Sâm tỏa dương

Tên gọi, danh pháp

Tên Tiếng Việt: Sâm toả dương.

Tên khoa học: Nấm ngọc cẩu; Củ gió đất; Cây không lá; Cu chó; Ký sinh hoàn; Củ ngọc núi; Xà cô.

Tên gọi khác: Balanophora sp. Họ: Dương đài (Balanophoraceae). Chi: Balanophora.

Hiện có khoảng 44 loài đã biết trong họ Balanophoraceae và khoảng 11 loài trong chi Balanophora.

Đặc điểm tự nhiên

Sâm tỏa dương là một loại thảo mộc ngắn, mọc cao đến 25cm. Nó là một loài thực vật đơn tính, tức là hai giới phát triển riêng biệt như cây đực hoặc cây cái. Thân rễ phân nhánh hoặc không phân nhánh.

Hoa

Cụm hoa đực có hình trứng (hình trứng với đầu hẹp ở phía dưới), hình mũi mác, hoặc hình cầu, lõm có chiều dài khoảng 10 cm và đường kính khoảng 5 cm, bao hoa 3-6 thùy. Hoa có màu đỏ tươi hoặc màu cam nhạt.

Lá

Các lá mọc đối, mọc xen kẽ và hình khuyên hay hình xoắn ốc, hoặc hình xim, không cuống, nhiều thịt hoặc hình vảy.

Sâm tỏa dương

Phân bố, thu hái, chế biến

Phân bố

Balanophora là một chi thuộc họ Balanophoraceae có khoảng 120 loài trên khắp thế giới. Nhiều loài trong số chúng phân bố ở các vùng nhiệt đới và cận nhiệt đới của châu Á và châu Đại Dương, và gần 20 loài phân bố rộng rãi ở phía tây nam Trung Quốc.

Balanophora là một chi thực vật ký sinh trong họ Balanophoraceae được tìm thấy ở các vùng nhiệt đới và ôn đới châu Á, bao gồm Đông Himalaya, khu vực Malesia, quần đảo Thái Bình Dương, Madagascar và châu Phi nhiệt đới.

Môi trường sống của chúng trải dài từ những vùng đất thấp lên đến những vùng núi trên độ cao 1000m.

Ở Việt Nam, Sâm tỏa dương thường gặp ở Hà Tây, Hòa Bình, Lào Cai, Yên Bái.

Thu hái - chế biến

Có thể thu lấy toàn cây để dùng làm vị thuốc. Thu hái thân rễ, thân và cụm hoa, cắt khúc và phơi nắng, lúc này dược liệu sẽ mềm và chuyển thành màu đen đồng nhất.

Thời điểm thích hợp ra hoa là từ tháng 10 đến tháng 2 năm sau.

Bộ phận sử dụng

Thân rễ, thân và cụm hoa.

Liều dùng

Chưa ghi nhận liều lượng cố định cụ thể của Sâm tỏa dương, tùy vào tình trạng sức khỏe, bệnh nền và đối tượng sử dụng.

Cách dùng

Tùy mục đích sử dụng có thể dùng dược liệu với nhiều cách và liều lượng khác nhau. Tỏa dương có thể dùng dưới dạng khô làm thuốc sắc, dùng ngoài, tán bột, ngâm rượu…

Sâm tỏa dương (Nấm ngọc cẩu) khô làm thuốc sắc