Sài đất

Tên gọi, danh pháp của sài đất

Tên Tiếng Việt: Sài đất

Tên khác: Xoài đất; cúc nháp; húng trám

Tên khoa học: Wedelia calendulacea (L.) Less hay Wedelia chinensis (Osbeck) Merr, thuộc họ Cúc Asteraceae.

Có tên Húng trám vì khi vo, cây có mùi trám và được một số nơi dùng ăn sống như ăn rau húng. Người ta còn gọi là Ngổ núi vì cây giống cây rau ngổ lại mọc hoang trong núi. Tên Cúc nháp hay Cúc giáp vì hoa giống hoa cúc, lá và thân lại nham nháp.

Đặc điểm tự nhiên của cây sài đất

Sài đất thuộc loại cây thảo, sống dai, đứng thẳng hay mọc bò, rễ trên thân mọc ra từ các đốt trên thân, nơi đất tốt có thể cao tới 50cm. Thân màu xanh, có lông trắng. Lá mọc đối, dính sát vào thân, gần như không có cuống, hình bầu dục, có răng cưa to và nông, có lông thô ở cả 2 mặt, mép có 1-3 răng cưa nông. Lá có 1 gân chính và 2 gân phụ gần như xuất phát từ 1 điểm ở phía cuống lá, nổi rõ ở mặt dưới lá. Hoa màu vàng tươi, xếp thành đầu ở nách lá hoặc ở ngọn cành, hoa nhìn xa hơi giống hoa cải nhưng kích thước lớn hơn. Cây ra hoa vào mùa hè. Quả bế nhỏ, không có lông.

Cây sài đất trong tự nhiên

Phân bố, thu hái, chế biến

Sài đất là cây của vùng Ấn Độ - Malaysia, mọc hoang và thường được trồng làm thuốc. Ở nước ta, sài đất chủ yếu mọc hoang nhiều ở các tỉnh miền Bắc. Thời gian gần đây, do ngày càng nhiều người biết được công dụng của loại thảo dược này nên nhiều nơi đã trồng Sài đất dùng làm thuốc.

Cách trồng Sài đất: Nên trồng cây nơi đất tốt, hơi ẩm, chọn những đoạn thân có rễ đem vùi xuống đất 2-3cm. Sau 1 tháng là có thể thu hoạch, tưới nước bón phân đầy đủ thì sau nửa tháng nửa là có thể thu hoạch đợt tiếp theo

Thu hái cây gần như quanh năm, chủ yếu vào mùa hè, lúc cây đang ra hoa.

Thu hái xong mang về rửa sạch, có thể dùng tươi hay phơi khô nhưng dạng tươi được dùng nhiều hơn vì thấy tác dụng tốt hơn dạng khô.

Sai đất được thu hái quanh năm

Bộ phận sử dụng

Sài đất dùng được toàn cây – Herba Wedeliae Chinensis.

Sài đất hái mang về rửa sạch, có thể dùng tươi hay phơi khô, nhưng theo kinh nghiệm thì dùng tươi cho kết quả tốt hơn.

Dùng cây tươi: Giã cây tươi với 1 ít muối ăn, liều lượng dùng là 100g/ngày, thêm 100ml nước đun sôi để nguội. Vắt lấy nước dùng uống trong ngày, có thể chia thành 1 đến 2 lần uống. Phần bã có thể dùng đắp lên nơi sưng đau.

Có thể đem giã cho nát, sau đó vắt lấy nước, đem cô đặc thành cao dùng dán lên chỗ sưng đau.

Hoặc đơn giản hơn có thể lấy 1 lượng cây tươi cần thiết giã đắp, lấy nước rửa hay bôi. Dùng ngoài để chữa đinh nhọt, ghẻ lở, rôm sảy, sưng vú, sưng tấy ngoài da.

Dùng cây khô: Dùng 50g/ ngày, thêm nửa lít nước, sắc và cô cho đến khi còn khoảng 200ml, chia 1 hay 2 lần uống trong ngày. Thời gian điều trị thường khoảng 1 đến 2 ngày, nhiều nhất có thể đến 5, 7 ngày.