chế biến

Cây có xuất xứ từ các vùng Malaysia, châu Ðại dương và vùng Ðông Dương. Sen được trồng ở nhiều nơi thường mọc hoang ở các vùng ao hồ, đầm lầy ở nước ta.

Sen được dùng để chế biến món ăn và dùng để trị bệnh thường kết hợp với các loại thảo dược khác. Mùa thu hoạch rơi vào khoảng từ tháng 7 đến tháng 9 trong năm.

Bộ phận sử dụng

Toàn cây đều có thể dùng làm thuốc. Bài này sẽ đề cập đến bộ phận Ngó Sen – Nodus Nelumbinis Rhizomatis, thường gọi Ngẫu tiết trong việc dùng làm thuốc.

Liều dùng: Liều thường dùng dưới dạng thuốc sắc hay dùng sống khoảng 12 – 20g/ngày, ta có thể phơi khô, sao thơm hay có thể sao tồn tính đều được.

Ngó sen được dùng phơi khô sắc uống hàng ngày có liều thường khoảng 5 đến 12g. Ta còn có thể dùng cách khác đó là lấy Ngó sen giã tươi, sau đó vắt lấy nước uống.