Tỏi trời

Tên gọi, danh pháp

Tỏi trời có tên khoa học là Veratrum mengtzeanum Loes. f, thuộc họ bách hợp Liliaceae. Ngoài ra tỏi trời còn có các tên thường gọi khác như Tiểu tông bao, phệ ma thảo, tế độc (Vân Nam), có nơi còn gọi là tỏi rừng.

Cây tỏi trời trong tự nhiên

Đặc điểm tự nhiên

Cây tỏi trời có thân nhẵn bóng, chiều cao có thể đạt từ 1 - 3m, mọc thẳng đứng, màu xanh lục. Lá mọc so le thành cụm gồm 5 - 6 lá, dài 20 - 50cm, rộng từ 1 - 3cm, hình dải.

Cây tỏi trời có hoa đẹp mắt, là loài cây được ưa chuộng trồng làm cảnh, trang trí. Hoa tỏi trời có màu vàng cam, mọc thành cụm, đường kính hoa khoảng 4 - 6mm. Hoa tỏi trời thường nở vào mùa hè, từ tháng 7 đến tháng 8.

Hoa tỏi trời có cấu tạo gồm 6 cánh hoa, 6 nhị hoa và 1 bầu nhụy. Cánh hoa dày, hình bầu dục hoặc hình thìa, có mùi thơm nhẹ. Nhụy hoa có 6 nhánh, chỉ nhị dạng sợi, bao phấn có hình hạt đậu. Bầu nhụy không có lông, ống nhị có 3 nhánh, đa số cong ra ngoài, đầu ống nhỏ.

Hoa tỏi trời

Với vẻ đẹp rực rỡ của mình, hoa tỏi trời góp phần tô điểm cho không gian sống thêm phần tươi mới, tràn đầy sức sống. Cây tỏi trời thường được trồng ở các khu vực vườn hoa, công viên, nhà ở.

Quả của cây tỏi trời có hình trứng, vỏ mỏng, hạt nhiều có góc.

Phân bố, thu hái, chế biến

Cây tỏi trời phân bố chủ yếu ở các vùng núi cao, có độ cao từ 1200 - 3300m so với mực nước biển. Những cây tỏi trời được tìm thấy bắt nguồn ở Quý Châu, Tứ Xuyên, Vân Nam của Trung Quốc. Sau này chúng mọc phổ biến tại Việt Nam. Tại Việt Nam, cây tỏi trời thường mọc ở các tỉnh miền núi phía Bắc như Hà Giang, Lào Cai, Lai Châu.

Cây tỏi trời thường được thu hoạch vào mùa thu đông. Sau đó được đem đi rửa sạch, phơi sấy khô hoặc dùng tươi để làm dược liệu chữa bệnh.

Bộ phận sử dụng

Bộ phận thường sử dụng là thân rễ cây tỏi trời, thường dùng làm thuốc, giàu alcaloid có giá trị trong điều trị bệnh.

Thân rễ cây tỏi trời thường được sử dụng trong y học cổ truyền để điều trị chấn thương, sưng tấy và giảm đau

Tùy thuộc vào mục đích sử dụng và tác dụng của từng bài thuốc mà có thể dùng dược liệu tỏi trời với nhiều cách khác nhau.

Cây tỏi trời thường dùng ngoài da, lấy gốc rễ, sau đó giã nát đắp lên. Mỗi ngày sử dụng khoảng 0.45 – 0.6g, nên điều chỉnh lượng phù hợp.

Cây tỏi trời có hoa rất độc, nhỡ ăn phải sẽ sinh ra chứng suy giảm nhận thức, ăn nói bừa bãi, hàm hồ. Độc tính của hoa đến từ các chất hóa học như lycopene và galantamine. Nếu như được sử dụng không đúng, liều dùng quá mức cho phép dễ gây ức chế thần kinh. Trước khi sử dụng nên tìm hiểu kỹ và tham khảo hướng dẫn của bác sĩ thay vì tự sử dụng.

Cây tỏi trời nếu không sử dụng đúng cách có thể gây suy giảm nhận thức