Tin Tức Thuốc

Các phương pháp đo và ước tính mức lọc cầu thận: Công thức và ý nghĩa trong thực hành lâm sàng

Bệnh viện Trung ương Quân đội 108Cập nhật 9 phút đọc
Các phương pháp đo và ước tính mức lọc cầu thận: Công thức và ý nghĩa trong thực hành lâm sàng

1. Mức lọc cầu thận là gì?

Mức lọc cầu thận (Glomerular filtration rate, viết tắt GFR) là một trong các chỉ số quan trọng được dùng trong đánh giá tình trạng thận và xác định những tổn thương thận gặp phải. Mức lọc cầu thận bình thường cho thấy thận đang làm việc hiệu quả, nếu chỉ số này thấp bất thường thì có thể gặp bệnh lý làm suy giảm chức năng thận.

Mức lọc cầu thận (GFR) được định nghĩa là thể tích huyết tương mà từ đó một chất nhất định được loại bỏ hoàn toàn bằng cách lọc cầu thận trong một đơn vị thời gian. Tốc độ này xấp xỉ 140 mL/phút ở người trưởng thành khỏe mạnh, nhưng thay đổi rất nhiều theo kích thước cơ thể, và do đó thường được chuẩn hóa để tính đến điều này. Thông thường, nó được hiệu chỉnh thành diện tích bề mặt cơ thể (BSA) là 1,73 m2 (vì vậy đơn vị là mL/phút/1,73 m2).

Từ trước tới nay, người ta sử dụng creatinine huyết thanh để đo mức lọc cầu thận vì nó đơn giản và thuận tiện, nhưng độ đặc hiệu thì còn kém. Mối tương quan giữa creatine huyết thanh và GFR có thể được cải thiện bằng cách tính đến một số yếu tố ảnh hưởng như tuổi, giới tính, nguồn gốc dân tộc và trọng lượng cơ thể. Kết quả tính được gọi là mức độ lọc cầu thận ước tính (eGFR) [2].

2. Ý nghĩa và vai trò của mức lọc cầu thận trong thực hành lâm sàng

Tốc độ lọc cầu thận (GFR) được sử dụng để chẩn đoán, phân loại và quản lý bệnh thận mãn tính (CKD); tiên lượng cho các biến cố và tỷ lệ tử vong liên quan đến CKD; và xác định liều lượng thuốc. Do đó, đánh giá GFR rất có ý nghĩa trong thực hành y học, nghiên cứu và sức khỏe cộng đồng [4].

3. Các phương pháp đo và ước tính mức lọc cầu thận

3.1. Phương pháp đo mức lọc cầu thận (mGFR)

GFR là tốc độ mà huyết tương được lọc qua cầu thận. Vì không thể đo trực tiếp GFR ở người nên không thể biết chắc chắn GFR “thực sự”. GFR được đo bằng cách sử dụng độ thanh thải của một chất ngoại sinh lý tưởng và được định nghĩa là thể tích được thanh thải của chất đó mỗi lần lọc. Một chất ‘lý tưởng’ phải được bài tiết qua thận, không gắn với protein và không được bài tiết hoặc tái hấp thu ở ống thận.

Năm 1935, Homer Smith đã sử dụng độ thanh thải của Inulin để đánh giá mức lọc cầu thận. Sử dụng Inulin cho tới nay vẫn là tiêu chuẩn vàng để đánh giá chức năng lọc cầu thận, tuy nhiên vì nó khó tan và quy trình rất phức tạp nên nó ít được dùng trong thực hành lâm sàng.

Tại Hoa Kỳ, 2 phương pháp thay thế phổ biến nhất được sử dụng là thanh thải iothalamate qua nước tiểu và thanh thải iohexol trong huyết tương, vì cả hai chất đánh dấu đều đáp ứng các tiêu chí của chất đánh dấu lọc ngoại sinh, có các xét nghiệm đáng tin cậy và tương quan cao với độ thanh thải inulin, và đều có sẵn. Độ thanh thải huyết tương được đánh giá bằng cách tiêm tĩnh mạch chất đánh dấu ngoại sinh, sau đó lấy mẫu máu lặp lại. Độ thanh thải được tính từ tỷ lệ giữa lượng iohexol được tiêm với diện tích dưới đường cong biến mất.

Tất cả các phương pháp đều có sai số ngẫu nhiên hoặc sai số hệ thống. Tuy nhiên mức độ sai số tổng thể của phương pháp này nhỏ trong phương pháp eGFR hiện có do đó mGFR vẫn là phương pháp chính để đánh giá GFR [3].

3.2. Phương pháp ước tính mức lọc cầu thận (eGFR)

Đối với phương pháp ước tính mức lọc cầu thận, có thể dùng phương pháp ước tính GFR bằng Cystacin C hoặc Creatinine. Tuy nhiên, trong hầu hết các cơ sở lâm sàng, nồng độ chất đánh dấu lọc nội sinh trong máu được sử dụng để ước tính mức lọc cầu thận (eGFR). Creatinine, được phổ biến rộng rãi và được đo thường xuyên, là chất đánh dấu nội sinh được sử dụng phổ biến nhất. Creatinin huyết thanh có đặc điểm đặc trưng: được lọc qua cầu thận, nhưng không được tái hấp thu tại ống thận; tỉ lệ nghịch với GFR. Tuy nhiên, creatinine huyết thanh bị ảnh hưởng bởi nhiều yếu tố như: tuổi, giới tính, chủng tộc, khối lượng cơ, chế độ ăn, bệnh mạn tính mắc kèm….[3]

Creatinine là một chất được sử dụng rộng rãi và phổ biến nhất. Nó được tạo thành từ chế độ ăn giàu đạm và lượng cơ trong cơ thể. Creatinin có một số đặc điểm là được lọc tự do qua cầu thận, được tế bào ống thận bài tiết vào nước tiểu và nó cũng được bài tiết qua đường tiêu hoá [4].

Công thức do Cockcroft và Gault phát triển vào những năm 1970, và phương trình bốn biến được rút ra gần đây hơn từ MDRD là những phương trình được sử dụng rộng rãi nhất. Ở người trưởng thành CrCl hay GFR được tính dựa theo 3 công thức: Cockcroft-Gaut, MDRD hoặc CKD-EPI. So sánh đặc điểm của 3 công thức đó được trình bày dưới bảng sau [1].

Cockcroft-GautMDRDCKD-EPI
Ý nghĩaĐộ thanh thải Creatinin (CrCl)Độ lọc cầu thận (eGFR)Độ lọc cầu thận (eGFR)
Công thứcCrCl =[(140-tuổi) x cân nặng x (0,85 nếu là nữ)]/(72xSCr)eGFR (mL/phút/1,73m2) = 186 x SCr - 1,154 x Tuổi - 0,203 x (0,742 nếu là nữ) x (1,21 nếu là người Mỹ gốc phi)eGFR (mL/phút/1,73m2) =141 x min (SCr/κ,1) αx max (SCr /κ,1)-1.209 x 0,993 tuổi x 1,018 [nếu là nữ] x 1,159 [nếu người da đen
Điều kiện áp dụng- ≥ 18 tuổi - Cân nặng thực tế nằm trong khoảng 30% cân nặng lý tưởng - Nồng độ creatinin huyết thanh ổn định- ≥ 18 tuổi - Không béo phì - Nồng độ creatinin phải ổn định
Giá trịCrCl lớn hơn 10-15% GFR thựcNếu eGFR < 60 mL/phút/1,73m2: MDRD nên được ưu tiên hơn Cockcroft-GautCKD-EPI chính xác hơn MDRD, đặc biệt khi eGFR > 60mL/phút/1,73m2

Chú ý là với những công thức này, độ thanh thải ước tính được chuẩn hóa cho 1,73 m2 là diện tích bề mặt cơ thể ở người trưởng thành nam với khoảng 1,78 m chiều cao và 70 kg cân nặng.

Phương trình Schwartz (ước tính chính xác trên bệnh nhân Nhi mắc CKD)

eGFR (ml/phút/1.73m2) = 36.2 x chiều cao (cm)/ nồng độ creatinin (µmol/ L)

= 0.413 x chiều cao (cm)/ nồng độ creatinin (mg/ dL)

4. Khuyến cáo sử dụng các công thức tính mức độ lọc cầu thận trong thực hành lâm sàng

Hiện nay có rất nhiều công thức để tính GFR. Việc lựa chọn giá trị theo công thức nào tùy thuộc vào nhu cầu sử dụng, chỉ số BMI và phương pháp xét nghiệm creatinine của cơ sở xét nghiệm. Phổ biến hiện nay tại Việt Nam vẫn là phương pháp Jaffe, phương pháp IDMS chỉ có ở một số thiết bị mới [5].

5. Hệ thống tự động ước tính mức lọc cầu thận (eClcr và eGFR) trên phần mềm bệnh án điện tử tại bệnh viện 108

Tại Bệnh viện Trung ương Quân đội 108, Khoa dược cùng với bộ môn dược lâm sàng  trường Đại học Dược Hà Nội và ban công nghệ thông tin bệnh viện, đã đã áp dụng các công thức thường gặp: Cockcroft-Gaut, MDRD,  viết code trên phần mềm Vimes, tích hợp vào bệnh án điện tử vào đầu tháng 12/2022, tự động đưa ra kết quả tính mức lọc cầu thận theo CrCl và MDRD để có ưu điểm sau:

  • Tiết kiệm thời gian, bác sĩ không cần tính eGFR qua các app điện thoại hoặc phần mềm hỗ trợ trên mạng
  • Bác sĩ có thể dễ dàng theo dõi biến đổi giá trị eGFR để đánh giá MLCT cả quá trình điều trị
  • Bác sĩ đưa ra các quyết định lâm sàng nhanh chóng phù hợp với MLCT, có hiệu quả tốt trong việc hiệu chỉnh liều thuốc.

6. Kết luận

Đánh giá GFR là trọng tâm của thực hành y khoa, nghiên cứu và sức khỏe cộng đồng. eGFRcr thường hữu ích như là xét nghiệm ban đầu, trong khi mGFR vẫn là tiêu chuẩn tham khảo, nhưng cần đơn giản hóa và chuẩn hóa quy trình để tăng cường sử dụng. Từ những điều trên, chúng tôi đưa ra một vài kết luận:

  • Bác sĩ /dược sĩ lâm sàng cần nắm được các công thức ước tính MLCT; ý nghĩa và các lưu ý. Để đánh giá chức năng thận hoặc hiệu chỉnh liều thuốc phải dựa trên giá trị MLCT ước tính thay vì chỉ “ước đoán” giá trị nồng độ creatinin hoặc cystatin C huyết thanh.
  • Thường xuyên truy cập vào mục: “CREATININ HISTORY” trước khi kê đơn để theo dõi, đánh giá MLCT, từ đó giám sát chức năng thận hoặc hiệu chỉnh liều thuốc hợp lý.
  • Bác sĩ – dược sĩ có thể trao đổi nếu có thông tin về hiệu chỉnh liều thuốc theo MLCT ước tính trên từng bệnh nhân cụ thể.

Biên soạn: ThS. DS. Ngô Thị Xuân Thu - Khoa Dược, Bệnh viện TWQĐ 108

Tài liệu tham khảo:

  1. _DS. Phan Thị Diệu Hiền, TS.DS. Võ Thị Hà: “_Điều chỉnh liều thuốc khi suy giảm chức năng thận”
  2. Clinical Biochemistry, the fifth edition. 2013. Allan Gaw et al
  3. Uptodate: “Assessment of kidney function”
  4. Measurement and Estimation of GFR for Use in Clinical Practice: Core Curriculum 2021 https://www.ajkd.org/action/showPdf?pii=S0272-6386%2821%2900707-1
  5. https://hscc.vn/tools.asp?id=bantin&idnhom=6&idtin=111
Chia sẻ:ZaloFacebook

Bài viết liên quan

Xem tất cả
Hình ảnh Tổng quan về tăng thanh thải thận và hướng dẫn hiệu chỉnh liều một số thuốc kháng sinh ở người bệnh có tăng thanh thải thận

Tổng quan về tăng thanh thải thận và hướng dẫn hiệu chỉnh liều một số thuốc kháng sinh ở người bệnh có tăng thanh thải thận

Tăng thanh thải thận là một tình trạng có thể gặp phải ở các bệnh nhân điều trị nội trú. Nếu không được phát hiện thì tình trạng này có thể dẫn tới đáp ứng điều trị không tối ưu. Bài viết này tổng quan về tăng thanh thải thận và cung cấp hướng dẫn về chỉnh liều của một số kháng sinh ở người bệnh tăng thanh thải thận.

Hình ảnh Sử dụng thuốc quản lí đường huyết và huyết áp trên bệnh nhân đái tháo đường mắc kèm bệnh thận mạn

Sử dụng thuốc quản lí đường huyết và huyết áp trên bệnh nhân đái tháo đường mắc kèm bệnh thận mạn

Bệnh thận đái tháo đường là một trong các biến chứng mạn tính gây tổn thương mạch máu nhỏ của đái tháo đường ĐTĐ , bên cạnh biến chứng võng mạc, và biến chứng thần kinh ngọai biên và thần kinh thực vật; đặc trưng bởi sự giảm chức năng thận tốc độ lọc cầu thận GFR< 60ml/min/1.73m2 và/hoặc có bằng...

Hình ảnh Kiểm soát rối loạn lipid máu ở bệnh nhân bệnh thận mạn

Kiểm soát rối loạn lipid máu ở bệnh nhân bệnh thận mạn

I. Tổng quan về rối loạn lipid máu ở bệnh nhân bệnh thận mạn Rối loạn lipid máu là một tình trạng đặc trưng bởi nồng độ lipid và lipoprotein bất thường trong huyết tương, bao gồm tăng cholesterol lipoprotein tỷ trọng thấp LDL-C, trong đó có các hạt LDL nhỏ, đậm đặc , tăng triglyceride TG , và/hoặ...

Hình ảnh Tổng quan về kháng sinh Ceftolozan - Tazobactam & Lựa chọn kháng sinh beta-lactam/beta-lactamase inhibitors theo phổ tác dụng và loại nhiễm khuẩn

Tổng quan về kháng sinh Ceftolozan - Tazobactam & Lựa chọn kháng sinh beta-lactam/beta-lactamase inhibitors theo phổ tác dụng và loại nhiễm khuẩn

Ceftolozan là một cephalosporin mới hiện đang được phát triển cùng với chất ức chế β-lactamase (tazobactam) để điều trị nhiễm trùng đường tiết niệu phức tạp (cUTIs), nhiễm trùng trong ổ bụng phức tạp (cIAIs),...

Hình ảnh Cập nhật Hướng dẫn quản lý nguy cơ tim mạch ở người bệnh đái tháo đường theo tiêu chuẩn ADA 2026

Cập nhật Hướng dẫn quản lý nguy cơ tim mạch ở người bệnh đái tháo đường theo tiêu chuẩn ADA 2026

Ngày 01/01/2026, Hiệp hội Đái tháo đường Hoa Kỳ American Diabetes Association – ADA đã công bố Tiêu chuẩn điều trị trong đái tháo đường năm 2026, tiếp tục cập nhật các chiến lược quản lý nguy cơ tim mạch ở người bệnh đái tháo đường, bao gồm kiểm soát huyết áp, rối loạn lipid máu, phòng ngừa biến...

Hình ảnh Cập nhật hướng dẫn ADA 2026 trong quản lý đường huyết ở người bệnh đái tháo đường typ 2

Cập nhật hướng dẫn ADA 2026 trong quản lý đường huyết ở người bệnh đái tháo đường typ 2

Hiệp hội Đái tháo đường Hoa Kỳ ADA vừa chính thức công bố "Tiêu chuẩn Chăm sóc Y tế trong Đái tháo đường năm 2026". Đây là bộ hướng dẫn quan trọng, định hình lại chiến lược điều trị cho bệnh nhân đái tháo đường ĐTĐ typ 2. Hướng dẫn năm 2026 cập nhật theo hướng cá thể hóa mạnh hơn, ưu tiên thuốc c...

Hình ảnh Sử dụng nhóm thuốc statin trong điều trị

Sử dụng nhóm thuốc statin trong điều trị

1\. Đặt vấn đề Nồng độ cholesterol trong huyết thanh đã được chứng minh có mối liên quan mật thiết với nguy cơ mắc bệnh tim mạch do xơ vữa động mạch ASCVD , nói cách khác, mức cholesterol càng thấp thì tỷ lệ mắc ASCVD càng thấp \ 1\ . Nhóm thuốc statin, hay còn được gọi là chất ức chế HMG-CoA red...

Hình ảnh Nhóm thuốc ức chế SGLT2 trong điều trị bệnh thận mạn

Nhóm thuốc ức chế SGLT2 trong điều trị bệnh thận mạn

Nhóm thuốc SGLT2i ra đời với chỉ định đầu tiên điều trị đái tháo đường type 2. Sau đấy, do có các lo ngại về an toàn tim mạch, FDA đã yêu cầu thực hiện các thử nghiệm lâm sàng với tất cả thuốc điều trị ĐTĐ mới. Tuy nhiên, kết quả lại cho thấy lợi ích vượt trội trên tim mạch và bước đầu cho thấy hiệu quả bảo vệ trên thận. Những nghiên cứu tiếp theo về sau đã ngày càng củng cố những tác động tích cực trên thận của nhóm thuốc SGLT2i này.

Hình ảnh Tổng quan về điều trị Clostridium difficile

Tổng quan về điều trị Clostridium difficile

1\. Giới thiệu Clostridium difficile C. difficile lần đầu được phân lập bởi Hall và O’Toole từ mẫu phân của trẻ mới sinh khỏe mạnh vào năm 1935 \ 2\ . C.difficile có ở đường tiêu hóa của 3% người lớn khỏe mạnh, 20% bệnh nhân nằm viện, 25% - 80% trẻ sơ sinh và từng được cho là chủng vi sinh vật nằ...

Hình ảnh Quản lý và điều trị đái tháo đường mới khởi phát sau ghép thận

Quản lý và điều trị đái tháo đường mới khởi phát sau ghép thận

Đái tháo đường sau ghép New-onset diabetes after transplantation - NODAT là tình trạng đái tháo đường xuất hiện sau khi ghép các tạng đặc hoặc sau ghép tủy và các tế bào gốc tạo máu ở những người trước khi ghép không có tiền sử đái tháo đường. Đây là một biến chứng thường gặp làm tăng nguy cơ nhi...

Hình ảnh Chẩn đoán, dự phòng và điều trị nhiễm cytomegalovirus ở bệnh nhân ghép tạng đặc

Chẩn đoán, dự phòng và điều trị nhiễm cytomegalovirus ở bệnh nhân ghép tạng đặc

1\. Giới thiệu Cytomegalovirus CMV là một trong những bệnh nhiễm trùng cơ hội phổ biến nhất ảnh hưởng đến kết quả của ca ghép tạng đặc. Phạm vi bệnh lý lâm sàng do СМV ở những bệnh nhân suy giảm miễn dịch bao gồm cả những bệnh nhân ghép tạng rất rộng và bao gồm các hội chứng sốt, viêm gan, viêm p...

Hình ảnh Hướng dẫn thực hành sử dụng thuốc trong điều trị suy tim phân suất tống máu giảm: Ức chế men chuyển angiotensin (ACEI)/ chẹn thụ thể angiotensin II (ARB)

Hướng dẫn thực hành sử dụng thuốc trong điều trị suy tim phân suất tống máu giảm: Ức chế men chuyển angiotensin (ACEI)/ chẹn thụ thể angiotensin II (ARB)

Các hướng dẫn điều trị suy tim hiện tại của Hiệp hội tim mạch Châu Âu ESC , Hoa Kỳ AHA cũng như Việt Nam đưa ra các khuyến cáo nên sử dụng đồng thời bốn nhóm thuốc trụ cột trong điều trị suy tim phân suất tống máu giảm, bao gồm: 1 thuốc ức chế thụ thể angiotensin-neprilysin ARNI /thuốc ức chế men...

Hình ảnh Hướng dẫn thực hành sử dụng thuốc trong điều trị suy tim phân suất tống máu giảm: Đối kháng thụ thể mineralocorticoid (MRA)

Hướng dẫn thực hành sử dụng thuốc trong điều trị suy tim phân suất tống máu giảm: Đối kháng thụ thể mineralocorticoid (MRA)

Các hướng dẫn điều trị suy tim hiện tại của Hiệp hội tim mạch Châu Âu ESC , Hoa Kỳ AHA cũng như Việt Nam đưa ra các khuyến cáo nên sử dụng đồng thời bốn nhóm thuốc trụ cột trong điều trị suy tim phân suất tống máu giảm, bao gồm: 1 thuốc ức chế thụ thể angiotensin-neprilysin ARNI /thuốc ức chế men...

Hình ảnh Quản lý thiếu máu trong bệnh thận mạn – KDIGO 2026

Quản lý thiếu máu trong bệnh thận mạn – KDIGO 2026

Thiếu máu là một biến chứng phổ biến ở bệnh nhân có bệnh thận mạn CKD , với mức độ nghiêm trọng tỷ lệ thuận với giai đoạn suy thận. Tình trạng này không chỉ làm giảm chất lượng cuộc sống mà còn gia tăng tỉ lệ tử vong và các rủi ro về tim mạch. Thiếu máu còn liên quan đến nhiều hậu quả bất lợi khá...

Hình ảnh Hướng dẫn dự phòng, chẩn đoán và quản lý tổn thương thận cấp của Viện Y tế và Chăm sóc sức khoẻ quốc gia Anh (NICE) năm 2024

Hướng dẫn dự phòng, chẩn đoán và quản lý tổn thương thận cấp của Viện Y tế và Chăm sóc sức khoẻ quốc gia Anh (NICE) năm 2024

Viện Y tế và Chăm sóc sức khoẻ Quốc gia Anh NICE đã công bố Hướng dẫn dự phòng, chẩn đoán và quản lý Tổn thương thận cấp AKI từ tháng 8/2013 và bản cập nhật mới nhất được công bố vào tháng 10/2024. Hướng dẫn dựa trên các đánh giá có hệ thống về bằng chứng tốt nhất hiện có và cân nhắc rõ ràng về h...

Hình ảnh CBIP: Nguy cơ tích lũy thuốc và gây độc tính ở bệnh nhân mắc bệnh thận mạn

CBIP: Nguy cơ tích lũy thuốc và gây độc tính ở bệnh nhân mắc bệnh thận mạn

Bệnh nhân bệnh thận mạn có nguy cơ suy giảm mức lọc cầu thận MLCT cấp tính cao hơn. Bên cạnh nguy cơ xuất hiện biến chứng trực tiếp do suy thận cấp tính như tăng kali máu, quá tải dịch , MLCT giảm còn có thể gây độc tính do tích lũy những phân tử thuốc do giảm thải trừ. Một số tình huống lâm sàng...