Sắn dây (Rễ củ)

Công dụng của sắn dây t****heo y học cổ truyền

Tính vị, quy kinh

Rễ sắn dây có vị ngọt, cay, tính bình. Nước cốt rễ dùng sống rất hàn.

Hoa sắn dây có vị ngọt, tính bình.

Quy kinh Tỳ, Vị, Bàng quang, Phế.

Công năng, chủ trị

Công dụng: Tác dụng giải cơ, thoái nhiệt, sinh tân, chỉ khát, thoái chẩn, thăng dương, chỉ tả, giải độc rượu. Sắn dây dùng sống có tác dụng phát hãn giải nhiệt, dùng sao có tác dụng chỉ tả (gọi là Ổi cát căn).

Chủ trị: Bệnh cảm sốt phong nhiệt, cổ gáy cứng đau, sởi mọc không đều, viêm ruột, kiết lỵ kèm theo sốt khát nước, hỗ trợ tiêu hóa. Hoa sắn dây với liều 4 – 10g sắc nước uống chữa say rượu, tiêu chảy ra máu, trĩ. Ngoài ra sắn dây còn làm đẹp da, mờ nếp tàn nhang. Bột sắn dây được dùng để pha với nước có đường uống về mùa hè, có tác dụng giải cảm nắng (cảm thử), làm mát cơ thể. Ngoài ra, nó còn được dùng làm chất dính trong bào chế thuốc.

Công dụng của sắn dây t****heo y học hiện đại

Tác dụng với hệ tim mạch

Trên động vật thí nghiệm ghi nhận các hoạt chất flavonoid trong sắn dây có tác dụng làm tăng lưu lượng mạch vành, giảm kháng lực mạch máu ngoại biên và giảm lượng tiêu thụ oxy cơ tim. Trong 100g sắn dây khô chứa 0,81g isoflavone, hoạt chất được chú ý nhất là puerarin.

Cao sắn dây với liều 750 mg/kg tiêm tĩnh mạch có khả năng đối kháng với tác dụng kích thích tim của isoprenalin, ngoài ra còn làm giảm nhịp tim và gây hạ huyết áp. Trên mạc treo ruột chuột nhắt trắng nhỏ dung dịch puerarin 0,5% có tác dụng đối kháng với những hiện tượng do adrenalin gây nên như gây co bóp các vi động mạch, lưu lượng tuần hoàn giảm.

Puerarin, daidzein dạng chiết cồn từ sắn dây, trên chuột cống trắng và chuột nhắt trắng với những mô hình gây loạn nhịp tim bằng aconitin, bari clorid, calci clorid cloroform và thắt động mạch vành trái trước đều có tác dụng đối kháng rõ rệt với loạn nhịp tim do các tác nhân trên gây nên. Những kết quả trên chứng minh việc dùng sắn dây để phòng ngừa và hỗ trợ điều trị các bệnh lý trên hệ tim mạch đặc biệt là trong trường hợp thiếu máu cơ tim là có cơ sở khoa học và cần được nghiên cứu thêm.

Tác dụng làm giãn cơ

Daidzein có trong sắn dây có tác dụng giảm co thắt trên ruột non của chuột nhắt trắng, tác dụng này bằng khoảng 1/3 tác dụng của papaverin - một loại thuốc chống co thắt.

Tác dụng hạ đường huyết

Nước sắc sắn dây với liều 6 - 8 g/kg cho thẳng vào dạ dày trên thỏ bình thường có tác dụng hạ đường huyết, nhưng không đối kháng với hiện tượng đường huyết tăng cao do adrenalin gây nên. 

Trên chuột nhắt trắng thực nghiệm gây đường huyết tăng cao bằng alloxan, Puerarin trong sắn dây với liều 250 - 500 mg/kg có tác dụng làm hạ đường huyết, liều càng lớn tác dụng càng mạnh.

Tác dụng hạ lipid máu

Puerarin với liều 500 mg/kg hoặc dùng liều thấp phối hợp với aspirin 100 mg/kg dùng liên tục trong chín ngày qua đường dạ dày, có tác dụng làm giảm cholesterol huyết thanh của chuột nhắt trắng thực nghiệm đã được dùng alloxan gây rối loạn lipid máu, aspirin dùng đơn độc không có tác dụng hạ đường huyết hay hạ lipid huyết.

Tác dụng đối với ung thư

Chiết xuất isoflavone gây chết tế bào ung thư thông qua việc điều chỉnh các cơ chế khác nhau bao gồm stress oxy hóa, nội tại và ngoại tại, liên kết giữa survivin và protein tự chết XIAP, điều hòa chu kỳ chết tế bào (apoptosis), và phản ứng viêm và các con đường ức chế tế bào ung thư khác. 

Dạng chiết cồn từ sắn dây với liều 10g/kg trên động vật thí nghiệm có tác dụng ức chế nhất định sự phát triển của tế bào sarcoma 180, u báng Ehrlich và tế bào ung thư phổi Lewis. Daidzein với nồng độ 14 ng/ml có tác dụng ức chế sự tăng trưởng của tế bào HL 60.

Tác dụng giải độc rượu

Thí nghiệm trên chuột hamster, cao sắn dây có tác dụng chống nghiện rượu (antidipsotropic); trên chuột cống trắng, daidzein có tác dụng hạ thấp hàm lượng rượu trong máu và rút ngắn thời gian ngủ do rượu gây nên. Đối với công năng gan trên chuột nhắt trắng gây nhiễm độc bằng CCI 4 (carbon tetrachloride), isoflavone chiết từ cát căn với liều 250 mg/kg có tác dụng ức chế 30,7% hoạt độ của men gan SGOT.

Hoạt tính bảo vệ tế bào thần kinh

Sắn dây chứa daidzein và genistein, các chất này tác động tế bào PC12 biệt hóa 6-hydroxydopamine (6-OHDA), yếu tố tăng trưởng thần kinh (NGF). Có tác dụng hỗ trợ các trường hợp thoái hóa thần kinh mạn tính như trong bệnh lý Parkinson.

Cách chế bột sắn dây:

Cạo vỏ xay giã cả củ nát bấy, lọc lấy nước ở trong đổ nước lạnh vào rồi lấy khăn mà lọc cho sạch xác, bụi bặm, đất, cát căn rồi để lắng xuống mới gạn lọc nước trên cứ như thế mỗi ngày thay nước một lần, mỗi khi đổ nước vào một lần phải lọc những nước đục đi, gạn lọc như thế 1 tháng đến khi nào thấy nước trong khuấy không đục nữa thì thôi. Lọc càng kỹ bột nước mới khỏi chua, chát, bột trắng, nhưng phải thay nước hàng ngày, bột không chua. Khi đã xong đổ bột ra miếng vải băng để trên sạp khô phơi thành bột cất dùng.

Liều dùng: Dùng từ 4 – 40g. 

Bảo quản: Đậy kín nơi khô ráo. Dễ mốc mọt, tránh ẩm.

Bột Sắn dây