Nhọ nồi

Theo y học cổ truyền

Tính vị quy kinh: Cây cỏ nhọ nồi có vị ngọt chua mặn, tính mát, quy vào 2 kinh can và thận. 

Công năng: Nhọ nồi có tác dụng bổ can thận âm, mạnh xương, đen tóc, mát huyết, cầm máu, giải độc.

Chủ trị: Cỏ nhọ nồi giúp bổ huyết, chỉ huyết tức cầm máu, chữa ho ra máu, lỵ ra máu, trĩ xuất huyết, nôn ra máu, rong kinh, băng huyết, chảy máu cam, đi tiểu ra máu, chấn thương chảy máu. Ngoài ra còn được dùng để chữa ban sởi, ho, hen, viêm họng, bỏng, lao phổi, di mộng tinh, bệnh nấm ở da, làm thuốc mọc tóc hoặc nhuộm tóc.

Theo quan điểm y học cổ truyền Trung Quốc, cỏ nhọ nồi được dùng làm thuốc bổ toàn thân và thuốc cầm máu, có trong thành phần của một số thuốc mỡ bôi trị bệnh về da.

Ở Ấn Độ, cỏ nhọ nồi được dùng làm thuốc bổ, thuốc hóa ứ ứng dụng trong các bệnh gan to hay lách to, ngoài ra còn chữa một số bệnh về da. Dịch ép cây được dùng phối hợp với một số chất thơm để chữa vàng da xuất tiết. Dịch ép lá cây được dùng phối hợp với mật ong để chữa sổ mũi ở trẻ em. Chế phẩm được làm từ dịch ép lá nhọ nồi đun nóng với dầu dừa hoặc dầu vừng giúp mọc tóc đen tóc khi ủ trực tiếp lên da đầu. 

Cây tươi có tác dụng làm giảm đau và thấm hút. Nó được trộn với gôm để chữa đau răng và đắp với một ít dầu để trị nhức đầu. Nó cũng được đắp với dầu vừng để trị phù chân voi. Trước kia, cây nhọ nồi được dùng làm chất nhuộm để xăm mình. Lá nhọ nồi thậm chí được dùng trong bữa ăn ở Java, và làm gia vị ở một số vùng thuộc Ấn Độ.

Lá nhọ nồi cũng được dùng ngoài làm thuốc sát trùng chữa vết thương và vết loét ở gia súc.

Theo y học hiện đại

Tác dụng cầm máu

Cỏ nhọ nồi có tác dụng cầm máu do làm tăng tổng lượng Prothrombin trong máu giống như cơ chế tác dụng của Vitamin K. Hoạt tính cầm máu của 1g bột cỏ nhọ nồi tương đương 1.33mg Vitamin K. Nước sắc cỏ nhọ nồi khô với liều 3g/kg cân nặng ở khỉ, kết quả cho thấy tác dụng làm giảm thời gian Quick rõ rệt. Từ đó có thể kết luận là cỏ nhọ nồi làm tăng tỉ lệ prothrombin toàn phần.

Nhọ nồi cầm máu tốt và trong một vài trường hợp cá biệt tác dụng cầm máu của cỏ nhọ nồi biểu hiện rõ rệt hơn cả tác dụng của Vitamin K giúp nâng cao tổng lượng Prothrombin của máu rõ rệt trong các trường hợp suy gan.

Cỏ nhọ nồi có tác dụng cầm máu giống như cơ chế tác dụng của Vitamin K

Tác dụng bảo vệ gan

Đã có một nghiên cứu sâu rộng được thực hiện để chứng minh hoạt động bảo vệ gan của cỏ nhọ nồi. Chiết xuất Alcohol của cây được biết là có tác dụng bảo vệ tổn thương gan thực nghiệm ở chuột cống và chuột nhắt. Tác dụng này đã được báo cáo là có tác dụng bảo vệ gan ở mức độ dưới tế bào của các dấu hiệu chức năng, trong tình trạng viêm và tổn thương gan. 

Chiết xuất ethanol/nước (1:1) của cỏ nhọ nồi chống lại sự ức chế đáng kể do CCl4 gây ra đối với enzyme chuyển hóa thuốc của gan. Sự mất đi phosphatase axit lysosomal ở gan và phosphatase kiềm đã được phục hồi đáng kể nhờ chiết xuất của cỏ nhọ nồi. Loại thảo dược này còn được báo cáo là có tác dụng bảo vệ đối với tổn thương gan cấp tính do carbon tetrachloride gây ra bằng cách giảm hoại tử trung tâm tiểu thùy, thoái hóa hydropic và thay đổi chất béo của tế bào nhu mô gan. 

Thành phần dẫn xuất coumestan của cỏ nhọ nồi là wedelolactone và demethylwedelolactone thực vật chịu trách nhiệm cho các hoạt động chống độc gan và bảo vệ tế bào gan mạnh đối với chuột bị gây tổn thương gan bằng carbon tetrachloride, galactosamine và phalloidin. Cơ chế bảo vệ tế bào gan của Wedelolactone là góp nhặt các gốc oxy tự do gây độc tế bào gan, ức chế 5-lipoxygenase mạnh và chọn lọc với nồng độ ức chế IC50 là 2,5µM.

Tác dụng kháng khuẩn

Một loạt các hợp chất hóa học bao gồm coumestans, ancaloit, thiopenes, flavonoid, polyacetylenes, triterpenes và glycoside được phân lập từ cây cỏ nhọ nồi. Các nghiên cứu hiện tại đã xác nhận tiềm năng kháng khuẩn của chiết xuất các bộ phận trên mặt đất của cỏ nhọ nồi trong các dung môi như acetone, ethanol, methanol, nước và hexane chống lại một số loài vi khuẩn gram dương và gram âm.

Các nghiên cứu kháng khuẩn được thực hiện bằng phương pháp khuếch tán thạch. Các phương pháp MIC và MBC cũng được sử dụng. Chiết xuất hexane của cỏ nhọ nồi có hoạt tính kháng khuẩn cao chống lại S.aureus, B.cereus, E.coli, S.typhi, K.pneumoniae, S.pyogenes và P.aeruginosa. Trong khi acetone, ethanol, methanol và chiết xuất nước cho thấy hoạt tính trung gian chống lại S.aureus, B.cereus, E.coli, S.typhi, K.pneumoniae, P.aeruginosa, P.mirabilis và S.pyogenes. 

Các hoạt động ức chế của tất cả các chiết xuất được so sánh với kháng sinh tiêu chuẩn (Ciprofloxacin 25μg/ml). Trong đó giá trị ức chế tối thiểu vi khuẩn E.coli và S.aureus được coi là tốt nhất (dưới 100μg/ml). Và nồng độ ức chế tối thiểu ở các vi khuẩn E.coli, K.pneumoniae, P.mirabilis và S.typhi được coi là khá tốt (100-500μg/ml).

Tác dụng kháng khuẩn được thử nghiệm trên nhiều loại dịch chiết khác nhau từ cây nhọ nồi

Các chiết xuất nước của cây cỏ nhọ nồi cho thấy hoạt động tốt chống lại S.pyogenes, B.cereus, E.coli và P.aeruginosa. Nếu pha loãng trên 1000μg/ml, chiết xuất được coi là không hoạt động chống lại S.aureus, K.pneumoniae, P.mirabilis và S.typhi. Do đó, rất có khả năng một loại thuốc kháng khuẩn và bảo vệ gan mạnh có thể được bào chế từ chiết xuất cỏ nhọ nồi để chống lại tác động của nhiễm trùng do vi khuẩn làm tổn thương gan.

Tác dụng giảm đau

Nhiều loại thuốc giảm đau được sử dụng để điều trị cơn đau cấp tính và mãn tính ở các tình trạng bệnh khác nhau. Ở Ayurveda, một số lượng lớn các loại thuốc bản địa đã được đề cập là có đặc tính giảm đau (ví dụ Guggul, Erand, Rasna, Bhringaraj, Methika, Palandu và Prasikayavani).

Một  nghiên cứu xác định hoạt tính giảm đau của chiết xuất ethanol cũng như các alkaloid phân lập khác trong cỏ nhọ nồi bằng cách sử dụng phương pháp kẹp đuôi, phương pháp vẩy đuôi và phương pháp axit axetic gây ra phản ứng đau ở chuột bạch. Kết quả từ nghiên cứu cho thấy cả chiết xuất ethanol cũng như tổng số alkaloid đều tạo ra hoạt động giảm đau tốt trong tất cả các mô hình giảm đau khác nhau được sử dụng. 

Tác dụng kích thích mọc tóc

Chiết xuất methanol của toàn bộ cây cỏ nhọ nồi khi được thử nghiệm về khả năng thúc đẩy tăng trưởng tóc, cho thấy khả năng tăng trưởng tóc phụ thuộc vào liều lượng. Tác dụng này được đánh giá bằng cách nghiên cứu sự hình thành hắc tố ở vùng da, số lượng nang ở lớp dưới da, độ dày của da. 

Động vật được điều trị bằng 3,2mg/15cm2 chiết xuất methanol của cây cỏ nhọ nồi cho thấy hiệu quả tốt hơn so với liều thấp hơn. Những phát hiện này cho thấy chiết xuất methanol của cây cỏ nhọ nồi có thể có tiềm năng như một chất kích thích mọc tóc. Việc xác định và phân lập các phân tử từ chiết xuất có thể mang lại những hướng đi mới trong điều trị rụng tóc. Việc làm sáng tỏ thêm cơ chế hoạt động của chiết xuất hiện đang được nghiên cứu thêm.

Các tác dụng khác

Một số tác dụng khác từ cây nhọ nồi được ghi nhận như sau:

• Khi dùng dài ngày, nhọ nồi có tác dụng chống sốc phản vệ, kháng histamin và kháng viêm. Khác với các thuốc kháng histamin tổng hợp, cỏ nhọ nồi không kháng được các histamin liều cao.
• Một chiết xuất cồn của cây cho thấy tác dụng chống nhiễm trùng với liều 200mg/kg ở chuột. Tác dụng này đã được báo cáo là có khả năng chống nhiễm trùng, chống viêm và hoạt động giãn phế quản do các hợp chất coumarin.
• Các nghiên cứu sơ bộ cho thấy hoạt động điều hòa miễn dịch của chiết xuất methanol của cỏ nhọ nồi.
• Gần đây, người ta đã báo cáo rằng ở chuột mắc bệnh đái tháo đường (tiểu đường) do sử dụng alloxan- việc cho uống chiết suất từ cỏ nhọ nồi với liều 2 và 4mg/kg đã làm giảm đáng kể lượng đường trong máu.

Liều dùng: Ngày dùng từ 6 đến 12g dưới dạng sắc uống hay làm thành viên.

Cách dùng: Có thể dùng nhọ nồi bằng cách giã vắt nước uống trong khi bị rong kinh, trĩ ra máu, bị thương chảy máu. Có thể chế với dầu dừa, dầu vừng để làm thuốc bôi ngoài da, thuốc mọc tóc, thuốc nhuộm.