Tôi hay bị đau đầu, mệt mỏi, thi thoảng bị choáng váng và buồn nôn. Tôi đã đi khám, bác sĩ bảo tôi bị huyết áp thấp và những lúc choáng váng như vậy là do huyết áp hạ thấp quá mức bình thường. Xin ch…

Không giống như tăng huyết áp; huyết áp thấp không phải là một bệnh, mà đó chỉ là một trạng thái hay một triệu chứng gặp trong rất nhiều trường hợp khác nhau. Gọi là huyết áp thấp khi huyết áp tối đa <100mmHg. Chính vì huyết áp thấp chỉ là một trạng thái hay triệu chứng nên mức độ ảnh hưởng của nó tuỳ thuộc vào bệnh lý gây nên huyết áp thấp (ví dụ bị trụy tim mạch do mất nước, mất máu, suy tim... hay tụt huyết áp do dùng quá liều các thuốc hạ huyết áp; các bệnh nội tiết như suy tuyến giáp trạng, suy tuyến thượng thận...). Có rất nhiều người (nhất là phụ nữ) khi đo huyết áp thường xuyên thấy thấp (ví dụ 90/60 mmHg), nhưng vẫn sinh hoạt và làm việc hoàn toàn khoẻ mạnh bình thường mà không gây bất kể một biến chứng nào như khi bị tăng huyết áp. Chính vì vậy, nếu kiểm tra huyết áp thấy thấp, kèm theo các triệu chứng khác như­ đã mô tả thì cần phải khám xét xem có bệnh lý nào khác không, hay có dùng một loại thuốc nào khác ảnh hưởng tới huyết áp hay không và cũng nên kiểm tra huyết áp nhiều lần, với nhiều người kiểm tra khác nhau; lý t­ưởng nhất là đo huyết áp liên tục 24 giờ theo ph­ương pháp Holter, phương pháp này sẽ cho phép người thày thuốc biết được chính xác các số đo huyết áp trong thời gian 24 giờ; cả lúc thức cũng như lúc ngủ; cả khi có biểu hiện khó chịu hay khi hoàn toàn bình thường. Trên cơ sở các phân tích đó, người thày thuốc sẽ có cơ sở chính xác để nhận định về mức huyết áp và có kết luận cụ thể xem có phải các triệu chứng khó chịu đó là do huyết áp thấp hay không (kiểm tra số đo huyết áp tại thời điểm xảy ra các triệu chứng khó chịu xem có tương đồng hay không tương đồng với nhau). Nếu mức huyết áp luôn thấp, kể cả lúc cảm thấy bình thư­ờng, hay khi có triệu chứng khó chịu thì không nên coi các triệu chứng đó là do huyết áp thấp. Vì huyết áp thấp không phải là một bệnh, do vậy ph­ương pháp điều trị phải tùy thuộc vào bệnh lý chính gây ra huyết áp thấp. Ví dụ trong trường hợp dùng quá liều các thuộc hạ huyết áp thì phải điều chỉnh lại thuốc và liều lượng; hay do các bệnh nội tiết thì phải điều trị các bệnh nội tiết; hay nếu do mất nước và điện giải (trong các trường hợp ỉa chảy; nôn mửa…) thì phải bổ xung đầy đủ nước và điện giải kết hợp với dùng các thuốc nâng huyết áp. Trong trường hợp của bạn, nếu lúc huyết áp hạ thấp đến mức choáng váng thì bạn có thể nằm nghỉ ngơi một lúc hoặc uống nước trà gừng ấm, huyết áp sẽ trở lại bình thường. Nếu vẫn chưa hết, bạn có thể sử dụng tạm thời một số thuốc nâng huyết áp như Heptamyl uống mỗi lần từ 1 đến 2 viên; hay ngậm viên Coramine glucose mỗi lần 1 viên, có thể dùng 3-4 lần trong ngày. Một số thuốc nâng huyết áp khác hiện nay ít dùng hơn như viên Ephedrine (thường dùng chữa hen vì có tác dụng gây giãn phế quản). Sau khi tạm thời dùng các thuốc, nếu thường xuyên vẫn thấy các triệu chứng của huyết áp thấp, cần phải đi khám toàn diện để phát hiện các bệnh lý gây nên triệu chứng này và điều trị kịp thời. Tránh uống các thuốc nâng huyết áp thường xuyên và kéo dài có thể dẫn đến các tác dụng phụ bất lợi.

Trên thực tế lâm sàng, chúng tôi gặp một số bệnh nhân đến khám, nói là bị huyết áp thấp (thường tự đo bằng máy cơ học hoặc nhờ đo tại gia đình), nhưng khi đo huyết áp, chúng tôi lại thấy huyết áp cao. Những bệnh nhân này nếu vội vàng uống các thuốc nâng huyết áp thì quả thực rất nguy hiểm. Vấn đề đo huyết áp bằng tai nghe phụ thuộc vào rất nhiều yếu tố: khả năng nghe của người đo; chất lượng ống nghe; chất lượng bao quấn để đo (chủng loại, kích cỡ…); yếu tố “áo choàng trắng” (nhiều người thấy thầy thuốc là huyết áp tăng vọt - gọi là tăng huyết áp “áo choàng trắng”).

Do vậy chúng tôi vẫn khuyến khích bệnh nhân sử dụng huyết áp kế điện tử, tự đo (đo tốt nhất lúc sáng sớm mới ngủ dậy, chưa vận động hoặc khi cảm thấy cần phải kiểm tra huyết áp), tự đánh giá, như vậy sẽ loại bỏ được các yếu tố nhiễu trên. Tuy nhiên với điều kiện là phải chọn được loại huyết áp kế chuẩn, và nên thường xuyên mang đến bác sỹ để so sánh đối chiếu xem có chính xác hay không.

TS.BS. Nguyễn Đức Hải Khoa Nội cán bộ – Bệnh viện TƯQĐ 108.