Ipeca

Theo y học cổ truyền

Theo y học cổ truyền, rễ Ipeca được sử dụng chủ yếu để gây nôn, giúp loại bỏ thức ăn, chất độc hoặc các tác nhân gây bệnh ra khỏi cơ thể. Ngoài ra, Ipeca còn được dùng để hỗ trợ điều trị các bệnh về đường hô hấp, như ho, hen suyễn, và một số trường hợp nhiễm trùng nhẹ. Dược liệu có tính hành khí, giải độc, thường được dùng ở liều lượng nhỏ và có kiểm soát vì tác dụng mạnh, tránh nguy cơ ngộ độc.

Theo y học hiện đại

Các alkaloid trong Ipeca có khả năng kích thích mạnh trên niêm mạc và da. Khi uống với liều cao, bột Ipeca gây nôn, liều thấp kích thích phản xạ, tác động lên niêm mạc dạ dày và phế quản, tăng tiết dịch và long đờm, vì vậy Ipeca thường được dùng như thuốc long đờm. Ipeca cũng được dùng làm thuốc gây nôn cho trẻ em, người già hoặc người yếu nhờ tác dụng nhẹ hơn các thuốc nôn khác, nhưng không dùng cho bệnh nhân đau tim hoặc xơ cứng mạch máu.

Emetin, một alkaloid chính, có tác dụng tiêu diệt ký sinh trùng gây lỵ như Entamoeba histolytica và E. coli, do đó được sử dụng trong điều trị lỵ amip.

Các nghiên cứu hiện nay chỉ ra rằng Ipeca có nhiều ứng dụng trong y học, bao gồm điều trị lỵ, viêm phế quản, ký sinh trùng, rối loạn máu, hỗ trợ trẻ mọc răng, ung thư, cũng như gây nôn, long đờm và chống amip. Ngoài ra, Ipeca còn được sử dụng bôi ngoài lên vết cắn của côn trùng độc hoặc bọ cạp. Mặc dù Ipeca có tính độc, có thể gây nôn nhanh, nhưng mức độ nguy hiểm khi dùng đúng liều vẫn được coi là kiểm soát được.

Theo y học hiện đại, Ipeca thường được dùng như thuốc long đờm

Tùy thuộc vào mỗi dạng bào chế sẽ có dạng bào chế và liều dùng khác nhau như:

Bột rễ khô

Bột rễ Ipeca được phơi hoặc sấy khô, cắt thành đoạn nhỏ, là dạng bào chế phổ biến nhất. Người lớn có thể dùng 1,5 - 2 g bột chia làm 2 - 3 lần, uống cách nhau 10 phút, trẻ em dùng 0,1 g cho mỗi tuổi. Liều cao gây nôn nhanh, trong khi liều thấp kích thích niêm mạc dạ dày và phế quản, giúp long đờm. Bột rễ có thể uống trực tiếp hoặc pha với nước tùy mục đích điều trị.

Dạng siro

Siro được dùng chủ yếu để gây nôn, thích hợp cho cả người lớn và trẻ em.

Ở người lớn, uống một liều siro từ 15 - 30 ml, sau đó cho thêm khoảng 240 ml nước để hỗ trợ phản xạ nôn. Nếu sau 30 phút vẫn chưa xuất hiện nôn nhưng thuốc còn được xem là phù hợp để sử dụng, có thể lặp lại một liều 15 - 30 ml kèm 240 ml nước. Tổng lượng siro dùng không vượt quá 2 liều (tối đa 60 ml). Trường hợp không nôn sau liều thứ hai, cần tiến hành rửa dạ dày.

Ở trẻ em, liều dùng siro để gây nôn cần tuân thủ theo độ tuổi và thận trọng. Trẻ dưới 6 tháng không khuyến cáo sử dụng. Trẻ từ 6 đến 12 tháng có thể uống 5 - 10 ml một lần, kèm 120 - 240 ml nước trước hoặc sau khi gây nôn và cần đặt trẻ ở tư thế an toàn để tránh hít phải chất nôn. Trẻ từ 1 đến 12 tuổi thường dùng 15 ml một lần với khoảng 240 ml nước kèm theo. Trẻ trên 12 tuổi có thể uống 15 - 30 ml một lần, cũng với 240 ml nước trước hoặc sau khi gây nôn. Nếu sau 30 phút trẻ vẫn chưa nôn nhưng tình trạng được coi là có giá trị, có thể cho uống thêm một liều thứ hai với lượng nước tương tự, không nên vượt quá hai liều, nếu sau liều thứ hai vẫn không nôn, cần thực hiện rửa dạ dày.

Dạng này tiện lợi cho việc sử dụng, đặc biệt khi cần tác dụng nhanh và có thể đo liều chính xác theo chỉ định y tế.

Siro của Ipeca được dùng như một chất gây nôn trong một số trường hợp xử lý ngộ độc cần làm rỗng dạ dày

Alkaloid tinh khiết (emetin hydroclorid)

Alkaloid chính của Ipeca là emetin, thường bào chế dưới dạng emetin hydroclorid để tiêm dưới da hoặc bắp, chủ yếu trong điều trị lỵ amip. Liều tối đa là 0,08 g/lần và 0,1 g/24 h, mỗi ống 1 ml chứa 0,04 g. Do độc tính cao, dạng này chỉ dùng dưới giám sát y tế chặt chẽ.