Tin Tức Thuốc

Corticosteroid tiêm ngoài màng cứng trong kiểm soát đau rễ thần kinh

Bệnh viện Trung ương Quân đội 108Cập nhật 10 phút đọc
Corticosteroid tiêm ngoài màng cứng trong kiểm soát đau rễ thần kinh

1. Đặt vấn đề

Bệnh lý rễ thần kinh (Radiculopathy) là bệnh lý do tổn thương hoặc chèn ép rễ thần kinh tại vị trí thoát ra từ tủy sống, thường gặp do những nguyên nhân hàng đầu như thoát vị đĩa đệm, trượt đốt sống, thoái hóa cột sống thắt lưng gây hẹp ống sống thắt lưng,…. Tình trạng này gây đau cổ, đau lưng, đau thần kinh tọa, kèm theo tê bì hoặc yếu cơ, làm ảnh hưởng nghiêm trọng đến sinh hoạt và chất lượng cuộc sống của người bệnh (1).

Hiện nay, có nhiều lựa chọn điều trị được áp dụng tùy theo mức độ đau, nguyên nhân và đáp ứng của người bệnh. Các thuốc kháng viêm không steroid (NSAID) được sử dụng phổ biến nhằm giảm viêm và đau cấp tính. Khi giảm đau trong trường hợp đau thần kinh tọa, có thể tiêm corticosteroid ngoài màng cứng (tiêm cạnh cột sống, tiêm khớp liên mấu) dưới hướng dẫn của màn huỳnh quang tăng sáng hoặc CT để giảm viêm và phù nề rễ thần kinh (2). Phương pháp này đã được khuyến cáo trong nhiều hướng dẫn quốc tế, đặc biệt khi điều trị nội khoa (như thuốc giảm đau đường uống: Paracetamol, NSAID; Thuốc giãn cơ: Eperison,…; thuốc giảm đau thần kinh: Gabapentin, Pregabalin,…) không mang lại hiệu quả đầy đủ.

2. Cơ chế tác dụng của Corticosteroid

Tiêm corticosteroid ngoài màng cứng được xem là một biện pháp can thiệp hiệu quả trong điều trị đau rễ thần kinh và đau thắt lưng mạn tính do thoát vị đĩa đệm hoặc hẹp ống sống. Glucocorticoid có tác dụng chống viêm do nhiều cơ chế (3):

- Tác dụng chống viêm và ức chế miễn dịch mạnh thông qua việc ức chế sự thoát mạch và xâm nhập của bạch cầu vào mô viêm, đồng thời làm thay đổi sự phân bố và chức năng của các tế bào miễn dịch.

- Tăng số lượng neutrophil trong tuần hoàn do tăng phóng thích từ tủy xương và giảm di chuyển ra mô, trong khi làm giảm lymphocyte, monocyte, eosinophil và basophil do tái phân bố từ hệ mạch vào mô lympho, từ đó làm giảm số lượng tế bào tại ổ viêm.

- Ức chế chức năng của đại thực bào và các tế bào trình diện kháng nguyên, làm giảm khả năng thực bào, tiêu diệt vi sinh vật và sản xuất các cytokine tiền viêm như TNF-α, interleukin-1, interleukin-12 và interferon-γ, dẫn đến ức chế hoạt hóa tế bào TH1 và miễn dịch qua trung gian tế bào.

- Giảm tổng hợp các chất trung gian viêm như prostaglandin, leukotriene và platelet-activating factor thông qua ức chế phospholipase A₂ và giảm biểu hiện cyclooxygenase-2 trong tế bào viêm.

3. Phương pháp tiêm ngoài màng cứng

Tiêm ngoài màng cứng là một liệu pháp dùng kim nhỏ đưa thuốc (thường là corticoid loại nhũ dịch) vào khoang ngoài màng cứng để điều trị cho tình trạng đau cột sống thắt lưng hoặc đau thần kinh tọa do một số bệnh lý của đĩa đệm, Tiêm ngoài màng cứng có thể đi theo hai đường: đường qua khe xương cùng và đường qua khe liên đốt L3 – L4 hoặc L4 – L5. (4)

Tiêm ngoài màng cứng qua khe xương cùng được chỉ định trong đau thần kinh tọa hoặc đau cột sống thắt lưng do một số bệnh lý của đĩa đệm như thoát vị đĩa đệm, lòi đĩa đệm, thoái hóa đĩa đệm.

Đường tiêm qua khe liên đốt thực hiện dễ dàng, đỡ gây đau cho người bệnh nhưng không thực hiện được nếu người bệnh có sẹo mổ vùng thắt lưng hoặc đang dùng thuốc chống đông.

Kỹ thuật tiêm ngoài màng cứng có thể gây ra một số tai biến và dưới đây là bảng hướng dẫn xử trí:

4.1. Tại Việt Nam

Bộ Y tế

Theo Hướng dẫn chẩn đoán và điều trị các bệnh cơ xương khớp, tiêm corticoid ngoài màng cứng trong trường hợp đau thần kinh tọa, tiêm cạnh cột sống, tiêm khớp liên mấu (dưới màn tăng sáng hoặc dưới hướng dẫn của chụp cắt lớp vi tính).

Trong bệnh thoái hóa cột sống cổ, bệnh đau thần kinh tọa, lựa chọn tiêm Glucocorticoid cạnh cột sống: có hiệu quả từ vài ngày đến vài tháng. Tuy nhiên, không nên tiêm quá 3 lần trên cùng một khớp trong một năm và cần có sự hướng dẫn của bác sĩ chuyên khoa. Trường hợp chèn ép rễ thần kinh có thể tiêm corticosteroid tại nơi bị chèn ép dưới hướng dẫn của CT.

4.2. Trên thế giới:

Hiệp hội Bác sĩ Điều trị Đau Can thiệp Hoa Kỳ (ASIPP) (5)

  • Chỉ định:
Khuyến cáoMức độ bằng chứng
• Chỉ định ESI cho Đau cổ và/hoặc chi trên mạn tính kéo dài ít nhất 3 tháng mà không đáp ứng hoặc đáp ứng kém với điều trị bảo tồn không can thiệp và không phẫu thuật do:
Hội chứng sau phẫu thuật cổMức độ II - I
Hẹp ống sống cổMức độ II
Thoát vị đĩa đệm/viêm rễ thần kinh cổMức độ I
Đau trục hoặc đau đĩa đệm không có bệnh lý khớp mặt hoặc thoát vị đĩa đệm.Mức độ II
• Chỉ định ESI cho Đau lưng giữa hoặc lưng trên mạn tính kéo dài ít nhất 3 tháng mà không đáp ứng hoặc đáp ứng kém với điều trị bảo tồn không can thiệp và không phẫu thuật do:
Hội chứng sau phẫu thuật ngựcMức độ II
Hẹp ống sống ngựcMức độ II
Thoát vị đĩa đệm ngực/viêm rễ thần kinhMức độ II
Đau trục hoặc đau đĩa đệm không có bệnh lý khớp mặt hoặc thoát vị đĩa đệm.Mức độ II
• Chỉ định ESI cho Đau lưng dưới và/hoặc đau chi dưới mạn tính kéo dài ít nhất 3 tháng mà không đáp ứng hoặc đáp ứng kém với điều trị bảo tồn không can thiệp và không phẫu thuật do:
Hội chứng sau phẫu thuật thắt lưngMức độ II cho vị trí xương cùng
Hẹp ống sống thắt lưngMức độ II cho vị trí xương cùng, liên đốt thắt lưng; Mức độ IV-III cho đường xuyên lỗ liên hợp
Thoát vị đĩa đệm/viêm rễ thần kinhMức độ I
Đau lưng dưới trục hoặc do đĩa đệm không kèm đau khớp mặt hoặc khớp cùng chậu hoặc thoát vị đĩa đệm.Mức độ II cho thoát vị đĩa đệm liên đốt sống thắt lưng và đuôi.
Thoát vị đĩa đệm cấp tính kèm viêm rễ thần kinh gây đau tàn tật hoặc để tránh can thiệp phẫu thuật, herpes zoster, đau dây thần kinh sau zona, CRPS I và II, tiêm ngoài màng cứng có thể được thực hiện theo quyết định của bác sĩ mà không cần đáp ứng các yêu cầu trên.
  • Tần suất:
Hướng dẫn tần suất can thiệp
Trong giai đoạn chẩn đoán, bệnh nhân có thể được tiêm 2 mũi, mỗi mũi cách nhau ít nhất 2 tuần, tốt nhất là 4-6 tuần tùy thuộc vào loại và liều lượng steroid được sử dụng.
Trong giai đoạn điều trị, tần suất can thiệp được đề xuất nên là 2,5 đến 3 tháng hoặc lâu hơn giữa mỗi mũi tiêm, với điều kiện đạt được hiệu quả giảm đau > 50% trong vòng 2,5 đến 3 tháng, không quá 4 mũi mỗi năm, cho mỗi vùng.
Nếu áp dụng phong bế thần kinh cho các vùng khác nhau, nên cách nhau 1- 2 tuần đối với hầu hết các loại thủ thuật. Tần suất điều trị có thể duy trì ít nhất 2 tháng cho mỗi vùng. Ngoài ra, nên điều trị tất cả các vùng cùng một lúc, miễn là tất cả các thủ thuật đều có thể được thực hiện một cách an toàn. Vùng cổ và ngực được coi là một vùng, vùng thắt lưng và xương cùng được coi là một vùng.

Chú thích

Mức độ I:  Khuyến cáo mức mạnh

Mức độ II__;_ Mức độ II – I_, Mức độ III- II: Khuyến cáo mức trung bình – mạnh

Mức độ IV-III : Khuyến cáo trung bình

5. Hoạt chất và liều corticoid trong tiêm ESI

  • Phân loại corticosteroid dùng trong tiêm ngoài màng cứng (6)

  • Tại Việt Nam:

Hướng dẫn chẩn đoán và điều trị các bệnh cơ xương khớp của Bộ Y tế  (2014) có đề cập đến hydrocortison acetat hoặc methyl prednisolon acetate

  • Trên thế giới:

Thống nhất từ 4 Hiệp hội điều trị đau có liên quan tại Bỉ, Hà Lan và Luxembourg (Benelux) (7) về tiêm ngoài màng cứng thắt lưng (lumbar epidural steroid injection):

+ Trong trường hợp bệnh nhân dị ứng thuốc cản quang hoặc tiêm trên mức L3,

→ chỉ nên sử dụng dexamethasone khi tiêm đường liên hợp (TF).

+ Ở mức L3 hoặc thấp hơn, có thể dùng cả corticosteroid dạng hạt và dạng tan

+ Đau cổ bán cấp vùng cổ: Không khuyến cáo tiêm corticoid dạng hạt vào vùng cổ.

Liều corticoid khuyến cáo (7)(4):

Liều dùng khuyến cáoThể tích tiêm khuyến cáoTần suất thủ thuật
Methylprednisolon acetat: 40mg Triamcinolone acetate 10 – 20mg Dexamethasone phosphate 10mgGiới hạn thể tích TF (vùng liên đốt sống cổ và thắt lưng) ở mức 4 mL và tiêm chậm.2 lần can thiệp/năm, phác đồ 3 ngày 4 lần can thiệp/năm, phác đồ 1 ngày.
Qua khe xương cùng: Hydrocortisol acetat 25mg/ml Methylprednisolon acetat 40mg/ml1-2ml 1-2ml
Qua khe liên đốt: Hydrocortisol acetat 125mg/5ml5ml

Cục Quản lý Thực phẩm và Dược phẩm của Hoa Kỳ (Food and Drug Administration – FDA): Chưa công nhận một corticosteroid nào đủ an toàn để tiêm đường ngoài màng cứng, cho nên tất cả chỉ định đều là off-label (8). Bên cạnh đó, một số chế phẩm có thể chứa tá dược bị cấm hoặc không đủ an toàn để tiêm ngoài màng cứng (ví dụ: alcol benzylic, ...) nên được xem xét kỹ lưỡng.

6. Kết luận

Corticosteroid tiêm ngoài màng cứng là một lựa chọn có thể giúp giảm đau rễ thần kinh trong một số trường hợp, tuy nhiên FDA không khuyến cáo đường dùng này do nguy cơ biến cố nghiêm trọng. Hiện nay, chỉ định đều ở dạng off-label, vì vậy, việc sử dụng corticosteroid ngoài màng cứng cần được cân nhắc kỹ và thực hiện bởi bác sĩ chuyên khoa, trong điều kiện theo dõi an toàn.

Tài liệu tham khảo

1. Li Y., Wang M. Y. Radiculopathy. Neurosci Neurosurgeons. 2024;

2. Bộ Y tế,. Hướng dẫn chẩn đoán và điều trị các bệnh cơ xương khớp. 2014.

3. Bertram G.Katzung. Basic & Clinical Pharmacology 12th Edition.

4. Bộ Y tế,. Hướng dẫn quy trình kỹ thuật khám bệnh, chữa bệnh Nội khoa, chuyên ngành Cơ Xương Khớp. 2014.

5. Manchikanti L., Knezevic N. N., Navani A., Christo P. J., et al. Epidural Interventions in the Management of Chronic Spinal Pain: American Society of Interventional Pain Physicians (ASIPP) Comprehensive Evidence-Based Guidelines. Pain Physician. 2021;24(S1):S27-s208.

6. Tobias J. Dietrich et al. Particulate versus non-particulate steroids for lumbar transforaminal or interlaminar epidural steroid injections: an update. Skelet Radiol. :151.

7. Van Boxem K, Rijsdijk M, Hans G, et al. Safe Use of Epidural Corticosteroid Injections: Recommendations of the WIP Benelux Work Group. Pain Pr. 2019;

8. U.S. Food and Drug Administration. FDA Drug Safety Communication: FDA requires label changes to warn of rare but serious neurologic problems after epidural corticosteroid injections for pain. 2014.

DS. Trần Thị Khánh Huyền

Chia sẻ:ZaloFacebook

Thuốc chứa Paracetamol

Xem tất cả 1.708 thuốc →

Bài viết liên quan

Xem tất cả
Hình ảnh Hướng dẫn ESMO về dự phòng trong quản lý phản ứng liên quan đến truyền dịch trong điều trị ung thư (Phần 1)

Hướng dẫn ESMO về dự phòng trong quản lý phản ứng liên quan đến truyền dịch trong điều trị ung thư (Phần 1)

Hầu hết các liệu pháp điều trị ung thư hiện nay đều tiềm ẩn nguy cơ gây ra phản ứng liên quan đến truyền dịch Infusion – related reactions - IRR , với các biểu hiện lâm sàng từ nhẹ đến sốc phản vệ thậm chí đe dọa tính mạng. Giai đoạn chuẩn bị trước truyền và dự phòng bằng thuốc Pre-medication là...

Hình ảnh Điều trị bệnh võng mạc đái tháo đường - Cập nhật các liệu pháp dược lý hiện nay

Điều trị bệnh võng mạc đái tháo đường - Cập nhật các liệu pháp dược lý hiện nay

1\. Đặt vấn đề Bệnh võng mạc đái tháo đường BVMĐTĐ là một biến chứng vi mạch đặc hiệu của bệnh đái tháo đường và là nguyên nhân hàng đầu gây mù lòa trên thế giới, thường gặp nhất ở người trưởng thành từ 20–74 tuổi tại các nước phát triển. Nguy cơ mắc bệnh võng mạc đái tháo đường suốt đời ước tính...

Hình ảnh HSA: Kéo dài thời gian sử dụng biện pháp tránh thai từ 6 tuần lên 6 tháng sau khi ngừng mycophenolat mofetil ở nữ giới đang trong độ tuổi sinh sản

HSA: Kéo dài thời gian sử dụng biện pháp tránh thai từ 6 tuần lên 6 tháng sau khi ngừng mycophenolat mofetil ở nữ giới đang trong độ tuổi sinh sản

18/08/2026 12:00:00 SA: ...

Hình ảnh Sử dụng thuốc điều trị thoái hoá khớp gối và sự khác biệt giữa các hướng dẫn hiện nay

Sử dụng thuốc điều trị thoái hoá khớp gối và sự khác biệt giữa các hướng dẫn hiện nay

Thoái hóa khớp osteoarthritis-THK là bệnh khớp mạn tính phổ biến nhất, ảnh hưởng đến khoảng 302 triệu người trên toàn thế giới và là nguyên nhân hàng đầu gây ra khuyết tật ở người cao tuổi\ 5\ . Trong đó, THK gối chiếm gần 4/5 số lượng bệnh nhân thoái hóa khớp trên toàn thế giới, tăng dần theo tu...

Hình ảnh Các thuốc chống viêm không steroid (NSAIDs): Liều tối đa, thời gian sử dụng tối đa

Các thuốc chống viêm không steroid (NSAIDs): Liều tối đa, thời gian sử dụng tối đa

Hơn 20 loại thuốc chống viêm không steroid NSAID khác nhau được sử dụng tại Bệnh viện Trung Ương Quân đội 108. Những thuốc này được sử dụng với tác dụng giảm đau, hạ sốt và chống viêm cho nhiều bệnh lý. Lựa chọn một NSAID cho bệnh nhân phụ thuộc vào một số yếu tố như đáp ứng của bệnh nhân, dung n...

Hình ảnh Hội chứng người đỏ do vancomycin

Hội chứng người đỏ do vancomycin

I. Giới thiệu 1.Tổng quan về Vancomycin Vancomycin là một kháng sinh glycopeptide được sử dụng rộng rãi trong điều trị các nhiễm khuẩn nặng do vi khuẩn Gram dương, đặc biệt là Staphylococcus aureus kháng methicillin MRSA và Enterococcus. Được phát hiện vào năm 1953 từ một chủng vi khuẩn Streptomy...

Hình ảnh Cập nhật AGS Beers Criteria® 2023 về các thuốc có khả năng không phù hợp trên người cao tuổi

Cập nhật AGS Beers Criteria® 2023 về các thuốc có khả năng không phù hợp trên người cao tuổi

Mở đầu AGS Beers Criteria® là một danh sách các tiêu chí đối với việc sử dụng thuốc có khả năng không phù hợp ở người lớn tuổi trong hầu hết các trường hợp/ trong các tình huống cụ thể, chẳng hạn như trong một số bệnh/ tình trạng nhất định. Các tiêu chí nhằm áp dụng cho người lớn từ 65 tuổi trở l...

Hình ảnh Tác dụng Colchicin trong bệnh tim mạch

Tác dụng Colchicin trong bệnh tim mạch

Colchicin là một thuốc lâu đời, có đặc tính chống viêm, đã được sử dụng rộng rãi trong điều trị bệnh gout hoặc điều trị viêm màng ngoài tim. Trong những năm gần đây, với những bằng chứng khoa học mới, thuốc Colchicin hứa hẹn trở thành một thuốc phối hợp giúp giảm nguy cơ tái phát biến cố tim mạch...

Hình ảnh Quản lý tăng huyết áp ở phụ nữ mang thai và sau sinh

Quản lý tăng huyết áp ở phụ nữ mang thai và sau sinh

1. Đặt vấn đề Tăng huyết áp làm phức tạp 5% đến 10% tổng số ca mang thai và là nguyên nhân hàng đầu gây bệnh tật và tử vong ở mẹ và thai nhi trên toàn cầu. Rối loạn tăng huyết áp trong thai kỳ có liên quan đến nguy cơ tăng huyết áp kéo dài cũng như các biến cố tim mạch và mạch máu não trong tương...

Hình ảnh Hướng dẫn chẩn đoán và điều trị viêm màng não do nấm

Hướng dẫn chẩn đoán và điều trị viêm màng não do nấm

1\. Tổng quan về viêm màng não do nấm 1.1. Định nghĩa Viêm màng não là tình trạng viêm các mô bao quanh não và tủy sống, có thể do nhiều nguyên nhân khác nhau, trong đó nguyên nhân nhiễm trùng chiếm tỷ lệ lớn. Theo Tổ chức Y tế Thế giới WHO , viêm màng não là một tình trạng cần được chăm sóc y tế...

Hình ảnh Các điểm mới trong hướng dẫn chẩn đoán và điều trị bệnh phổi tắc nghẽn mãn tính theo GOLD 2026

Các điểm mới trong hướng dẫn chẩn đoán và điều trị bệnh phổi tắc nghẽn mãn tính theo GOLD 2026

I. NHỮNG THAY ĐỔI VỀ ĐÁNH GIÁ VÀ PHÂN LOẠI 1\. Phân loại lại bệnh nhân Chẩn đoán COPD được xác lập dựa trên kết quả hô hấp ký và vẫn là yêu cầu bắt buộc theo GOLD 2026. Tiêu chuẩn chẩn đoán là tỷ số FEV₁/FVC sau nghiệm pháp giãn phế quản < 0,7, phản ánh tình trạng tắc nghẽn luồng khí kéo dài và k...

Hình ảnh Hướng dẫn điều trị COPD theo GOLD 2022

Hướng dẫn điều trị COPD theo GOLD 2022

Bệnh phổi tắc nghẽn mãn tính COPD là một trong ba bệnh gây tử vong hàng đầu trên toàn thế giới và 90% số ca tử vong xảy ra ở các nước có thu nhập thấp và trung bình1. Có hơn 3 triệu người tử vong vì COPD trong năm 2012 chiếm 6% trên tổng số người tử vong toàn cầu. COPD hiện nay là một thách thức...

Hình ảnh Điều trị nhiễm trùng bàn chân trên người bệnh đái tháo đường

Điều trị nhiễm trùng bàn chân trên người bệnh đái tháo đường

Bệnh bàn chân liên quan tới đái tháo đường được định nghĩa là tình trạng loét, nhiễm trùng hoặc phá hủy các mô bàn chân trên người bệnh đái tháo đường, thường liên quan tới các yếu tố nguy cơ của bệnh lý thần kinh ngoại biên và/hoặc bệnh động mạch ngoại vi. Theo ước tính, trên toàn cầu có khoảng...

Hình ảnh Tổng quan về tổn thương gan do thuốc (Drug-induced liver injury)

Tổng quan về tổn thương gan do thuốc (Drug-induced liver injury)

Tổn thương gan do thuốc Drug-induced liver injury - DILI là một phản ứng có hại của thuốc dẫn đến tổn thương gan. Đây là tình trạng ít gặp với tỷ lệ mắc ước tính là 14 - 19 trường hợp trên 100,000 người, chiếm dưới 1% các ca tổn thương gan cấp tính ALI . Tuy nhiên, DILI là nguyên nhân phổ biến nh...

Hình ảnh Khuyến cáo về sử dụng Methotrexate trong điều trị viêm khớp dạng thấp

Khuyến cáo về sử dụng Methotrexate trong điều trị viêm khớp dạng thấp

Viêm khớp dạng thấp VKDT là một bệnh lý tự miễn điển hình, diễn biến mạn tính với các biểu hiện tại khớp, ngoài khớp và toàn thân ở nhiều mức độ khác nhau. Bệnh diễn biến phức tạp, gây hậu quả nặng nề do đó cần được điều trị tích cực sớm để làm chậm tiến triển của bệnh, hạn chế tàn phế và nâng ca...

Hình ảnh Điều trị tụ cầu vàng đa kháng methicillin (MRSA) - Hướng dẫn điều trị cập nhật từ Vương quốc Anh

Điều trị tụ cầu vàng đa kháng methicillin (MRSA) - Hướng dẫn điều trị cập nhật từ Vương quốc Anh

“MRSA” – Là tên viết tắt của chủng vi khuẩn tụ cầu vàng kháng methicillin . Nhiễm trùng MRSA chủ yếu xảy ra ở những người đã bị bệnh và có thể gặp phải ở bất cứ đâu có dịch vụ chăm sóc sức khỏe như bệnh viện hoặc trong cộng đồng như cơ sở chăm sóc, viện dưỡng lão hoặc tại nhà. Hướng dẫn này nhằm...