Thương lục

Tên gọi, danh pháp

Tên Tiếng Việt: Thương lục.

Tên khác: Trưởng bất lão, Kim thất nương.

Tên khoa học: Phytolacca esculenta Van Hout., Phytolacca acinosa Roxb., thuộc họ Thương lục (Phytolaccaceae).

Đặc điểm tự nhiên

Thương lục là một loại cây thân thảo, sống lâu năm, cao khoảng 1m. Toàn thân cây nhẵn, không có lông. Thận hình trụ tròn hoặc hơi có cạnh, màu xanh lục hoặc hơi pha màu đỏ tím. Lá đơn, nguyên, có cuống, mọc so le, phiến lá hình trứng tròn, đầu nhọn, mép lá nguyên, hai mặt lá nhẵn, dài từ 10 đến 38cm, rộng 13 đến 14cm.

Cụm hoa của Thương lục thường hình chùm dài khoảng 15 đến 20cm, bao gồm nhiều hoa mẫu 5, thường có màu trắng tinh khôi. Quả của cây Thương lục thường mọng, hình cầu dẹt, có 8 đến 10 múi, với vòi nhuỵ tồn tại. Khi chín, quả thường có màu đỏ tía hoặc tím đen, tạo nên một màu sắc rực rỡ và hấp dẫn.

Thương lục thường bắt đầu mùa hoa từ tháng 5 và kéo dài đến tháng 7 hàng năm, sau đó mùa quả chín từ tháng 8 đến tháng 10 hàng năm.

Cây Thương lục

Phân bố, thu hái, chế biến

Cây Thương lục phân bố khắp trên dãy Himalaya từ Hazara đến Bhutan. Thương lục có nguồn gốc từ dãy Himalaya, Đông và Đông Nam Á bao gồm Myanmar, Trung Quốc, Đài Loan, Bhutan, Nhật Bản, Tây Tạng, Việt Nam, Mãn Châu, Ấn Độ và Hàn Quốc. Chủ yếu mọc dọc theo lề đường, trong rừng và rìa rừng ở độ cao từ 300m đến 3.400m.

Trong vòng khoảng 30 năm gần đây, cây Thương lục đã trở thành một loại cây di thực tại Việt Nam. Mặc dù đã được di thực từ lâu, tuy nhiên việc sử dụng cây này vẫn chưa phổ biến. Gần đây, tại một số địa điểm, người ta đã phát hiện rằng rễ cây Thương lục có hình dáng giống như củ và một số người đã sử dụng chúng như một loại thuốc bổ với tên gọi là “Sâm cao ly”. Tuy nhiên, cần nhấn mạnh rằng rễ của cây này chứa các chất độc hại, do đó việc sử dụng cần phải cực kỳ cẩn thận và thận trọng để tránh những tác động không mong muốn đến sức khỏe.

Khi thu hoạch rễ cây Thương lục, quá trình này bao gồm việc đào rễ về, loại bỏ rễ con, và sau đó rửa sạch để chỉ giữ lại nguyên rễ chính, sau đó đem phơi dưới ánh nắng mặt trời trong môi trường bóng râm cho đến khi rễ hoàn toàn khô. Một số người muốn tạo mùi vị cho rễ cây tương tự như Nhân sâm, do đó họ ngâm rễ cây trong rượu có độ cồn 40 độ được pha trộn với mật ong cho đến khi rễ ngấm đều (Ví dụ: 1kg rễ ngâm trong hỗn hợp 250ml rượu trắng và 250ml mật ong).

Sau đó, rễ có thể được phơi hoặc sấy khô, hoặc cắt mỏng trước khi tiến hành quá trình phơi hoặc sấy khô, tùy thuộc vào mục đích sử dụng cuối cùng của sản phẩm.

Đừng nhầm lẫn giữa rễ cây Thương lục và Nhân sâm

Bộ phận sử dụng

Bộ phận sử dụng được của cây Thương lục là hoa, lá và rễ cây. Tuy nhiên, việc sử dụng rễ cây cần đặc biệt chú ý, vì chúng có độc, không nên nhầm lẫn với Nhân sâm để làm thuốc bổ.

Thương lục dùng dưới dạng thuốc sắc mỗi ngày từ 3 - 4g, dùng đơn trị liệu hoặc kết hợp với các vị thuốc khác. Dùng ngoài thì không kể liều lượng, đắp lên các mụn nhọt sưng đau.