Sử quân tử

Tên gọi, danh pháp

Tên tiếng Việt:  <!--td {border: 1px solid #ccc;}br {mso-data-placement:same-cell;}--> Sử quân tử.

Tên khác:  <!--td {border: 1px solid #ccc;}br {mso-data-placement:same-cell;}--> Quả giun/ nấc; sử quân tử nhân; sách tử quả; sử quân nhục; đông quân tử; binh cam tử; lựu cầu tử; ngữ lăng tử; mác giáo giun.

Tên khoa học:  <!--td {border: 1px solid #ccc;}br {mso-data-placement:same-cell;}--> Quisqualis indica L.

Cây Sử quân tử

Đặc điểm tự nhiên

Sử quân tử là một loại cây thân leo, mọc tựa vào hàng rào hoặc cây khác. Lá hình trứng đầu nhọn, phía cuống hơi tròn, hình tim, rộng 4 - 5cm, dài 7 - 9cm. Lá đơn mọc đối, mép nguyên, cuống ngắn. Hoa hình ống dài 4 - 10cm, mọc thành chùm ở kẽ lá hoặc đầu cành, lúc đầu màu trắng, sau chuyển hồng và đỏ. Quả khô, dài 35mm, hình trứng nhọn. Vỏ quả dày khoảng 20mm, có 5 cạnh dọc hình 3 cạnh. Mỗi quả chứa một hạt dài, phía đầu hơi mỏng, phía dưới rộng và cũng có 5 đường sống chạy dọc.

Mùa hoa khoảng tháng 4 - 7 và quả chín vào tháng 8.

Hoa Sử quân tử

Phân bố, thu hái, chế biến

Phân bố

Thế giới: Sử quân tử có nguồn gốc từ châu Á và châu Phi.

Việt Nam: Cây sử quân mọc hoang ở hầu hết các tỉnh miền Bắc và Trung nước ta. Hiện nay, cây còn được trồng làm cảnh ở khắp nơi vì cây xanh tốt quanh năm và cho hoa màu đỏ đẹp.

Thu hái

Hái quả chín, già lúc trời khô ráo về rồi phơi hoặc sấy khô nguyên quả để dễ bảo quản hơn. Khi dùng, đập vỡ vỏ quả và lấy nhân. Hoặc cũng có thể đập lấy nhân rồi sấy khô. Ở một số nơi, người dân còn đào rễ hoặc hái hoa để làm thuốc.

Chế biến

Có thể chế biến theo các cách sau:

• Ngâm nhân hạt trong nước, sao vàng và bỏ lớp màng bao bên ngoài hạt.
• Đập bỏ vỏ hạt và lấy nhân, sao thơm, dùng dần hoặc giã nát cả vỏ.
• Ngâm nhân hạt trong nước, sao giòn rồi tán thành bột mịn.

Bảo quản

Bảo quản dược liệu nơi khô ráo, tránh mốc mọt và độ ẩm.

Bộ phận sử dụng

Nhân hạt bên trong quả Sử quân tử.

Nhân hạt trong quả Sử quân tử

Chữa giun đũa:

Người lớn dùng 10 nhân hạt, trẻ em dùng 3 - 5 nhân, tối đa 20g. Sau 72 giờ kể từ khi uống, nên dùng thêm một liều thuốc tẩy. Có thể dùng riêng hạt Sử quân tử hay phối hợp với những vị thuốc trị giun khác như đại hoàng hoặc bình lang (hạt cau).

Sử quân tử còn có thể sắc với nước và ngậm chữa đau nhức răng, liều lượng không hạn chế.