Tô diệp

Tên gọi, danh pháp

Tên Tiếng Việt: Tô diệp.

Tên khác: Tía tô, Tử tô diệp.

Tên khoa học: Perilla ocymoides L., Perilla frutescens L., thuộc họ hoa môi (Labiatae).

Đặc điểm tự nhiên

Tía tô là một loại cỏ mọc hằng năm, cao khoảng từ 0,5 đến 1,5 cm. Thân của nó thẳng đứng và có lông. Lá của tía tô mọc đối hình trứng, có đầu lá nhọn và mép lá răng cưa to. Phiến lá có chiều dài từ 4cm đến 12cm và chiều rộng từ 2,5 đến 10cm. Màu sắc của lá thường là tím hoặc xanh tím, với lông màu tím phân bố trên bề mặt lá.

Người ta thường phân biệt giữa tía tô có lá màu tím đậm và tía tô có lá màu xanh lục (chỉ có gân lá màu tím). Cuống lá của tía tô thường ngắn, dài khoảng từ 2 đến 3cm. Hoa của tía tô nhỏ, thường có màu trắng hoặc tím nhạt, mọc thành từng chùm ở kẽ lá hoặc đầu cành, với mỗi chùm có thể dài từ 6 đến 20cm. Quả của tía tô là hạch nhỏ, hình cầu, có đường kính khoảng 1mm, màu nâu nhạt và có một mạng vẽ trên bề mặt.

Cây tía tô

Phân bố, thu hái, chế biến

Tía tô có ở khắp nơi trên thế giới, chủ yếu được trồng ở các nước châu Á như Trung Quốc, Ấn Độ, Hàn Quốc, Thái Lan, Nhật Bản và Việt Nam. Ở Việt Nam, tía tô là cây được trồng rộ khắp nơi tại để thu hoạch lá ăn, làm gia vị và dùng trong y học. Để trồng tía tô từ hạt, người ta chọn những cây mạnh mẽ, không bị sâu bệnh. Thời kỳ tốt nhất để gieo hạt tía tô là sau khi lập xuân, vào tháng 1 - 2 theo lịch dương.

Qua từng mục đích sử dụng, cách thu hoạch tía tô sẽ có sự điều chỉnh: Nếu gieo vào tháng 1 - 2, thì từ tháng 3 - 4 đã có thể thu hái lá lần đầu. Khi thu hái, chỉ nên chọn lá già; một tháng sau đó, có thể thu hoạch thêm một lần nữa. Sau mỗi lần thu hoạch, cần chăm sóc cây, tưới nước, bón phân và xới đất.

Thông thường, một cây tía tô có thể thu hoạch lá từ 2 đến 3 lần. Nếu sau khi thu hái lá mà cây vẫn để nguyên, đến mùa thu quả sẽ chín và có thể thu hái, nhưng thường thì hạt sẽ nhỏ và không đạt chất lượng tốt. Vì vậy, sau khi thu hái lá, cây tía tô thường sẽ bị cắt bỏ và sử dụng thân cành để làm thuốc, được gọi là tô ngạnh. Cây tía tô được trồng để thu hạt thường không được thu hái lá.

Lá tía tô sau khi thu hoạch thường được phơi khô ở trong mát (phơi âm can) hoặc sấy nhẹ để bảo quản hương vị.

Bộ phận sử dụng

Toàn thân cây tía tô đều được sử dụng để làm thuốc, bao gồm lá tía tô, thân tía tô và quả cây tía tô. Trong đó, tô diệp là vị thuốc làm từ lá tía tô.

Tô diệp là lá của cây tía tô

Lá tía tô dùng mỗi ngày từ 3 - 10g, dùng dưới dạng thuốc sắc (có thể hãm trà hoặc sắc cùng các vị thuốc khác).

Tô diệp có thể dùng dưới dạng thuốc sắc hoặc hãm trà