Thanh yên
Tổng quan & Dược lý
Tên gọi, danh pháp
Tên Tiếng Việt: Thanh yên.
Tên khác: Chanh yên.
Tên khoa học: Citrus medica L. ssp. bajoura Bonavia. Thuộc họ: Rutaceae (Cam).
Đặc điểm tự nhiên
Thanh yên là cây gỗ nhỏ, chiều cao trung bình từ 2,5 – 5m, không có gai hoặc có gai ngắn nằm ngang.
Lá nhỏ, mọc so le, có hình bầu dục, có răng cưa ở mép lá, dài 6 -11 cm, rộng 4 – 6 cm.
Cụm hoa mọc thành chùm 2 – 3 hoa, đôi khi mọc đơn độc, hoa có màu trắng pha tím đỏ và có mùi thơm dễ chịu.
Quả chanh yên to, hình trái xoan, hoặc tròn dẹt với kích thước (12 – 20) x (8 – 12) cm núm quả lõm, đầu nhô cao. Quả có lớp vỏ dày và sần sùi, sống có màu xanh và chín có màu vàng tươi, cùi xốp màu trắng, ruột nhỏ, múi bé, có vị chua và hơi đắng. Mùa quả vào tháng 6.
Quả Thanh yên có tác dụng lý khí, bài hơi, thư uất, hóa đờm, chống nôn, trợ tiêu hóa
Phân bố, thu hái, chế biến
Thanh yên có nguồn gốc từ vùng cận Himalaya thuộc Đông – Bắc Ấn Độ đến Myanmar và một số nước vùng Địa Trung Hải. Cây Thanh Yên có thể gặp nhiều ở các nước nhiệt đới như Nhật Bản, Malaysia, Campuchia, Lào, Thái Lan, Việt Nam,... Ở Việt Nam Thanh Yên được trồng ở rải rác ở các địa phương phía bắc như Cao Bằng, Lạng Sơn, Thái Nguyên, Bắc Giang, Phú Thọ, Hà Tây, Hòa Bình, Vĩnh Phúc…
Thanh yên là cây ưa sáng và ưa ẩm, chịu hạn kém và không chịu được ngập úng, thích nghi với vùng có khí hậu nóng ẩm, nhiệt độ trung bình từ 19 đến 22°C. Về mùa đông cây rụng lá và có thể chịu được nhiệt độ thấp khoảng 10 hoặc 7°C.
Quả thu hái khi đã chín và có màu vàng tươi, đem cắt lát dọc thành từng miếng hoặc cắt ngang thành từng khoanh với chiều dài khoảng 0,5 – 1 cm, sau đó phơi hoặc sấy nhẹ cho khô, tránh nhiệt độ quá cao có thể ảnh hưởng đến phẩm chất và hương vị của Thanh yên.
Rễ và lá cây Thanh Yên được thu hái quanh năm, có thể dùng tươi, phơi hay sấy khô.
Bộ phận sử dụng
Bộ phận sử dụng của Thanh Yên gồm có: Quả, vỏ quả, rễ và lá.
Hình ảnh Thanh Yên
Liều lượng & Cách dùng
Thanh yên thường được sử dụng dưới dạng thuốc sắc hoặc chế thành hoàn tán với liều tối đa mỗi ngày là 20-30g đối với lá và rễ, 40 – 60 g đối với vỏ.
