Sâm triều tiên

Theo y học cổ truyền

Tính vị, quy kinh: Cam, khổ, bình. Vào kinh tỳ, phế, tâm; có tác dụng phục mạch cố thoát, đại bổ nguyên khí, bổ tỳ ích phế, sinh tân, an thần.

Sách “Bản kinh” (Trung Quốc) còn ghi Sâm Triều Tiên chủ bổ ngũ tạng, an thần kinh, chỉ kinh quý, trừ tà khí, minh mục, khai tâm tích trí.

Các sách cổ thường ghi nhận Sâm Triều Tiên bổ 5 tạng (tâm, can, tỳ, phế, thận) định hồn phách, yên tinh thần, trừ tà khí, làm khỏi sợ hãi, sáng mắt, uống lâu nhẹ mình, chữa các chứng đau dạ dày – ruột, nôn mửa và tăng tuổi thọ.

Sâm Triều Tiên làm tăng trí lực và thể lực, dùng khi cơ thể mệt mỏi, suy yếu, kiệt sức và trong thời gian dưỡng bệnh. Ngoài ra, dược điển một số nước có ghi Sâm Triều Tiên dùng chữa bệnh tim mạch, tiểu đường, thần kinh suy nhược, dương ủy. 

Sâm Triều Tiên chủ trị: Tim đập hồi hộp, thở khó ho hen, gây tràn dịch tổn thương, đái đường, miệng khát, suy nhược cơ thể, lạnh cung, tỳ hư tiết tả, mất máu, dương ủy (theo y lý cổ truyền).

Sâm Triều Tiên là vị thuốc bổ rất quý hiếm

Theo y học hiện đại

Các kết quả thực nghiệm lâm sàng về Sâm Triều Tiên trong y học hiện đại

Trong cấp cứu các trường hợp sốc tim nguy kịch: Sâm Triều Tiên dùng với liều lớn 9 – 20 g sắc nước uống hoặc dùng dung dịch tiêm (0,57 g dược liệu/ml) 2 – 4 ml tiêm tĩnh mạch hoặc tiêm bắp. 

Điều trị các bệnh tim mạch

Đối với bệnh cao huyết áp, xơ vữa động mạch vành, loạn dưỡng cơ tim, đau thắt ngực, Sâm Triều Tiên có tác dụng làm giảm nhẹ triệu chứng. 

Đối với huyết áp bất thường, Sâm Triều Tiên có tác dụng điều chỉnh 2 chiều, dùng liều nhỏ cho tác dụng làm tăng huyết áp, nhưng với liều cao lại có tác dụng hạ áp.

Trong điều trị bệnh tiểu đường

Sâm Triều Tiên có tác dụng cải thiện trạng thái chung nhưng không thay đổi được tình trạng khi đường huyết tăng quá cao. 

Đối với bệnh tiểu đường thể nhẹ, Sâm Triều Tiên có khả năng làm giảm đường huyết và đường niệu, tác dụng kéo dài 2 tuần sau khi ngừng thuốc. 

Đối với bệnh tiểu đường thể vừa, sau khi dùng Sâm Triều Tiên không cho tác dụng hạ đường huyết rõ rệt nhưng tình trạng toàn thân đều được cải thiện như giảm hoặc mất cảm giác mệt mỏi, miệng khát. 

Có thể dùng Sâm Triều Tiên để giảm liều dùng insulin ở một số bệnh nhân.

Điều trị thần kinh suy nhược

Sâm Triều Tiên có tác dụng gây hưng phấn, tăng cường hoạt động cơ thể, giảm mệt mỏi, giảm suy nhược thần kinh, ngoài ra còn có tác dụng tăng cân, giảm đau đầu.

Chữa dương ủy

Trong trung dược, Sâm Triều Tiên thuộc loại thuốc cường tráng thân thể, bổ dưỡng nguyên khí. Đối với dương ủy thể liệt dương và thể xuất tinh sớm, Sâm Triều Tiên có tác dụng, còn đối với dương ủy có nguyên nhân tâm thần thì không có tác dụng.

Điều trị suy thượng thận nguyên phát (Addison)

Theo Vương Bản Tường (Trung Quốc) đã Nghiên cứu trên 18 bệnh nhân Addison, cho uống dịch chiết cồn từ thân lá Sâm Triều Tiên (20%) với liều 20 – 30 ml/ngày và tăng dần đến 150 – 300 ml/ngày trong 121 ngày, kết quả cho thấy bệnh nhân tăng cân, giảm lắng đọng sắc tố ở da, lực nắm bàn tay mạnh hơn, huyết áp được nâng lên, đường huyết hồi phục.

Đối với bệnh nhân ở giai đoạn bù trừ cho kết quả điều trị tốt, có thể khả năng phục hồi lao động. 

Đối với bệnh nhân phát hiện muộn đã mất khả năng bù trừ, dùng kết hợp corticoid có giảm liều.

Điều trị chứng giảm bạch cầu

Saponin chiết từ thân, rễ và lá Sâm Triều Tiên dùng với liều 50 – 100 mg/lần, ngày uống 2 - 3 lần, điều trị cho 38 trường hợp giảm bạch cầu do hóa liệu, kết quả điều trị đạt 87%.

Điều trị viêm gan cấp

Theo báo cáo của tác giả Liên Xô trước đây, uống cao lỏng Sâm Triều Tiên có khả năng làm cho chức năng gan hồi phục nhanh chóng và làm giảm khả năng bệnh chuyển thành mạn tính.

Sâm Triều Tiên được dùng trong dân gian như sau:

Sâm Triều Tiên thái lát mỏng, ngậm trong miệng và nhai từng ít một, nuốt cả nước và bã.

Thái lát mỏng rồi cho vào chén sứ hoặc ấm, thêm ít nước và đun cách thuỷ rồi uống nước. Sau đó lại thêm nước vào bã và đun cách thuỷ và uống, làm lặp lại cho đến khi hết mùi vị của sâm mới thôi. Ngày dùng 2 – 6 g.

Sâm Triều Tiên có tác dụng định thần, đại bổ nguyên khí, ích trí, ích huyết sinh tân. Dùng chữa tỳ hư sinh tiết tả, phế hư sinh ho suyễn, vị hư sinh nôn mửa, sợ hãi, tiêu khát, bệnh lâu ngày khí hư. Không dùng chung Sâm Triều Tiên với ngù linh chi, lê lô.

Ngoài những chỉ định đặc biệt (như dùng cho cấp cứu), liều thường dùng hàng ngày là 2 – 4 g. Dùng dưới dạng nước sắc, rượu thuốc, lát cắt ngậm, cao hoặc hoàn tán.

Sâm Triều Tiên dùng phối hợp với phụ tử chữa vong dương hư thoát, khó thở, chóng mặt, ra mồ hôi nhiều; với ngũ vị tử chữa nguyên khí bất túc; với đương quy chữa khí đoản mạch vi, mất máu đột ngột và nhiều; với tỳ bà chữa ợ chua; với long cốt chữa di tinh; với hoàng kỳ chữa ho, nôn ra máu, âm hư triều nhiệt; với tam thất chữa hãn huyết đục thoát, hư lao, chảy máu; với thạch cao chữa tiểu đường; với thục địa chữa nhiệt bệnh, khí thương, tân quỵ.