Ngoi (Lá)

Tên gọi, danh pháp

Tên Tiếng Việt: Cây cà hôi; cà lông; cây la rừng; chìa bôi; la rừng, phô hức (Thổ, Tày), sang mou (Luang prabang – Lào), co sà lang (Thái), toong muốc.

Tên khoa học: Solanum verbascifolium L. thuộc Họ Cà – Solanaceae.

Tên đồng nghĩa: Solanum pubescens Roxb, Solanum eranthum Don.

Đặc điểm tự nhiên

Ngoi là loài cây nhỏ hoặc nhỡ cao từ 2,5 đến 5 m.

Toàn cảnh, lá phủ một lớp lông dày hình sao màu vàng nhạt, hoặc vàng xám. Lá mọc cách, hình xoan thuôn, hai đầu nhọn, mép nguyên, cả hai mặt đều có lông mịn, dày hơn ở mặt dưới, cuống lá hình trụ, dài từ 2 đến 5 cm. Chiều dài lá từ 12 đến 20 cm, chiều rộng lá từ 6 đến 11 cm.

Cụm hoa hình xim lưỡng phân hoặc xim ngù, hoa hình chén, phủ đầy lông mềm, tràng hoa màu vàng nhạt, đường kính từ 0,5 đến 1,3 cm, với 6 cánh hoa hình mũi mác, đầu nhọn.

Hoa hình chén, phủ đầy lông mềm

Quả nhỏ, hình cầu, hai lần dài hơn đài, đường kính 6mm, màu vàng. Hạt cây ngoi rất nhiều có vân mạng đường kính khoảng 2mm.

Lá cây khi vò có mùi thơm phảng phất mùi hồng bì.

Mùa ra hoa ngoi từ tháng 3 đến tháng 6. Mùa kết quả từ tháng 7 đến tháng 10.

Phân bố, thu hái, chế biến

Ở nước ta, cây mọc hoang tại khắp các tỉnh miền bắc như Hà Giang (thường là loài ngoi rừng), Hòa Bình, Cao Bằng, Lạng Sơn, ngay tại Hà Nội cũng có. Ngoi là loài cây ưa phân bố ở nơi dãi nắng.

Lá ngoi được hái khi còn tươi, mang về dùng dần. Ngoài ra rễ cây được đào quanh năm, sau đó được thái mỏng phơi hay sấy khô. Có khi dùng cả cây thái mỏng phơi hay sấy khô. Cây thường được trồng bằng hạt vào mùa xuân.

Ở nước ngoài, cây ngoi thường phân bố ở châu Á, châu Đại Dương và châu Mỹ, thường thấy cây phân bố chủ yếu ở Ấn Độ, Nam và Tây Nam Trung Quốc.

Lá ngoi được hái khi còn tươi

Bộ phận sử dụng

Bộ phận sử dụng của cây là rễ và lá hoặc thân cây.

Ở Ấn Độ, dùng bột khô của cây ngoi hòa với nước đắp lên vết thương chữa viêm hoặc chữa bỏng lửa.

Ở Malaysia, dùng toàn cây ngoi nấu nước tắm cho phụ nữ sau sinh đẻ.