Ngân hạnh

Tên gọi, danh pháp

Ngân hạnh có tên khoa học là Ginkgo biloba L., thuộc họ  Ginkgoaceae (Bạch quả), còn hay được gọi với cái tên Bạch quả.

Đặc điểm tự nhiên

Ngân hạnh thuộc cây thân gỗ, cây cao và to với chiều cao trung bình từ 20 - 35m, có một số cây cao tới 50m. Thân có nhiều cành dài, mọc theo hình vòng tròn, trên cành phân thành nhiều cành ngắn hơn, có mang lá. Lá mọc so le, thường tụ ở một mấu, phiến lá hình quạt, gốc thuôn nhọn, mép lá phía trên tròn, nhẵn, lõm giữa chia phiến lá thành hai thùy rộng. Gân lá rất sít nhau, tỏa từ gốc lá thành hình quạt, phân nhánh theo hướng rẽ đôi, cuống lá dài hơn phiến.

Ngân hạnh là loại cây đơn tính khác gốc nên có cây sẽ mang hoa đực, có cây sẽ chỉ mang hoa cái, quá trình thụ phấn nhờ vào giao tử đực có thể di động, kết quả ra hoa.

Quả của Ngân hạnh là loại quả hạch, có hình trứng, to bằng quả mận bắc, thịt màu nâu vàng, có mùi bơ khét rất khó chịu.

Cây Ngân hạnh tại Hàn Quốc

Phân bố, thu hái, chế biến

Ngân hạnh có nhiều ở Trung Quốc, xuất hiện từ lâu đời, có nhiều cây ngàn năm tuổi được tìm thấy tại Nhật Bản và Trung Quốc, người dân xứ Trung trồng Ngân hạnh thành đồn điền, một số tỉnh trồng nhiều như An Huy, Phúc Kiến, Quý Châu, Hà Nam, Hà Bắc, Hồ Bắc, Giang Tô, Sơn Tây, Tứ Xuyên và Vân Nam.

Hầu hết Ngân hạnh nước ta sử dụng đều nhập từ Trung Quốc, chưa trồng tại Việt Nam.

Ngân hạnh chưa được trồng ở Việt Nam

Bộ phận sử dụng

Bộ phận sử dụng làm thuốc của Ngân hạnh là lá và hạt.

Đối với lá, sấy khô hoặc đem phơi trước khi sử dụng.

Đối với hạt, thu hái quả chín, bỏ đi phần thịt ngoài sau đó đem rửa sạch và phơi khô. Khi dùng, đập giập, loại bỏ vỏ cứng lấy nhân, bóc bỏ màng ngoài, rửa sạch, đồ hoặc nhúng vào nước sôi, sấy ở nhiệt độ thấp đến khô. Hạt được dùng sống hoặc sao vàng, có độc nên cẩn thận khi dùng.

Bộ phận sử dụng làm thuốc của Ngân hạnh là lá và hạt

Liều dùng cao khô tiêu chuẩn hóa với tỉ lệ dược liệu/cao lá 36 – 67/1: Ngày dùng 120 – 240mg, chia 2 – 3 lần, 40mg cao tương đương 1,4 – 2,7g lá. Cao lỏng (1:1), 0,5ml, ngày 3 lần.

Y học hiện đại dùng dạng cao có chứa 24% heterosid flavonoid và 6% hợp chất terpenic mang tên ginkogink hay ginkor dưới dạng ống để uống 5ml hay viên nang.