Mần tưới

Tên gọi, danh pháp

Tên Tiếng Việt: Mần tưới

Tên khác: Trạch lan; Hương thảo; Co phất phứ; Bội lan

Tên khoa học: Eupatorium fortunei

Đặc điểm tự nhiên

Mần tưới thuộc loại cây thân thảo, chiều cao thường khoảng 50 cm có khi lên đến 1 m. Thân màu hơi tím, nhiều lông, có rãnh dọc, và phân nhiều nhánh theo chiều dọc thân. Lá đơn, mọc đối. Phiến lá hình dải rộng dài từ 5 – 12 cm, rộng từ 2,4 – 4,5 cm, gốc lá thon hẹp, đỉnh lá nhọn,gân lá hình lông chim, mép lá có răng cưa đều và mang nhiều tuyến ở cả hai mặt của phiến lá. Cụm hoa dạng ngù kép mọc ở ngọn cây mang các đầu đơn. Mỗi cụm đầu này dài từ 7 – 8 mm, mang 5 hoa hình ống, lưỡng tính, màu tím nhạt. Bao ngoài mỗi đầu là hai hàng tổng bao lá bắc gồm 9 – 10 lá bắc. Quả bế màu đen, có 5 gờ dọc, mang lông ở đỉnh quả dài khoảng 3,5 mm.

Cây mần tưới trong tự nhiên

Phân bố, thu hái, chế biến

Phân bố

Mần tưới phân bố nhiều ở các tỉnh phía Bắc như Lào Cai, Cao Bằng, Lạng Sơn, Phú Thọ, Thái Nguyên.

Mần tưới thường mọc ở ven suối, trong rừng ẩm. Cây ra hoa từ tháng 2 đến tháng 6 hàng năm, nhưng đôi khi cũng ra hoa vào mùa đông.

Ngoài ra thì cũng có thể trồng ở vườn nhà.

Ngoài Việt Nam, cây còn phân bố ở một số nước như Ấn Độ, Lào, Trung Quốc, Nhật Bản, Nga.

Thu hái và chế biến

Thu hái thân và lá hoặc có thể nhổ toàn cây, loại bỏ đất. Có thể dùng dược liệu tươi hoặc phơi khô ở nơi râm mát, để dùng từ từ.

Cây thường mọc ở nơi có nhiều độ ẩm

Bộ phận sử dụng

Bộ phận sử dụng được của mần tưới là toàn cây (Herba Eupatorii) thường gọi là bội lan.

Dược liệu tươi: Mỗi ngày sắc uống từ 50 – 150 g.

Dược liệu khô: Mỗi ngày sắc uống từ 10 – 20 g.

Nếu dùng ngoài thì có thể dùng ở bất cứ liều nào.