Tin Tức Thuốc

Tổng quan về Tụ cầu vàng kháng methicillin

Bệnh viện Trung ương Quân đội 108Cập nhật 11 phút đọc
Tổng quan về Tụ cầu vàng kháng methicillin

1. Giới thiệu

Tụ cầu vàng (Staphylococcus aureus) là một cầu khuẩn Gram dương bất động, gây đông máu trong họ vi khuẩn có màng tế bào (Firmicutes phylum). S.aureus tìm thấy trong hệ vi sinh vật cư trú tại màng nhầy mũi ở 20 – 40% dân số nói chung. Khi hàng rào nhầy và da bị tổn thương, ví dụ như các bệnh da mạn tính, vết thương, phẫu thuật, S.aureus có thể xâm nhập vào các lớp mô dưới da hoặc máu và gây nhiễm trùng. Người bệnh có các dụng cụ y tế xâm lấn như catheter tĩnh mạch trung tâm và ngoại vi hoặc suy giảm hệ miễn dịch có nguy cơ nhiễm S.aureus [5].

Methicillin là một penicillin bán tổng hợp bảo vệ vòng betalactam không bị thuỷ phân bởi penicillinase được giới thiệu vào năm 1959, ngay sau khi được đưa vào sử dụng trên lâm sàng, tụ cầu vàng kháng methicillin (Methicillin Resistant Staphylococcus aureus – MRSA_)_ đã được báo cáo. Sự bùng phát của MRSA xảy ra ở châu Âu vào đầu những năm 1960 [2]. Do độc tính, hiện nay methicillin không còn được sử dụng cho người và thay vào đó là các penicillin ổn định hơn như oxacillin, flucloxacillin và dicloxacillin. Dù vậy, thuật ngữ tụ cầu vàng kháng methicillin vẫn tiếp tục được sử dụng. Bên cạnh đó, MRSA còn có khả năng kháng nhiều nhóm kháng sinh khác đã trở thành vấn đề lớn [1].

MRSA khá phổ biến ở hầu hết các bệnh viện ở châu Á, tỷ lệ MRSA chiếm tới 50% các nhiễm trùng huyết do tụ cầu vàng. Tỷ lệ kháng methicillin cao liên quan đến tình trạng sử dụng kháng sinh rộng rãi cũng như tình trạng dân số đông là điều kiện thuận lợi để lan truyền nhanh các chủng đề kháng [5].

2. Cơ chế bệnh sinh

Staphylococcus aureus cư trú

S.aureus cư trú là nguyên nhân dẫn đến tình trạng nhiễm trùng ở hầu hết các trường hợp. Nhiễm trùng có thể xảy ra khi không có S.aureus cư trú trước đó như bệnh nhân có đặt Catheter hoặc vết thương không được kiểm soát tốt tình trạng nhiễm trùng. Vị trí cư trú chủ yếu của tụ cầu vàng là mũi, ngoài ra có thể gặp ở các vị trí khác như họng, đáy chậu [5].

Giai đoạn đầu của nhiễm trùng

Nhiễm trùng da và mô mềm (skin and soft tissue infections – SSTIs) do tụ cầu vàng thường bắt đầu từ sự chuyển dịch của vi khuẩn từ khoang chứa trong mũi đến các vết thương và vết xước nhỏ trên da. Tụ cầu vàng có khả năng bám dính và hình thành biofilm (là sự tích tụ dày đặc vi khuẩn trong khối cấu trúc ở ngoại bào; giúp vi khuẩn chống lại những tác động cơ học, hàng rào bảo vệ của cơ thể và liệu pháp kháng sinh) trên bề mặt nhựa hoặc bề mặt kim loại, gây nên các nhiễm trùng liên quan đến catheter, khớp nhân tạo hoặc viêm phổi thở máy. Tiếp theo đó, tụ cầu vàng lôi kéo sự xâm nhập của bạch cầu đa nhân dẫn đến hình thành tổn thương viêm tại chỗ [5].

Hình thành apxe

Protein bị kết đông bởi tụ cầu vàng có thể hình thành túi giả fibrin bao quanh vi khuẩn và các bạch cầu đa nhân, ngăn cản các bạch cầu đa nhân khác tràn vào.  S.aureus có thể cản trở quá trình opsonin hóa, sản xuất ra các vi nang polysaccharide và ức chế dòng thác bổ thể [5].

Nhiễm trùng hệ thống

Áp xe có thể bị phá vỡ ở giai đoạn muộn, giải phóng dịch mủ và vi khuẩn sống theo đường da thúc đẩy quá trình lây bệnh hoặc theo đường máu gây nhiễm trùng  huyết. Tụ cầu trong nội bào có thể bám dính vào bề mặt tế bào nội mô và tiểu cầu, sự kết dính này có thể gây viêm nội tâm mạc, khởi phát sự hình thành các áp xe thứ phát hoặc kích ứng sự thâm nhập của vi khuẩn vào tế bào nội mô, nơi vi khuẩn có thể tránh khỏi sự tác động của kháng sinh và các phân tử miễn dịch của cơ thể. Khả năng gây ngưng kết của các enzyme coagulase tiết ra bởi S.aureus được cho là góp phần gây nên quá trình đông máu hệ thống và sự giải phóng ồ ạt của các chất có liên quan từ vi khuẩn có dạng độc tố siêu kháng nguyên, gây ra cơn bão cytokine, dẫn đến tổn thương viêm toàn thân bùng phát, sốc nhiễm trùng và suy đa tạng nếu sự xâm nhập của vi khuẩn vào nội mạch không được kiểm soát [5].

3. Chẩn đoán vi sinh

MRSA có thể gây ra nhiều loại nhiễm trùng, như SSTIs, viêm phổi, nhiễm trùng xương khớp, hội chứng sốc nhiễm độc (là một biến chứng hiếm gặp, đe dọa tính mạng) và nhiễm trùng huyết, có thể dẫn đến viêm nội tâm mạc hoặc sốc nhiễm khuẩn.

Mẫu bệnh phẩm vi sinh liên quan đến MRSA có thể phân làm hai loại: mẫu lâm sàng và mẫu sàng lọc. Mẫu lâm sàng (ví dụ như dịch mủ, mô sâu, đờm và máu) được lấy từ người bệnh có triệu chứng hoặc dấu hiệu chẩn đoán nhiễm trùng. Mẫu sàng lọc (như phết mũi, đáy chậu và họng) được thu thập để xác định các trường hợp vi khuẩn cư trú không gây bệnh [5].

4. Điều trị nhiễm trùng

Điều trị theo kinh nghiệm

Lựa chọn kháng sinh theo kinh nghiệm điều trị nhiễm khuẩn do MRSA nên được xem xét khi bệnh nhân có một số yếu tố nguy cơ nhiễm khuẩn bệnh viện do MRSA hoặc những bệnh nhân nhiễm trùng nghi ngờ do tụ cầu nặng ở khu vực có tỷ lệ MRSA > 20%. Lựa chọn kháng sinh, đường dùng và thời gian dùng phụ thuộc vào độ nặng và vị trí nhiễm trùng. Điều trị sau đó nên điều chỉnh dựa vào kết quả nuôi cấy và kháng sinh đồ [5].

Điều trị nhiễm trùng da và mô mềm

Có thể sử dụng vancomycin, daptomycin hoặc linezolid đường tĩnh mạch cho nhiễm trùng da và mô mềm nặng. Cần tránh liệu pháp đường uống trong điều trị khởi đầu cho nhiễm trùng nặng. Clindamycin, trimethoprim–sulfamethoxazole và doxycyclin là liệu pháp thay thế cho điều trị nhiễm trùng da và mô mềm nhẹ và trung bình dựa trên kháng sinh đồ. Với áp xe da không biến chứng, sử dụng clindamycin hoặc trimethoprim–sulfamethoxazol kết hợp với rạch da và dẫn lưu giúp cải thiện tỷ lệ khỏi lâm sàng ở khoa cấp cứu và các phòng khám ngoại trú [5].

Nhiễm trùng toàn thân nặng

Các kháng sinh khuyến cáo điều trị nhiễm trùng nặng do MRSA bao gồm vancomycin hoặc daptomycin trong nhiễm khuẩn huyết, vancomycin hoặc linezolid đường tĩnh mạch cho viêm phổi mắc phải tại cộng đồng. Với nhiễm trùng nặng, không nên sử dụng linezolid đường uống cho điều trị khởi đầu. Tuy nhiên, khi bệnh nhân ổn định và có thể dung nạp thuốc đường uống, khuyến cáo chuyển sang dùng linezolid đường uống. Trong trường hợp nhiễm trùng liên quan đến dụng cụ y tế (như catheter tĩnh mạch trung tâm), để điều trị thành công thường cần thay dụng cụ nếu có thể [5].

Các glycopeptid (như vancomycin, teicoplanin) là các thuốc chính trong điều trị nhiễm trùng do MRSA. Vancomycin vẫn là kháng sinh nền tảng trong điều trị nhiễm trùng nghi do MRSA theo kinh nghiệm vì đặc tính an toàn và độ hiệu quả của thuốc.  Teicoplanin thường được sử dụng ở châu Âu và không thua kém vancomycin về tỉ lệ tử vong do mọi nguyên nhân, cải thiện được mức độ an toàn, tuy nhiên có ít bệnh nhân nhiễm trùng nặng được đưa vào nghiên cứu với kháng sinh này. Các glycopeptid có tốc độ diệt khuẩn chậm hơn các beta-lactam và khả năng thấm vào các mô kém [5].

Các khuyến cáo cho rằng tăng liều vancomycin để đạt nồng độ “đáy” thích hợp (nồng độ thuốc thấp nhất tại thời điểm trước khi dùng liều tiếp theo) có khả năng tối ưu tác dụng diệt khuẩn và hiệu quả trên lâm sàng. Hiệu quả diệt khuẩn thể hiện bằng kết quả nuôi cấy âm tính và cải thiện các dấu hiệu, triệu chứng của nhiễm trùng. Tối ưu hóa liệu pháp vancomycin dựa trên khả năng đạt được chỉ số AUC/MIC mục tiêu, đặc biệt với các chủng MRSA có MIC > 1 mcg/ml đang ngày càng gia tăng ở nhiều nơi được khuyến cáo. Tuy nhiên, nồng độ đáy cao có liên quan đến tăng nguy cơ độc thận và không cải thiện rõ ràng hiệu quả điều trị. Do đó, truyền tĩnh mạch liên tục vancomycin được thực hiện ở một số nước châu Âu. Với những nhiễm trùng do MRSA có MIC > 2 mcg/ml, vancomycin không còn hiệu quả, cần thay thế bằng thuốc khác. Khi MIC với vancomycin tăng cao nên cân nhắc chuyển đổi sang daptomycin sớm [5].

Các kháng sinh diệt MRSA khác ngày càng được sử dụng nhiều nhưng cần lưu ý về tác dụng phụ của thuốc, đặc biệt là linezolid (Phụ lục 1).

Liệu pháp kết hợp

Một thử nghiệm lâm sàng ở Hàn Quốc ở bệnh nhân viêm phổi MRSA đã chứng minh tính vượt trội của vancomycin phối hợp với rifampicin so với vancomycin dùng một mình [4]. Tuy nhiên, áp dụng phối hợp rộng rãi có thể dẫn đến gia tăng nhanh chóng đề kháng rifampicin. Hơn nữa, rifampicin có tương tác với nhiều loại thuốc thường được sử dụng ở những bệnh nhân nặng. Bằng chứng trên in vitro cho thấy tác dụng hiệp đồng kết hợp giữa beta-lactam, fluoroquinolon (như levofloxacin) và glycopeptid làm giảm tần suất vi khuẩn đột biến. Vai trò của các kết hợp kháng sinh hiệp đồng điều trị theo kinh nghiệm MRSA cần phải tiếp tục nghiên cứu trong các thử nghiệm lâm sàng [3].

Các vấn đề khác

Trái với nhiều loại nhiễm trùng khác, nhiễm tụ cầu (bao gồm cả MRSA) thường cần thời gian điều trị kéo dài do nguy cơ xảy ra các biến chứng muộn như áp xe, nhiễm trùng xương khớp. Với các nhiễm trùng huyết, thời gian điều trị tối thiểu là 14 ngày, liệu pháp ngắn hơn không được chứng minh là hiệu quả và an toàn. Các lựa chọn thay thế khác, dựa trên dữ liệu hiện có, gồm linezolid, trimethoprim–sulfamethoxazol, ceftaroline, quinupristin–dalfopristin và telavancin. Nên tránh dùng tigecyclin, do thuốc chỉ có tác dụng kìm khuẩn với MRSA và thể tích phân bố rộng với nồng độ trong mô cao nhưng nồng độ trong huyết tương thấp. Không có các dữ liệu về điều trị nhiễm trùng huyết do MRSA với các thuốc mới được công bố gần đây (như ceftobiprole, dalbavancin, oritavancin hoặc tedizolid) [5].

Tài liệu tham khảo

1. Dien Bard, J., et al., Rationale for eliminating Staphylococcus breakpoint for beta – lactam agents other than penicillin, oxacillin or cefoxitin and ceftaroline, Clin Infect Dis, 2014, 58(9): p. 1287-96.

2. Enright, M.C., et al., The evolutionary history of methicillin-resistant Staphylococcus aureus (MRSA), Proc Natl Acad Sci USA, 2002, 99 (11): p.7687-92.

3. Cao, B., et al., Consensus statement on the management of methicillin-resistant Staphylococcus aureus nosocomial pneumonia in Asia, Clin Respir J, 2015, 9(2): p.129-42.

4. Jung, Y.J., et al., Effect of vancomycin plus rifampicin in the treatment of nosocomial methicillin-resistant Staphylococcus aureus pneumonia, Crit Care Med, 2010, 38(1): p.175-80.

5. Andie S. Lee., et al., Methicillin-resistant Staphylococcus aureus, Nat Rev Dis Primers, 2018, 4:18033.

DS. Nguyễn Thị Hải Yến (B)

Chia sẻ:ZaloFacebook

Thuốc chứa Oxacillin

Xem tất cả 26 thuốc →

Bài viết liên quan

Xem tất cả
Hình ảnh Vai trò của linezolid và các biến cố bất lợi khi sử dụng

Vai trò của linezolid và các biến cố bất lợi khi sử dụng

1. Thông tin về sử dụng kháng sinh Linezolid Linezolid là kháng sinh tổng hợp thuộc nhóm oxazolidinon, được chỉ định cho các trường hợp nhiễm trùng vi khuẩn gram dương nhạy cảm gây ra, đặc biệt là các vi khuẩn đa kháng như Staphylococcus aureus kháng methicillin MRSA , Enterococcus faecium kháng...

Hình ảnh Hội chứng người đỏ do vancomycin

Hội chứng người đỏ do vancomycin

I. Giới thiệu 1.Tổng quan về Vancomycin Vancomycin là một kháng sinh glycopeptide được sử dụng rộng rãi trong điều trị các nhiễm khuẩn nặng do vi khuẩn Gram dương, đặc biệt là Staphylococcus aureus kháng methicillin MRSA và Enterococcus. Được phát hiện vào năm 1953 từ một chủng vi khuẩn Streptomy...

Hình ảnh Điều trị nhiễm khuẩn da mô mềm theo hướng dẫn đa Hiệp hội quốc tế WSES/GAIS/WSIS/SIS-E/AAST năm 2022

Điều trị nhiễm khuẩn da mô mềm theo hướng dẫn đa Hiệp hội quốc tế WSES/GAIS/WSIS/SIS-E/AAST năm 2022

WSES: Hiệp hội phẫu thuật cấp cứu thế giới the World Society of Emergency Surgery GAIS: Liên minh toàn cầu về nhiễm trùng trong phẫu thuật the Global Alliance for Infections in Surgery SIS-E: Hiệp hội nhiễm trùng phẫu thuật Châu Âu the Surgical Infection Society-Europe WSIS: Hiệp hội nhiễm trùng...

Hình ảnh Điều trị tụ cầu vàng đa kháng methicillin (MRSA) - Hướng dẫn điều trị cập nhật từ Vương quốc Anh

Điều trị tụ cầu vàng đa kháng methicillin (MRSA) - Hướng dẫn điều trị cập nhật từ Vương quốc Anh

“MRSA” – Là tên viết tắt của chủng vi khuẩn tụ cầu vàng kháng methicillin . Nhiễm trùng MRSA chủ yếu xảy ra ở những người đã bị bệnh và có thể gặp phải ở bất cứ đâu có dịch vụ chăm sóc sức khỏe như bệnh viện hoặc trong cộng đồng như cơ sở chăm sóc, viện dưỡng lão hoặc tại nhà. Hướng dẫn này nhằm...

Hình ảnh Sử dụng thuốc kháng sinh trên bệnh nhân viêm phổi bệnh viện và viêm phổi thở máy

Sử dụng thuốc kháng sinh trên bệnh nhân viêm phổi bệnh viện và viêm phổi thở máy

Viêm phổi bệnh viện và viêm phổi thở máy là bệnh lý thường gặp trong các nhiễm khuẩn bệnh viện, diễn biến thường nặng, có nguy cơ tử vong cao. Lựa chọn phác đồ kháng sinh phù hợp là vấn đề then chốt góp phần quyết định đến sự thành công của điều trị. Bài này sẽ tổng quát lại một số khuyến cáo hiện hành để làm căn cứ cho bác sĩ áp dụng trong thực hành lâm sàng, cũng như bàn luận về áp dụng khuyến cáo này tại Bệnh viện TWQĐ 108.

Hình ảnh Kháng kháng sinh nội tại của một số chủng vi khuẩn

Kháng kháng sinh nội tại của một số chủng vi khuẩn

1\. Phân biệt kháng kháng sinh nội tại và kháng kháng sinh mắc phải \ 1\ Kháng kháng sinh nội tại hay kháng kháng sinh tự nhiên - intrinsic resistance hoặc natural resistance là khả năng điển hình vốn có của một số loài vi khuẩn giúp chúng chống lại tác động của một hoặc nhiều loại kháng sinh mà...

Hình ảnh Điều trị nhiễm trùng bàn chân trên người bệnh đái tháo đường

Điều trị nhiễm trùng bàn chân trên người bệnh đái tháo đường

Bệnh bàn chân liên quan tới đái tháo đường được định nghĩa là tình trạng loét, nhiễm trùng hoặc phá hủy các mô bàn chân trên người bệnh đái tháo đường, thường liên quan tới các yếu tố nguy cơ của bệnh lý thần kinh ngoại biên và/hoặc bệnh động mạch ngoại vi. Theo ước tính, trên toàn cầu có khoảng...

Hình ảnh Sử dụng Tigecycline liều cao trong điều trị vi khuẩn Gram âm đa kháng

Sử dụng Tigecycline liều cao trong điều trị vi khuẩn Gram âm đa kháng

1. Tổng quan về kháng sinh tigecycline Tigecycline là kháng sinh đầu tiên thuộc nhóm glycylcycline được nghiên cứu phát triển nhằm khôi phục phổ tác dụng của tetracycline, đặc biệt để điều trị các nhiễm trùng do vi khuẩn đa kháng \ 1\ . Tigecycline thể hiện hoạt tính mạnh đối với nhiều tác nhân k...

Hình ảnh Điểm lại tác dụng không mong muốn trên bạch cầu của một số kháng sinh trong điều trị sốt giảm bạch cầu

Điểm lại tác dụng không mong muốn trên bạch cầu của một số kháng sinh trong điều trị sốt giảm bạch cầu

1\. Tổng quan về sốt giảm bạch cầu và kháng sinh điều trị Sốt giảm bạch cầu được định nghĩa là có nhiệt độ cơ thể đo một lần ở miệng 38,30C hoặc nhiệt độ 380C kéo dài trên 1 giờ, kèm theo có số lượng bạch cầu hạt < 0, 5G/L hoặc có nguy cơ sẽ hạ xuống dưới mức 0.5 G/L \ 1\ . Kháng sinh vẫn là lựa...

Hình ảnh Kháng sinh trong điều trị nhiễm khuẩn sơ sinh

Kháng sinh trong điều trị nhiễm khuẩn sơ sinh

I. Đặt vấn đề Nhiễm khuẩn sơ sinh NKSS là tình trạng tổn thương viêm của một hay nhiều cơ quan trong cơ thể do nhiễm trùng gây ra ở thời kỳ sơ sinh. Dựa vào thời điểm xuất hiện triệu chứng của bệnh, NKSS được chia làm 2 loại \ 1,3\ : - NKSS sớm : Là nhiễm khuẩn xảy ra < 72 giờ đầu của cuộc sống,...

Hình ảnh Hướng dẫn điều trị nhiễm khuẩn do vi khuẩn đa kháng thuốc 2022 – Hiệp hội bệnh truyền nhiễm Đài Loan

Hướng dẫn điều trị nhiễm khuẩn do vi khuẩn đa kháng thuốc 2022 – Hiệp hội bệnh truyền nhiễm Đài Loan

Vi khuẩn đa kháng thuốc là một trong những thách thức lớn đang gia tăng trên toàn cầu. Những kháng sinh còn hoạt tính trên vi khuẩn đa kháng thuốc đang ngày càng hạn chế, một phần là do càng ngày càng có ít kháng sinh mới được nghiên cứu và phát triển. Hướng dẫn này được Hiệp hội bệnh truyền nhiễ...

Hình ảnh Cập nhật sử dụng kháng sinh trong điều trị viêm nội tâm mạc - Khuyến cáo Hội tim mạch Châu Âu

Cập nhật sử dụng kháng sinh trong điều trị viêm nội tâm mạc - Khuyến cáo Hội tim mạch Châu Âu

Viêm nội tâm mạc nhiễm khuẩn Infective endocarditis – IE là tình trạng bệnh lý tổn thương nội tâm mạc do nhiễm khuẩn, thường gặp nhất là do liên cầu, và là một thách thức trong điều trị do tình trạng bệnh diễn biến phức tạp, nhiều biến chứng nguy hiểm. Theo ước tính trong năm 2019, tỉ lệ mắc IE l...

Hình ảnh Giảm tiểu cầu do thuốc

Giảm tiểu cầu do thuốc

Giảm tiểu cầu do thuốc mặc dù hiếm gặp trên lâm sàng nhưng có thể gây nguy cơ bệnh tật và tử vong nghiêm trọng. Với tỉ lệ mắc bệnh thấp, có rất ít báo cáo ca, chuỗi ca hay các nghiên cứu hồi cứu về biến cố này, đồng thời giảm tiểu cầu do thuốc thường chỉ được phát hiện khi các chế phẩm được sử dụng rộng rãi trên thị trường [4]. Việc xác định thuốc gây ra giảm tiểu cầu là một thách thức lớn, vì hầu hết bệnh nhân nội trú được sử dụng nhiều loại thuốc và có nhiều bệnh mắc kèm cũng có thể gây ra giảm tiểu cầu [2].

Hình ảnh Tổng quan ứng dụng công nghệ thông tin trong quản lý sử dụng kháng sinh tại bệnh viện

Tổng quan ứng dụng công nghệ thông tin trong quản lý sử dụng kháng sinh tại bệnh viện

Do tình trạng kháng thuốc kháng sinh AR và lạm dụng kháng sinh ngày càng gia tăng, các chương trình quản lý kháng sinh AMS hiện là một yêu cầu bắt buộc trong tất cả các bệnh viện. Cùng với sự phát tiển của khoa học công nghệ, việc ứng dụng công nghệ thông tin trong các chương trình AMS sẽ mang lạ...

Hình ảnh Tổng quan về tăng thanh thải thận và hướng dẫn hiệu chỉnh liều một số thuốc kháng sinh ở người bệnh có tăng thanh thải thận

Tổng quan về tăng thanh thải thận và hướng dẫn hiệu chỉnh liều một số thuốc kháng sinh ở người bệnh có tăng thanh thải thận

Tăng thanh thải thận là một tình trạng có thể gặp phải ở các bệnh nhân điều trị nội trú. Nếu không được phát hiện thì tình trạng này có thể dẫn tới đáp ứng điều trị không tối ưu. Bài viết này tổng quan về tăng thanh thải thận và cung cấp hướng dẫn về chỉnh liều của một số kháng sinh ở người bệnh tăng thanh thải thận.

Hình ảnh Tổng quan về điều trị Clostridium difficile

Tổng quan về điều trị Clostridium difficile

1\. Giới thiệu Clostridium difficile C. difficile lần đầu được phân lập bởi Hall và O’Toole từ mẫu phân của trẻ mới sinh khỏe mạnh vào năm 1935 \ 2\ . C.difficile có ở đường tiêu hóa của 3% người lớn khỏe mạnh, 20% bệnh nhân nằm viện, 25% - 80% trẻ sơ sinh và từng được cho là chủng vi sinh vật nằ...