Sắn dây (Rễ củ)

*Tên gọi, danh pháp của sắn dây*

Tên tiếng Việt: Sắn dây.

Tên gọi khác: Bạch cát; phấn cát căn; cam cát căn; cát căn; khau cát; bẩn mắm khéo.

Tên khoa học: Pueraria thomsoni Benth.

Họ Đậu hay còn gọi họ Cánh bướm (Fabaceae).

*Đặc điểm tự nhiên* *của sắn dây*

Là loại cây thuộc nhóm dây leo sống lâu năm, mọc hoang trong rừng hoặc được trồng tại vườn, ruộng.

Dạng cây thảo quấn, dài, có cây dài khoảng 10m. Thân hơi có lông.

Rễ phát triển thành củ dài và to. Hình trụ  thon dài, viền không đều khoảng 15cm, với đường kính vào khoảng 6 - 8cm, trong lượng có thể tới 20kg. Vỏ rễ ngoài màu tím nâu hoặc đỏ nâu có vết nhăn dọc thành. Củ rắn, chắc, nặng, và chứa nhiều bột. Khi cắt ngang củ sẽ thấy nhiều vòng xơ đồng tâm. Mùi thơm nhẹ.

Lá kép, mọc so le với ba lá chét hình trứng, mắt chim, có mũi nhọn ngắn, nhọn sắc. Mỗi lá chét nguyên hoặc xẻ thành 2-3 thùy, có lông áp sát cả hai mặt.

Hoa có màu xanh lơ, thơm, mọc thành từng chùm ở kẽ các lá, lá bắc có lông.

Quả màu vàng nhạt, nhiều lông.

Rễ củ Sắn dây

*Phân bố, thu hái, chế biến*

Sắn dây mọc dại hoặc được trồng khắp nơi trên lãnh thổ nước ta, ra hoa vào tháng 9, 10.

Vị thuốc này được trồng vào tháng 3-4 đến hết tháng 11 đã có thể đào lấy củ, biến chế thành dược liệu để bán hay dùng. Cây trồng hai năm thì ra hoa, tháng 5 - 7 lúc bông (chùm) hoa đã có 2/3 hoa nở có thể hái phơi khô bán hay dùng.

Dùng rễ (thường gọi là củ), hình trụ đường kính không đều vỏ có màu trắng đục, thường cắt và bổ dọc thành từng miếng trắng vàng. Củ sắn dây sau khi đào lên đem rửa sạch đất cát. Cắt bỏ phần vỏ ngoài, cắt khúc hoặc thái lát rồi xông diêm sinh để đem phơi hoặc sấy khô.

Cách chế bột sắn dây:

Cạo vỏ xay giã cả củ nát bấy, lọc lấy nước ở trong đổ nước lạnh vào rồi lấy khăn mà lọc cho sạch xác, bụi bặm, đất, cát căn rồi để lắng xuống mới gạn lọc nước trên cứ như thế mỗi ngày thay nước một lần, mỗi khi đổ nước vào một lần phải lọc những nước đục đi, gạn lọc như thế 1 tháng đến khi nào thấy nước trong khuấy không đục nữa thì thôi. Lọc càng kỹ bột nước mới khỏi chua, chát, bột trắng, nhưng phải thay nước hàng ngày, bột không chua. Khi đã xong đổ bột ra miếng vải băng để trên sạp khô phơi thành bột cất dùng.

Liều dùng: Dùng từ 4 – 40g.

Bảo quản: Đậy kín nơi khô ráo. Dễ mốc mọt, tránh ẩm.

Bột Sắn dây