Lưỡi rắn

Tên gọi, danh pháp

Tên tiếng Việt: Đơn đòng, Lưỡi rắn, Vương thái tô, An điền, Cóc mẳn, Nọc sởi.

Tên khác: Cỏ lưỡi rắn; vương thái tô; cóc mẳn; đơn dòng; đơn thảo; tán phong hoa nhĩ thảo; bòi ngòi ngù; vỏ chu; xà thiệt thảo; xà thiệt có cuống; nọc sởi

Tên khoa học: Hedyotis corymbosa (L.) Lam. Họ: Rubiaceae (Cà phê).

Đặc điểm tự nhiên

Lưỡi rắn, một loài cỏ nhỏ, thân thảo, mọc hằng năm, thân non hơi vuông, mềm yếu, nhẵn, màu xanh, thân già dạng tròn, màu nâu mang nhiều cành, chỉ cao chừng 30 - 40cm.

Lá đơn, mọc đối, phiến lá hơi rộng, hình mác hẹp và dài. Phiến lá dài từ 1 - 5cm, rộng từ 1 - 5mm, đôi khi có thể rộng tới 1cm, hai đầu nhọn, cuống lá ngắn có lá kèm, đôi lúc nhìn như không có cuống, mép nguyên, gân lá hình lông chim, gân chính nổi rõ, mặt trên lá có màu xanh đậm.

Cụm hoa mọc xim mang 2 đến 4 hoa ở kẽ lá, hoa nhỏ có màu trắng hay hồng nhạt, đài hoa dài khoảng 2 mm, tràng hoa dài khoảng 2,5mm.

Quả nang, có hình bán cầu, đỉnh quả hơi phồng lên, có 2 thùy cạn, mặt ngoài quả có 4 gân nổi rõ, đài tồn tại. Quả non có màu xanh, khi già có màu vàng nhạt. Hạt khá nhiều, nhỏ có màu nâu vàng.

Cây Lưỡi rắn

Phân bố, thu hái, chế biến

Cây Lưỡi rắn là loại cây ưa sáng, ưa ẩm, thường mọc thành đám trên các bãi đất hoang, vườn, ruộng cao và nương rẫy. Cây mọc hoang khắp nước ta, phổ biến nhất là trên đường ray xe lửa hoặc những nơi râm mát.

Cây có thể sống ở nhiều loại đất, sinh trưởng và phát triển nhanh vào mùa hè thu rồi lụi tàn trước mùa đông. Cây ra hoa sum suê khi quả già tự bung ra để phân tán hạt.

Cây còn tìm thấy nhiều ở nhiều nước nhiệt đới khác ở Châu Á, Châu Phi và Mỹ. Nó cũng phát triển mạnh ở miền nam Trung Quốc.

Người ta dùng cả cây, thu hái quanh năm nhưng thời điểm tốt nhất là vào mùa hè khi cây đang ra hoa. Hái về đem phơi khô hoặc sao vàng để sử dụng.

Lưỡi rắn khi thu hái về đem rửa sạch, có thể dùng tươi, phơi khô hoặc sao vàng.

Bộ phận sử dụng

Toàn cây.

Ngày dùng 160g cây tươi, đem rửa sạch, sao vàng rồi thêm 600ml nước, sắc còn 100ml (1 bát), chia làm 3 lần uống trong ngày (sáng, trưa, tối).