Bán Hạ bắc

Theo y học cổ truyền

Theo Đông y, bán hạ bắc có vị cay, ngứa, tính hơi hàn (dùng sống), sau khi bào chế có tính ôn, còn ít cay, ít ngứa. Vào hai kinh Tỳ và Vị. Tác dụng:

• Giáng khí nghịch;
• Trấn thổ (cầm nôn);
• Tiêu đờm, táo thấp.

Theo y học hiện đại

Chống béo phì

Sử dụng chiết xuất nước của bán hạ bắc làm giảm mức chất béo trung tính (triglyceride) và axit béo tự do (p < 0.05) trong máu của chuột béo phì và trọng lượng cơ thể cũng giảm nhẹ. 

Người ta cũng quan sát thấy rằng chiết xuất nước của bán hạ bắc làm tăng đáng kể sự biểu hiện của cả UCP1 mRNA trong mô mỡ nâu (p < 0.001) và PPARα và PGC1α mRNA trong mô mỡ nội tạng trắng (p < 0.05 và p < 0.001), có thể làm giảm béo phì. Chiết xuất nước của bán hạ bắc có thể tác động đến việc chống béo phì thông qua quá trình sinh nhiệt và oxy hóa axit béo.

Bán hạ bắc có tác động chống béo phì

Chống viêm đường hô hấp dị ứng

Bơm chiết xuất nước của bán hạ bắc vào dạ dày chuột làm giảm đáng kể dòng bạch cầu, bạch cầu ái toan, bạch cầu trung tính, đại thực bào và tế bào lympho ở phổi do ovalbumin gây ra, đồng thời làm giảm nồng độ interleukin (IL)-4 , IL-13 và yếu tố hoại tử khối u α (TNF-α), theo cách phụ thuộc vào liều lượng. 

Chiết xuất nước của bán hạ bắc cũng làm giảm đáng kể nồng độ globulin miễn dịch toàn phần trong huyết tương và ovalbumin đặc hiệu IgE được giải phóng vào không khí. Các nghiên cứu mô học cho thấy chiết xuất nước của bán hạ bắc ức chế sự tăng bạch cầu ái toan ở mô phổi do ovalbumin gây ra và sự sản xuất chất nhầy đường thở.

Chống ung thư

Chiết xuất polysaccharide từ bán hạ bắc có một số tác dụng chống khối u in vivo, có thể liên quan đến việc tăng cường khả năng loại bỏ các gốc tự do chất dư thừa của cơ thể bằng cách cải thiện hoạt động enzym của cơ thể.

Cải thiện tình trạng rối loạn tiêu hoá

Bán hạ bắc cung cấp một phương pháp tiềm năng để điều trị rối loạn vận động tiêu hoá và các nhà nghiên cứu cho rằng cơ chế y học của nó có thể được giải thích bằng mối quan hệ giữa 12 thành phần chính của bán hạ bắc, bao gồm axit oleic và 13 gen liên quan đến rối loạn vận động tiêu hoá.

Bán hạ bắc có thể cải thiện tình trạng rối loạn tiêu hoá

Thúc đẩy giấc ngủ

Năm 2018 Sisi Lin và cộng sự đã thiện hiện nghiên cứu trên mô hình chuột trong 14 ngày cho thấy dùng 0.9g/mL bán hạ bắc làm giảm đáng kể hoạt động vận động. Bán hạ bắc làm giảm sự tỉnh táo và tăng giấc ngủ ở chuột. Hơn nữa, bán hạ bắc còn thúc đẩy giấc ngủ bằng cách tăng số lượng các giai đoạn ngủ REM với thời lượng 64 - 128 giây và tăng số lần chuyển từ giấc ngủ NREM sang giấc ngủ REM và từ giấc ngủ REM sang trạng thái tỉnh táo. Tổng cộng có 17 hợp chất trong bán hạ bắc đã được xác định.

Dùng bán hạ bắc sống: Trị rắn cắn (giã dập đắp vào chỗ bị thương).

Dùng bán hạ bắc chín:

• Tẩm gừng: Trị ho có đàm, giáng khí nghịch, chỉ ẩu thổ, trị thương hàn.
• Tẩm cam thảo và bồ kết: Trị hen suyễn có đàm.

Ngày dùng 6 - 12g.

Bán hạ bắc tẩm gừng dùng điều trị ho có đàm