Tai chua

Tên gọi, danh pháp

Tên tiếng Việt:  <!--td {border: 1px solid #ccc;}br {mso-data-placement:same-cell;}--> Tai chua.

Tên khác:  <!--td {border: 1px solid #ccc;}br {mso-data-placement:same-cell;}--> Bứa cọng.

Tên khoa học:  <!--td {border: 1px solid #ccc;}br {mso-data-placement:same-cell;}--> Garcinia cowa Roxb. ex Choisy, Garcinia pedunculata Roxb.

Tai chua

Đặc điểm tự nhiên

Cây tai chua là một loài cây thân gỗ, sống nhiều năm. Thân cây mọc thẳng đứng, cao khoảng 15 - 16m hoặc hơn, trên thân thường có nhiều u lồi, vỏ cây màu xám đen. Cành cây nhiều và mảnh, đâm ngang và hơi rủ xuống ở phần đầu.

Lá hình trứng ngược với đuôi lá hình nêm và đầu lá tù. Lá rộng 2,5 - 6cm, dài 7 - 17cm, gân nổi rõ ở cả hai mặt lá và các đường gân phụ nối liền nhau ở phần mép lá. Cuống lá mảnh, ngắn, chỉ dài gân 2cm.

Hoa lưỡng tính mọc đơn độc hoặc 2 - 3 hoa tụ thành các cụm ở gần nách lá, gần như không có cuống (cuống chỉ dài khoảng 1cm). Cụm hoa đực gồm 3 - 8 hoa xếp thành hình tán. Hoa có đài 4, tràng 4 cánh dày. Chỉ nhị ngắn, nhị họp thành 4 bó, xếp thành một khối, mỗi bó có khoảng 1 - 8. Bao phấn có 4 ống, đầu nhị xẻ 4 - 8 thùy hình nêm. Nhuỵ có dạng bầu thượng gồm 6 - 9 ống.

Quả tai chua to, hình cầu dẹt, có khoảng 4 - 8 múi nổi rõ bên trên. Vỏ quả khá dày, bên ngoài màu xanh khi còn non và chuyển thành màu vàng lúc chín, bên trong màu đỏ. Thịt quả màu hồng hoặc trắng. Mỗi quả tai chua có khoảng 6 - 10 hạt.

Mùa hoa vào tháng 3 - 4 và cây cho quả khoảng tháng 7 - 8.

Quả tai chua

Phân bố, thu hái, chế biến

Phân bố:

Thế giới: Tai chua mọc nhiều ở miền nam Thái Lan, Ấn Độ và ven rừng thuộc các nước Đông Nam Á.

Việt Nam: Tai chua mọc hoang tại nhiều khu rừng miền Bắc, nhất là các tỉnh ở Bắc Cạn, Cao Bằng, Hà Giang, Phú Thọ, Lào Cai, Hòa Bình, Tuyên Quang, Yên Bái, Thái Nguyên, Lạng Sơn...

Thu hái:

Hái quả khi đã chín vàng và có thể thu hái thân, lá, nhựa quanh năm.

Chế biến:

Quả hái về rửa sạch, bỏ hạt, thái thành các miếng mỏng sấy hoặc phơi khô trong khoảng 2 - 3 ngày. Sau khi sấy, dược liệu có màu đen nâu nhạt và hơi mềm. Các bộ phận khác sau khi thu hoạch thì rửa sạch.

Bảo quản: Nơi khô ráo thoáng mát, tránh ẩm thấp và mối mọt.

Quả Tai chua sấy khô

Bộ phận sử dụng

Quả, thân, lá và nhựa.

Liều dùng của dược liệu tai chua: 6 – 10 g/ngày dưới dạng gia vị nấu ăn hoặc thuốc sắc. Có thể dùng đơn độc hoặc phối hợp với các vị thuốc khác.