Tin Tức Thuốc

Hội chứng người đỏ do vancomycin

Bệnh viện Trung ương Quân đội 108Cập nhật 9 phút đọc
Hội chứng người đỏ do vancomycin

I. Giới thiệu

1.Tổng quan về Vancomycin

Vancomycin là một kháng sinh glycopeptide được sử dụng rộng rãi trong điều trị các nhiễm khuẩn nặng do vi khuẩn Gram dương, đặc biệt là Staphylococcus aureus kháng methicillin (MRSA) và Enterococcus. Được phát hiện vào năm 1953 từ một chủng vi khuẩn Streptomyces orientalis.

Sự phổ biến của Vancomycin tăng mạnh trong những thập kỷ gần đây, do sự gia tăng của các chủng vi khuẩn kháng kháng sinh beta-lactam. Tuy nhiên, việc sử dụng Vancomycin không tránh khỏi các tác dụng phụ, trong đó Hội chứng người đỏ (Red Man Syndrome - RMS) là một phản ứng khá phổ biến nhưng có thể phòng ngừa được.​

2. Hội chứng người đỏ là gì?

Hội chứng người đỏ là một phản ứng dị ứng giả mẫn cảm (pseudoallergic reaction) xảy ra phổ biến khi Vancomycin được truyền tĩnh mạch quá nhanh. Phản ứng này không liên quan đến kháng thể IgE mà do sự giải phóng ồ ạt Histamine từ tế bào Mast. Tên gọi “người đỏ” bắt nguồn từ đặc điểm lâm sàng điển hình: đỏ bừng mặt, cổ và thân mình, đôi khi kèm theo ngứa, tụt huyết áp và đau ngực.​

Phản ứng này có thể xảy ra ở cả người lớn và trẻ em, mặc dù thường lành tính nhưng RMS ở mức độ nặng có thể gây tụt huyết áp nghiêm trọng, thậm chí suy tuần hoàn nếu không xử trí kịp thời.​

II. Dược lý Vancomycin và mối liên hệ với RMS

1. Cơ chế tác dụng của Vancomycin

Vancomycin hoạt động bằng cách ức chế tổng hợp thành tế bào vi khuẩn Gram dương. Nó liên kết với các chuỗi D-Ala-D-Ala của tiền chất peptidoglycan, ngăn chặn sự polymer hóa và liên kết chéo cần thiết cho việc hình thành thành tế bào vi khuẩn. Điều này dẫn đến sự yếu đi của thành tế bào và cuối cùng là cái chết của vi khuẩn.​

2. Dược động học và dược lực học

  • Hấp thu: Vancomycin không hấp thu qua đường tiêu hóa, do đó thường được sử dụng qua đường tiêm tĩnh mạch để điều trị nhiễm trùng toàn thân.​
  • Phân bố: Phân bố rộng rãi trong các mô và dịch cơ thể, bao gồm cả dịch não tủy khi màng não bị viêm.​
  • Chuyển hóa và thải trừ: Chủ yếu được thải trừ qua thận dưới dạng không đổi. Thời gian bán thải khoảng 6-12 giờ ở người có chức năng thận bình thường.​

3. Cơ chế gây phản ứng RMS

RMS không phải là phản ứng dị ứng truyền thống mà là phản ứng giả dị ứng (anaphylactoid reaction). Nó xảy ra do sự giải phóng Histamine từ tế bào Mast mà không qua trung gian IgE. Cơ chế chính xác vẫn chưa được hiểu rõ hoàn toàn, nhưng tốc độ truyền Vancomycin nhanh được cho là yếu tố chính kích thích giải phóng histamine, dẫn đến các triệu chứng của RMS.

III. Cơ chế bệnh sinh của Hội chứng người đỏ

1. Vai trò của tế bào mast và histamine

Khi Vancomycin được truyền nhanh, nó kích thích tế bào mast giải phóng histamine vào tuần hoàn. Histamine gây giãn mạch, tăng tính thấm thành mạch, dẫn đến đỏ da, ngứa, tụt huyết áp và các triệu chứng khác của RMS.​

2. Phản ứng dị ứng giả mẫn cảm

Không giống như phản ứng dị ứng thực sự, RMS không yêu cầu sự tiếp xúc trước đó với Vancomycin. Phản ứng có thể xảy ra ngay lần đầu tiên sử dụng thuốc. Điều này cho thấy RMS là phản ứng không qua trung gian miễn dịch, mà là phản ứng trực tiếp do thuốc gây ra.​

3. So sánh RMS với các phản ứng dị ứng thật

Đặc điểmRMSPhản ứng dị ứng thật
Trung gianKhông qua IgEQua IgE
Cần tiếp xúc trướcKhôngCó
Khởi phátNhanh, trong vòng vài phútSau vài giờ đến vài ngày
Triệu chứngĐỏ da, ngứa, tụt huyết ápPhát ban, sốc phản vệ, khó thở
Điều trịGiảm tốc độ truyền, kháng histamineEpinephrine, corticosteroid, kháng histamine

IV. Biểu hiện lâm sàng của RMS

1. Triệu chứng đặc trưng

  • Đỏ da: Thường bắt đầu ở mặt, cổ và lan dần xuống thân mình và tay chân. Đặc biệt, khi truyền Vancomycin với tốc độ nhanh, da bệnh nhân sẽ chuyển sang màu đỏ rực.
  • Ngứa: Cảm giác ngứa toàn thân, đặc biệt ở vùng da bị đỏ, có thể xuất hiện sau vài phút bắt đầu truyền thuốc.
  • Tụt huyết áp: Trong các trường hợp nặng, RMS có thể gây tụt huyết áp đột ngột, dẫn đến các triệu chứng như chóng mặt và khó thở.
  • Đau ngực: Một số bệnh nhân báo cáo cảm giác đau ngực, đặc biệt là trong những trường hợp RMS nặng.
  • Sốt nhẹ: Mặc dù không phải triệu chứng điển hình, nhưng một số bệnh nhân có thể phát sốt nhẹ.

2. Mức độ nặng của RMS

Mức độ nặng của RMS có thể thay đổi từ các triệu chứng nhẹ như đỏ da và ngứa cho đến các biến chứng nặng như tụt huyết áp nghiêm trọng. Các trường hợp nhẹ thường không yêu cầu điều trị đặc biệt ngoài việc ngừng truyền và giảm tốc độ truyền Vancomycin. Tuy nhiên, đối với những trường hợp nặng, cần phải áp dụng điều trị tích cực hơn như dùng thuốc kháng Histamine.

V. Yếu tố nguy cơ và dịch tễ học

1. Tần suất gặp RMS

RMS là một phản ứng không quá hiếm gặp trong thực hành lâm sàng. Theo một số nghiên cứu, tỷ lệ bệnh nhân gặp phải phản ứng này có thể lên đến 10% khi truyền Vancomycin quá nhanh. Tuy nhiên, tỷ lệ này có thể giảm khi các biện pháp phòng ngừa được áp dụng, chẳng hạn như giảm tốc độ truyền thuốc hoặc sử dụng thuốc kháng histamine.

5.2. Yếu tố liên quan

  • Tốc độ truyền Vancomycin: Một trong những yếu tố quan trọng nhất ảnh hưởng đến sự xuất hiện của RMS là tốc độ truyền Vancomycin. Nếu thuốc được truyền quá nhanh, nguy cơ xảy ra RMS sẽ tăng lên.
  • Liều lượng thuốc: Liều lượng cao cũng có thể làm tăng nguy cơ RMS. Đặc biệt, những bệnh nhân được truyền liều Vancomycin lớn hơn mức thông thường có nguy cơ phản ứng này cao hơn.
  • Nhóm tuổi và tình trạng sức khỏe: Trẻ em và người cao tuổi có thể dễ bị ảnh hưởng hơn do khả năng đáp ứng miễn dịch và chức năng thận khác nhau. Những bệnh nhân có bệnh nền như bệnh thận hoặc tim mạch cũng có thể có nguy cơ cao hơn.

VI. Chẩn đoán và phân biệt lâm sàng

1. Tiêu chuẩn chẩn đoán

Chẩn đoán RMS chủ yếu dựa trên lâm sàng và loại trừ các nguyên nhân khác. Một số tiêu chuẩn chẩn đoán thường được sử dụng bao gồm:

  • Mức độ đỏ da đặc trưng sau khi truyền Vancomycin.
  • Ngứa và các triệu chứng hệ thống như tụt huyết áp, đau ngực.
  • Sự cải thiện sau khi ngừng thuốc và giảm tốc độ truyền.

2. Chẩn đoán phân biệt

RMS cần được phân biệt với các phản ứng dị ứng thật sự hoặc các phản ứng nghiêm trọng khác như sốc phản vệ. Trong khi RMS là một phản ứng giả mẫn cảm, sốc phản vệ có thể liên quan đến các triệu chứng như khó thở và suy tuần hoàn nhanh chóng, thường cần điều trị cấp cứu bằng epinephrine.

3. Chẩn đoán dựa trên tiền sử

Tiền sử sử dụng Vancomycin và tốc độ truyền là những yếu tố quan trọng trong việc chẩn đoán RMS. Nếu một bệnh nhân đã có tiền sử bị RMS khi dùng thuốc này, cần phải thận trọng khi điều trị lại.

VII. Điều trị Hội chứng người đỏ (RMS) do Vancomycin:

1. Xử trí cấp cứu

  • Ngừng truyền Vancomycin: Lập tức dừng truyền nếu nghi ngờ RMS. Với triệu chứng nhẹ, có thể tiếp tục sau khi giảm tốc độ.
  • Dùng thuốc kháng histamine: Sử dụng diphenhydramine (25-50 mg IV) hoặc các thuốc kháng H1 khác để giảm ngứa, đỏ da.
  • Hỗ trợ tuần hoàn: Nếu tụt huyết áp nặng, truyền dịch (NaCl 0.9%) hoặc dùng thuốc co mạch (theo chỉ định bác sĩ).
  • 2. Điều chỉnh tốc độ truyền

Khuyến cáo: Truyền Vancomycin chậm, tối thiểu 60 phút cho liều ≤1 g, hoặc 2 giờ cho liều >1 g, để giảm nguy cơ RMS. Tốc độ không quá 10 mg/phút.

Lý do: Truyền nhanh kích thích tế bào mast giải phóng histamine, gây RMS. Truyền chậm giúp giảm thiểu phản ứng này.

3. Liều lượng và thuốc thay thế

Liều Vancomycin: Thường 15-20 mg/kg mỗi 8-12 giờ (điều chỉnh theo chức năng thận). Liều cao (>2 g/lần) tăng nguy cơ RMS, cần truyền chậm hơn.

Thuốc thay thế: Nếu RMS tái phát hoặc không dung nạp, cân nhắc daptomycin (4-6 mg/kg/ngày) hoặc linezolid (600 mg x 2 lần/ngày) cho nhiễm khuẩn MRSA.

Lưu ý: Không giảm liều Vancomycin chỉ để tránh RMS, vì có thể làm giảm hiệu quả điều trị.

Tài liệu tham khảo

  1. Levine DP. Vancomycin: a history. Clin Infect Dis. 2006;42 Suppl 1:S5-12.
  2. Wazny LD, Daghigh B. Desensitization protocols for vancomycin hypersensitivity. Ann Pharmacother. 2001;35(11):1458-64.
  3. Sivagnanam S, Deleu D. Red man syndrome. Crit Care. 2003;7(2):119–120.
  4. Rybak MJ, Lomaestro BM, Rotschafer JC, et al. Therapeutic monitoring of vancomycin in adult patients. Am J Health Syst Pharm. 2009;66(1):82-98.
  5. Liu C, Bayer A, Cosgrove SE, et al. Clinical practice guidelines by the Infectious Diseases Society of America for the treatment of MRSA. Clin Infect Dis. 2011;52(3):e18-e55.
  6. Polk RE, Healy DP, Sahai JV, Drwal L. Vancomycin-associated red man syndrome. Pharmacotherapy. 1988;8(1):9-14.
  7. Wallace MR, Mascola JR, Oldfield EC 3rd. Red man syndrome: incidence, etiology, and prophylaxis. J Infect Dis. 1991;164(6):1180-5.
  8. Newton DW. Red-man syndrome revisited: infusing vancomycin with histamine receptor antagonists. Hosp Pharm. 1994;29(5):460–462.
  9. Kovac S, Goldberg B, Ascher J, et al. The effect of vancomycin infusion time on the incidence of red man syndrome. J Antimicrob Chemother. 2009;64(6):1393–1398.
  10. Boucher HW, Corey GR. Epidemiology of methicillin-resistant Staphylococcus aureus. Clin Infect Dis. 2008;46(Suppl 5):S344–S349.

ThS. Nguyễn Hải Trường

Chia sẻ:ZaloFacebook

Thuốc được nhắc đến

Thuốc chứa Vancomycin

Xem tất cả 63 thuốc →

Bài viết liên quan

Xem tất cả
Hình ảnh Hướng dẫn ESMO về dự phòng trong quản lý phản ứng liên quan đến truyền dịch trong điều trị ung thư (Phần 1)

Hướng dẫn ESMO về dự phòng trong quản lý phản ứng liên quan đến truyền dịch trong điều trị ung thư (Phần 1)

Hầu hết các liệu pháp điều trị ung thư hiện nay đều tiềm ẩn nguy cơ gây ra phản ứng liên quan đến truyền dịch Infusion – related reactions - IRR , với các biểu hiện lâm sàng từ nhẹ đến sốc phản vệ thậm chí đe dọa tính mạng. Giai đoạn chuẩn bị trước truyền và dự phòng bằng thuốc Pre-medication là...

Hình ảnh Phác đồ điều trị sốt xuất huyết Dengue ở người lớn

Phác đồ điều trị sốt xuất huyết Dengue ở người lớn

Sốt xuất huyết Dengue SXHD là bệnh truyền nhiễm gây dịch do vi rút Dengue gây nên. Vi rút Dengue có 4 týp huyết thanh là DEN-1, DEN-2, DEN-3 và DEN-4. Vi rút truyền từ người bệnh sang người lành do muỗi đốt. Muỗi Aedes aegypti là côn trùng trung gian truyền bệnh chủ yếu. Tại Việt Nam sốt xuất huy...

Hình ảnh Hướng dẫn ESMO về quy trình xử trí phản ứng liên quan đến truyền dịch và chiến lược tái sử dụng thuốc trong điều trị ung thư (Phần 2)

Hướng dẫn ESMO về quy trình xử trí phản ứng liên quan đến truyền dịch và chiến lược tái sử dụng thuốc trong điều trị ung thư (Phần 2)

Khi các biện pháp dự phòng bao gồm chuẩn trị trước truyền và pre-medication được viết ở Phần 1 không thể ngăn chặn hoàn toàn phản ứng liên quan đến truyền dịch Infusion – related reactions - IRR , sự sẵn sàng về chuyên môn và khả năng phản xạ nhanh của đội ngũ y tế trong xử trí IRR trở thành ranh...

Hình ảnh Tổng quan về Tụ cầu vàng kháng methicillin

Tổng quan về Tụ cầu vàng kháng methicillin

1\. Giới thiệu Tụ cầu vàng Staphylococcus aureus là một cầu khuẩn Gram dương bất động, gây đông máu trong họ vi khuẩn có màng tế bào Firmicutes phylum . S.aureus tìm thấy trong hệ vi sinh vật cư trú tại màng nhầy mũi ở 20 – 40% dân số nói chung. Khi hàng rào nhầy và da bị tổn thương, ví dụ như cá...

Hình ảnh HSA: Nguy cơ phản ứng phản vệ khi sử dụng clorhexidin sát khuẩn da trong thực hiện các thủ thuật

HSA: Nguy cơ phản ứng phản vệ khi sử dụng clorhexidin sát khuẩn da trong thực hiện các thủ thuật

Case lâm sàng: Một bệnh nhân nam 69 tuổi suy thận giai đoạn cuối, đang điều trị lọc máu đã nhập viện do huyết khối tái phát tại cầu nối động-tĩnh mạch arteriovenous graft - AVG . Trong thời gian nằm viện, bệnh nhân xuất hiện phản vệ sau 15 phút kể từ khi bắt đầu lọc máu với các biểu hiện hạ huyết...

Hình ảnh Điều trị tụ cầu vàng đa kháng methicillin (MRSA) - Hướng dẫn điều trị cập nhật từ Vương quốc Anh

Điều trị tụ cầu vàng đa kháng methicillin (MRSA) - Hướng dẫn điều trị cập nhật từ Vương quốc Anh

“MRSA” – Là tên viết tắt của chủng vi khuẩn tụ cầu vàng kháng methicillin . Nhiễm trùng MRSA chủ yếu xảy ra ở những người đã bị bệnh và có thể gặp phải ở bất cứ đâu có dịch vụ chăm sóc sức khỏe như bệnh viện hoặc trong cộng đồng như cơ sở chăm sóc, viện dưỡng lão hoặc tại nhà. Hướng dẫn này nhằm...

Hình ảnh Tổng quan về tăng thanh thải thận và hướng dẫn hiệu chỉnh liều một số thuốc kháng sinh ở người bệnh có tăng thanh thải thận

Tổng quan về tăng thanh thải thận và hướng dẫn hiệu chỉnh liều một số thuốc kháng sinh ở người bệnh có tăng thanh thải thận

Tăng thanh thải thận là một tình trạng có thể gặp phải ở các bệnh nhân điều trị nội trú. Nếu không được phát hiện thì tình trạng này có thể dẫn tới đáp ứng điều trị không tối ưu. Bài viết này tổng quan về tăng thanh thải thận và cung cấp hướng dẫn về chỉnh liều của một số kháng sinh ở người bệnh tăng thanh thải thận.

Hình ảnh Tổng quan về điều trị Clostridium difficile

Tổng quan về điều trị Clostridium difficile

1\. Giới thiệu Clostridium difficile C. difficile lần đầu được phân lập bởi Hall và O’Toole từ mẫu phân của trẻ mới sinh khỏe mạnh vào năm 1935 \ 2\ . C.difficile có ở đường tiêu hóa của 3% người lớn khỏe mạnh, 20% bệnh nhân nằm viện, 25% - 80% trẻ sơ sinh và từng được cho là chủng vi sinh vật nằ...

Hình ảnh Điều trị nhiễm khuẩn da mô mềm theo hướng dẫn đa Hiệp hội quốc tế WSES/GAIS/WSIS/SIS-E/AAST năm 2022

Điều trị nhiễm khuẩn da mô mềm theo hướng dẫn đa Hiệp hội quốc tế WSES/GAIS/WSIS/SIS-E/AAST năm 2022

WSES: Hiệp hội phẫu thuật cấp cứu thế giới the World Society of Emergency Surgery GAIS: Liên minh toàn cầu về nhiễm trùng trong phẫu thuật the Global Alliance for Infections in Surgery SIS-E: Hiệp hội nhiễm trùng phẫu thuật Châu Âu the Surgical Infection Society-Europe WSIS: Hiệp hội nhiễm trùng...

Hình ảnh Sử dụng thuốc kháng sinh trên bệnh nhân viêm phổi bệnh viện và viêm phổi thở máy

Sử dụng thuốc kháng sinh trên bệnh nhân viêm phổi bệnh viện và viêm phổi thở máy

Viêm phổi bệnh viện và viêm phổi thở máy là bệnh lý thường gặp trong các nhiễm khuẩn bệnh viện, diễn biến thường nặng, có nguy cơ tử vong cao. Lựa chọn phác đồ kháng sinh phù hợp là vấn đề then chốt góp phần quyết định đến sự thành công của điều trị. Bài này sẽ tổng quát lại một số khuyến cáo hiện hành để làm căn cứ cho bác sĩ áp dụng trong thực hành lâm sàng, cũng như bàn luận về áp dụng khuyến cáo này tại Bệnh viện TWQĐ 108.

Hình ảnh Lưu ý về lựa chọn thuốc điều trị triệu chứng đường tiểu dưới do tăng sinh lành tính tuyến tiền liệt

Lưu ý về lựa chọn thuốc điều trị triệu chứng đường tiểu dưới do tăng sinh lành tính tuyến tiền liệt

Triệu chứng đường tiểu dưới TCĐTD là tập hợp của nhiều triệu chứng liên quan các bệnh do tình trạng kích thích bàng quang, tắc nghẽn ở niệu đạo và các triệu chứng xuất hiện sau khi đi tiểu… trong đó tăng sinh lành tính tuyến tiền liệt một số thuật ngữ trước đây: u xơ tuyến tiền liệt, bướu lành ti...

Hình ảnh Cập nhật sử dụng kháng sinh trong điều trị viêm nội tâm mạc - Khuyến cáo Hội tim mạch Châu Âu

Cập nhật sử dụng kháng sinh trong điều trị viêm nội tâm mạc - Khuyến cáo Hội tim mạch Châu Âu

Viêm nội tâm mạc nhiễm khuẩn Infective endocarditis – IE là tình trạng bệnh lý tổn thương nội tâm mạc do nhiễm khuẩn, thường gặp nhất là do liên cầu, và là một thách thức trong điều trị do tình trạng bệnh diễn biến phức tạp, nhiều biến chứng nguy hiểm. Theo ước tính trong năm 2019, tỉ lệ mắc IE l...

Hình ảnh Thuốc mới được FDA phê duyệt cho điều trị viêm phổi

Thuốc mới được FDA phê duyệt cho điều trị viêm phổi

1\. Vi khuẩn Acinetobacter mối đe dọa với sức khỏe con người Theo WHO, các vi khuẩn Acinetobacter đứng đầu trong danh sách những tác nhân vi khuẩn gây bệnh gây ra mối đe dọa lớn nhất với sức khỏe con người, cho thấy mức độ cần thiết trong việc cần có thêm các thuốc điều trị trong bối cảnh tình tr...

Hình ảnh Sử dụng vitamin K trong thực hành lâm sàng

Sử dụng vitamin K trong thực hành lâm sàng

Vitamin K là một loại vitamin tan trong dầu có vai trò quan trọng trong quá trình đông máu của cơ thể. Vitamin K có thể được cung cấp thông qua thực phẩm trong chế độ ăn hoặc bổ sung từ các chế phẩm dinh dưỡng. Vitamin K cần thiết cho quá trình tổng hợp và hoạt hóa các protein tham gia vào hệ thố...

Hình ảnh Albumin trong thực hành lâm sàng

Albumin trong thực hành lâm sàng

1\. Vài nét tổng quan về albumin Albumin human serum albumin – HSA là một protein quan trọng, chiếm tỷ lệ hơn 50% tổng protein trong huyết tương, nồng độ trong huyết tương bình thường ở mức 3,5 – 5 g/dl. HSA có trọng lượng phân tử 66,5 kDa, giữ vai trò duy trì áp lực keo trong lòng mạch và liên k...

Hình ảnh Hướng dẫn điều trị nhiễm khuẩn do vi khuẩn đa kháng thuốc 2022 – Hiệp hội bệnh truyền nhiễm Đài Loan

Hướng dẫn điều trị nhiễm khuẩn do vi khuẩn đa kháng thuốc 2022 – Hiệp hội bệnh truyền nhiễm Đài Loan

Vi khuẩn đa kháng thuốc là một trong những thách thức lớn đang gia tăng trên toàn cầu. Những kháng sinh còn hoạt tính trên vi khuẩn đa kháng thuốc đang ngày càng hạn chế, một phần là do càng ngày càng có ít kháng sinh mới được nghiên cứu và phát triển. Hướng dẫn này được Hiệp hội bệnh truyền nhiễ...