Vọng cách

Tên gọi, danh pháp

Tên tiếng việt: Vọng cách.

Tên khác: Bọng cách, Lá cách, Cách núi.

Tên khoa học: Cây có tên khoa học là Premna corymbosa Rottl. Ex Willd, thuộc họ Cỏ roi ngựa Verbenaceae.

Đặc điểm tự nhiên

Cây nhỡ, cao 5 - 7m. Cành non tiết diện vuông, đôi khi có gai và lông mịn; cành già nhẵn, màu nâu đỏ, có rãnh và lỗ bì. Lá mọc đối, hình trái xoan, dài 14 - 16cm, rộng 10 - 12cm, gốc tròn hay hơi hình tim, đầu tù hay có mũi nhọn ngắn, mặt trên nhẵn bóng, gân nổi rõ, mặt dưới nhạt có lông mịn trên các gân, mép nguyên hoặc khía răng cưa phía đầu lá. Lá vò ra có mùi thơm như mùi chanh.

Cụm hoa mọc ở ngọn cành thành ngù dài 10 - 18cm, phủ lông mịn; lá bắc nhỏ dạng lá; hoa màu trắng, đôi khi hơi xanh lục; đài có lông và tuyến, chia 2 môi, môi trên nguyên hoặc xẻ thành 2 thùy, môi dưới nguyên hay có 2 - 3 răng rất nhỏ. Tràng hoa dạng ống hình trụ có lông ở mặt ngoài, chia 2 môi, môi trên có 2 thùy gần bằng nhau, môi dưới có 3 thùy tròn; nhị 4, hơi thò ra ngoài, chỉ nhị đính ở họng tràng; bầu nhẵn.

Quả hạch, hình cầu hoặc hình trứng, màu đen.

Cây Vọng cách

Phân bố, thu hái, chế biến

Cây Vọng cách phân bố chủ yếu ở vùng nhiệt đới và cận nhiệt, từ Ấn Độ đến Thái Lan, Campuchia, Lào và Việt Nam. Tại Việt Nam, có 4 - 5 loài thuộc chi Premna được dùng làm thuốc. Đây là một cây thuốc tương đối quen thuộc với người dân vùng đồng bằng và trung du. Cây phân bố rải rác từ Quảng Ninh, Hải Phòng, Thái Bình, Hải Dương đến các tỉnh Nam Bộ và đảo Phú Quốc.

Vọng cách là cây thân bụi, ưa sáng và ưa ẩm, nhưng cũng có thể chịu hạn, thường mọc xen lẫn với các loại cây bụi khác ở quanh làng, dọc theo các bờ kênh mương, đồi cây bụi và bờ nương rẫy. Cây thường xanh do mọc chồi và ra lá non gần như quanh năm. Tuy nhiên, cây sinh trưởng mạnh vào mùa xuân - hè. Vọng cách ra hoa kết quả nhiều, có khả năng tái sinh tự nhiên từ hạt. Cây còn có khả năng tái sinh từ chồi mạnh sau khi bị chặt đốn.

Cây được trồng ở vườn nhà làm cảnh, lấy lá non là rau gia vị tại một số địa phương.

Quả cây Vọng cách

Bộ phận sử dụng

Lá, rễ và cành cây Vọng cách (Folium, Radix et Ramulus Premnae Corymbosae) đều được sử dụng làm thuốc.

Liều dùng thông thường hàng ngày là 30 - 40g (lá tươi) hoặc 15 - 20g (rễ) cây.