Tin Tức Thuốc

Kháng sinh trong điều trị nhiễm khuẩn sơ sinh

Bệnh viện Trung ương Quân đội 108Cập nhật 3 phút đọc
Kháng sinh trong điều trị nhiễm khuẩn sơ sinh

I. Đặt vấn đề

Nhiễm khuẩn sơ sinh (NKSS) là tình trạng tổn thương viêm của một hay nhiều cơ quan trong cơ thể do nhiễm trùng gây ra ở thời kỳ sơ sinh. Dựa vào thời điểm xuất hiện triệu chứng của bệnh, NKSS được chia làm 2 loại [1,3]:

  • NKSS sớm : Là nhiễm khuẩn xảy ra < 72 giờ đầu của cuộc sống, thường liên quan tới các bệnh lý nhiễm khuẩn từ mẹ

  • NKSS muộn: Là nhiễm khuẩn xảy ra trong những ngày tiếp theo, thường liên quan tới nhiễm khuẩn chéo trong bệnh viện.

Mặc dù có những phương pháp điều trị hiện đại với những kháng sinh mới ra đời nhưng tỷ lệ tử vong do nhiễm khuẩn vẫn cao. Tỷ lệ tử vong của NKSS sớm dao động từ 25-50% số trẻ bị nhiễm khuẩn [1]. Theo một nghiên cứu tại Bệnh viện sản nhi Nghệ An trong một năm 2022, trong các bệnh nhiễm khuẩn sơ sinh, viêm phổi chiếm tỷ lệ cao nhất 52,8%, tiếp theo là nhiễm khuẩn huyết chiếm 47,6%, viêm da chiếm 10,1% có 1 trường hợp viêm màng não mũ chiếm 0,4% [4].

Xét riêng với nhiễm khuẩn huyết sepsis ở trẻ sơ sinh, một tổng quan hệ thống và phân tích tổng hợp các nghiên cứu dựa trên dân số trên toàn cầu cho thấy tỷ lệ mắc dao động từ mức thấp nhất là 450 ca trên 100.000 trẻ sinh sống ở các quốc gia có nguồn lực dồi dào, đến mức cao nhất là 17.000 ca trên 100.000 ở các quốc gia có nguồn lực hạn chế. Tỷ lệ mắc bệnh toàn cầu được ước tính chung là 22 ca trên 1.000 trẻ sinh sống, tương đương khoảng ba triệu ca mỗi năm, với tỷ lệ tử vong dao động từ 11% đến 19%. Vào năm 2013, nhiễm khuẩn sơ sinh và các bệnh nhiễm trùng nặng khác được ước tính gây ra khoảng 430.000 ca tử vong ở trẻ sơ sinh, chiếm khoảng 15% tổng số ca tử vong ở trẻ sơ sinh trên toàn thế giới [3].

Có thể thấy, với đối tượng trẻ em đặc biệt là trẻ sơ sinh, chẩn đoán và điều trị kịp thời nhiễm khuẩn cho trẻ là hết sức quan trọng. Trong bài thông tin dưới đây sẽ cung cấp thông tin về các căn nguyên vi sinh thường gặp trong nhiễm khuẩn sơ sinh và kháng sinh lựa chọn được khuyến cáo theo Bộ Y tế và Học viện nhi khoa Hoa Kỳ (American Academy of Pediatrics – AAP).

II. Nội dung

Các căn nguyên vi sinh được phân loại theo thời điểm khởi phát bệnh,theo vị trí nhiễm khuẩn và tuổi thai (Gestational Age – SA) . Dưới đây là bảng thông tin các vi khuẩn gây bệnh trong nhiễm khuẩn sơ sinh[3].

Bảng 1.1 Tác nhân gây bệnh cho nhiễm khuẩn sơ sinh theo thời điểm khởi phát

NhómĐối tượngTác nhân thường gặpMột số tác nhân ít gặp hơn
Khởi phát sớmTrẻ đủ tháng và trẻ sinh non muộn (GA ≥34 tuần)- Liên cầu nhóm B - E. coli- Enterobacter, Enterococcus, Klebsiella, Listeria, H. influenzae không định type_, vi khuẩn_ gram âm khác, S. aureus, liên cầu viridans
Trẻ sinh non (GA <34 tuần)- E. coli - Liên cầu nhóm B- Tụ cầu coagulase âm tính, Enterobacter, Klebsiella, Listeria, vi khuẩn gram âm khác, S. aureus, liên cầu viridans
Khởi phát muộnTrẻ đủ tháng và trẻ sinh non muộn (GA ≥34 tuần)- E. coli - Liên cầu nhóm B - S. aureus, tụ cầu coagulase âm tính (NICU)- Enterobacter, Klebsiella, Listeria, N. meningitidis, Salmonella, S. pneumoniae, liên cầu viridans - Citrobacter, Enterococcus, Pseudomonas, Serratia (NICU)
Trẻ sinh non (GA <34 tuần)- Tụ cầu coagulase âm tính, S. aureus - E. coli - Klebsiella - Enterococcus - Liên cầu nhóm B- Enterobacter, Listeria, Citrobacter, vi khuẩn gram âm khác, Pseudomonas, Salmonella, Serratia, liên cầu viridans

Bảng 1.2 Tác nhân gây bệnh cho nhiễm khuẩn sơ sinh theo vị trí nhiễm khuẩn

Nguồn nhiễmTác nhân thường gặpMột số tác nhân ít gặp hơn
Viêm màng não- Liên cầu nhóm B - E. coli - Trực khuẩn gram âm khác- Tụ cầu coagulase âm, Enterococcus, Listeria, N. meningitidis, H. influenzae không định type, S. aureus, S. pneumoniae, liên cầu nhóm A, C, G, liên cầu viridans
Viêm phổi- Liên cầu nhóm B- C. trachomatis, Citrobacter, Enterobacter, liên cầu nhóm A, Klebsiella, Pseudomonas, S. aureus, S. pneumoniae, Serratia
Nhiễm khuẩn tiết niệu- E. coli- Citrobacter, Enterobacter, Enterococcus, Klebsiella, Proteus - Tụ cầu coagulase âm, S. aureus (NICU)
Nhiễm khuẩn da và mô mềm- S. aureus - Liên cầu nhóm B - Liên cầu nhóm A
Nhiễm khuẩn liên quan catheter mạch máu- S. aureus - Tụ cầu coagulase âm tính - Enterococcus -Vi khuẩn gram âm
Nguồn nhiễm tiêu hóa/hoại tử ruột- E. coli - Klebsiella - Trực khuẩn gram âm khác - Clostridium spp - Vi khuẩn kỵ khí (ví dụ: Bacteroides)

Theo hướng dẫn của Bộ Y tế, việc lựa chọn phác đồ điều trị cho nhiễm khuẩn sơ sinh phụ thuộc vào chẩn đoán tác nhân và nguy cơ kháng thuốc của vi khuẩn gây bệnh. Trong nhiễm khuẩn sơ sinh sớm, tác nhân gây bệnh thường gặp là liên cầu khuẩn nhóm B và vi khuẩn E.coli còn trong nhiễm khuẩn sơ sinh muộn, tác nhân thường gặp có thêm tụ cầu hay một số vi khuẩn Gram (-): Klesiella, Enterococcus, ...

Bảng 1.3 Phác đồ kháng sinh điều trị theo khuyến cáo Bộ Y tế [1]

NhómPhác đồ ưu tiênPhác đồ thay thế
NKSS sớmβ-lactam + aminoglycosid (penicilin/ampicilin + getamicin/ amikacin)Claforn/ceftriaxon/imepenem + aminosid Cho mẹ có sử dụng kháng sinh trước đó mà trẻ nghi ngờ nhiễm vi khuẩn kháng Ampicilin (E.coli, Enterobacter)
NKSS muộnTụ cầu: Cephasporin 3 + vancomycin + aminosid
Tác nhân Gram (-) Cephalosporin 3 + imepenem/cliclastinQuinolon + aminosid/colymixin.
Vi khuẩn kị khí: thêm metronidazol

Bảng 1.4. Liều kháng sinh thường dùng theo hướng dẫn của Bộ Y tế [1]:

Tên kháng sinhLiều dùngLưu ý
Ampicillin75-100 mg/kg/ngày
Cefotaxime100 – 200 mg/kg/ngày
Ceftrixaxone50-100 mg/kg/ngày
Amikacin15 mg/kg/ngàyKháng sinh có độc tính thận, tai
Gentamycin4-5 mg/kg/ngày
Vancomycin10 mg/kg/ngàyKháng sinh có độc tính thận

Bảng 1.5. Thời gian điều trị theo hướng dẫn Bộ y tế [1].

Vị trí nhiễm khuẩn/Tác nhânThời gianGhi chú
Nhiễm trùng máu10 ngàyNghi ngờ nhiễm khuẩn huyết nhưng cấy (-) sử dụng kéo dài > 5 ngày
Viêm màng não mủ14 - 21 ngày
Viêm phổi7 – 10 ngày
Tụ cầu vàng3 – 6 tuầnKháng sinh nhóm aminoglycoside có thể gây điếc nên không dùng quá 7 ngày hoặc ngưng 48 giờ trước khi sử dụng đợt mới.

Hiện tại, hướng dẫn của bộ y tế các thông tin về liều, lưu ý còn khá hạn chế chưa có hướng dẫn cụ thể cho các nhóm trẻ sơ sinh nhẹ cân, trẻ sinh non, hiệu chỉnh liều đối với nhóm kháng sinh có độc tính trên thận như : Vancomycin, amikacin,  gentamycin.

Trong bản Liệu pháp kháng sinh nhi khoa của Nelson, Viện nhi khoa Hoa Kỳ ban hành cung cấp chi tiết về liều cũng như các lưu ý khi sử dụng kháng sinh cho nhiễm khuẩn sơ sinh sẽ được đề cập dưới đây, để cung cấp bổ sung thông tin cho các bác sĩ điều trị trong nhiễm khuẩn sơ sinh.

III. Kết luận

Việc lựa chọn và tối ưu sử dụng kháng sinh ở trẻ sơ sinh là một việc phức tạp do cần cân nhắc nhiều yếu tố: sự thay đổi nhanh trong sinh lý, thể tích phân bố, sự thanh thải kháng sinh, độ nhạy của tác nhân gây bệnh, độc tính của khánh sinh, tác động ngắn hạn và dài hạn trên hệ vi vật của trẻ. Nhiễm khuẩn sơ sinh là một nhiễm khuẩn có khả năng gây tử vong cao cho trẻ, do đó việc lựa chọn đúng thuốc,liều vàkhoảng thời gian điều trị phù hợp với tác nhân gây bệnh là hết sức cần thiết, bên cạnh đó các biện pháp kháng sinh dự phòng nhiễm khuẩn cho đối tượng sản phụ có nguy cơ cao như: nhiễm liên cầu nhóm B, vỡ ối sớm > 18 giờ, sản phụ sốt có nước ối bẩn, nhiễm khuẩn ối cần được sử dụng

Tài liệu tham khảo

1. Bộ y tế (2015) Hướng dẫn “hẩn đoán và điều trị các bệnh sản phụ khoa” ban hành kèm Quyết định số 315/QĐ-BYT ngày 29/01/2015

2. Bradley JS, Nelson JD (2018) Nelson’s Neonatal Antimicrobial Therapy, ed. 24. Elk Grove Village, American Academy of Pediatrics

3. Neonatal bacterial sepsis: Clinical features and diagnosis in neonates born at or after 35 weeks gestation - UpToDate

4. Nguyễn, H. S., & Nguyễn, T. Q. N. (2023). Căn nguyên và kết quả điều trị một số bệnh nhiễm khuẩn sơ sinh thường gặp tại bệnh viện sản nhi nghệ an năm 2022. Tạp Chí Y học Việt Nam, 527(1B). https://doi.org/10.51298/vmj.v527i1B.5793

DS. Bùi Thị Bích Hường

Chia sẻ:ZaloFacebook

Thuốc chứa Amikacin

Xem tất cả 85 thuốc →

Bài viết liên quan

Xem tất cả
Hình ảnh Vai trò của linezolid và các biến cố bất lợi khi sử dụng

Vai trò của linezolid và các biến cố bất lợi khi sử dụng

1. Thông tin về sử dụng kháng sinh Linezolid Linezolid là kháng sinh tổng hợp thuộc nhóm oxazolidinon, được chỉ định cho các trường hợp nhiễm trùng vi khuẩn gram dương nhạy cảm gây ra, đặc biệt là các vi khuẩn đa kháng như Staphylococcus aureus kháng methicillin MRSA , Enterococcus faecium kháng...

Hình ảnh Sử dụng Tigecycline liều cao trong điều trị vi khuẩn Gram âm đa kháng

Sử dụng Tigecycline liều cao trong điều trị vi khuẩn Gram âm đa kháng

1. Tổng quan về kháng sinh tigecycline Tigecycline là kháng sinh đầu tiên thuộc nhóm glycylcycline được nghiên cứu phát triển nhằm khôi phục phổ tác dụng của tetracycline, đặc biệt để điều trị các nhiễm trùng do vi khuẩn đa kháng \ 1\ . Tigecycline thể hiện hoạt tính mạnh đối với nhiều tác nhân k...

Hình ảnh Điều trị nhiễm khuẩn da mô mềm theo hướng dẫn đa Hiệp hội quốc tế WSES/GAIS/WSIS/SIS-E/AAST năm 2022

Điều trị nhiễm khuẩn da mô mềm theo hướng dẫn đa Hiệp hội quốc tế WSES/GAIS/WSIS/SIS-E/AAST năm 2022

WSES: Hiệp hội phẫu thuật cấp cứu thế giới the World Society of Emergency Surgery GAIS: Liên minh toàn cầu về nhiễm trùng trong phẫu thuật the Global Alliance for Infections in Surgery SIS-E: Hiệp hội nhiễm trùng phẫu thuật Châu Âu the Surgical Infection Society-Europe WSIS: Hiệp hội nhiễm trùng...

Hình ảnh Cập nhật sử dụng kháng sinh trong điều trị viêm nội tâm mạc - Khuyến cáo Hội tim mạch Châu Âu

Cập nhật sử dụng kháng sinh trong điều trị viêm nội tâm mạc - Khuyến cáo Hội tim mạch Châu Âu

Viêm nội tâm mạc nhiễm khuẩn Infective endocarditis – IE là tình trạng bệnh lý tổn thương nội tâm mạc do nhiễm khuẩn, thường gặp nhất là do liên cầu, và là một thách thức trong điều trị do tình trạng bệnh diễn biến phức tạp, nhiều biến chứng nguy hiểm. Theo ước tính trong năm 2019, tỉ lệ mắc IE l...

Hình ảnh Lược dịch: Hướng dẫn năm 2026 của IDSA trong điều trị nhiễm khuẩn Gram âm kháng thuốc

Lược dịch: Hướng dẫn năm 2026 của IDSA trong điều trị nhiễm khuẩn Gram âm kháng thuốc

Ngày 30/07/2026, khoảng hai năm sau phiên bản năm 2024, Hiệp hội Bệnh truyền nhiễm Hoa Kỳ IDSA công bố Hướng dẫn về Điều trị Nhiễm khuẩn Gram âm kháng thuốc năm 2026. Hướng dẫn tiếp tục cập nhật cách tiếp cận điều trị đối với Enterobacterales sinh β-lactamase phổ mở rộng ESBL-E , Enterobacterales...

Hình ảnh Cập nhật Hướng dẫn năm 2024 của IDSA trong điều trị nhiễm khuẩn Gram âm kháng thuốc

Cập nhật Hướng dẫn năm 2024 của IDSA trong điều trị nhiễm khuẩn Gram âm kháng thuốc

Chú thích: Phần bôi đỏ là phần được xác định là điểm khác biệt bổ sung hoặc sửa đổi so với phiên bản năm 2023 Ngày 12/07/2024, khoảng một năm sau ban hành phiên bản 3.0, Hiệp hội bệnh truyền nhiễm Hoa Kỳ IDSA công bố Hướng dẫn về Điều trị Nhiễm khuẩn Gram âm kháng thuốc năm 2024, liên tục cập nhậ...

Hình ảnh Lược dịch - Hướng dẫn của IDSA trong điều trị nhiễm khuẩn Gram âm kháng thuốc: phiên bản 2.0

Lược dịch - Hướng dẫn của IDSA trong điều trị nhiễm khuẩn Gram âm kháng thuốc: phiên bản 2.0

Ngày 22/11/2021, Hiệp hội bệnh truyền nhiễm Hoa Kỳ (IDSA) đã công bố Hướng dẫn về Điều trị Nhiễm khuẩn Gram âm kháng thuốc: Phiên bản 2.0. Hướng dẫn phiên bản này đề xuất cách tiếp cận điều trị nhiễm khuẩn do Enterobacterales sinh AmpC β-lactamase (AmpC-E), Acinetobacter baumannii kháng carbapenem (CRAB) và Stenotrophomonas maltophilia

Hình ảnh Tổng quan về kháng sinh Ceftolozan - Tazobactam & Lựa chọn kháng sinh beta-lactam/beta-lactamase inhibitors theo phổ tác dụng và loại nhiễm khuẩn

Tổng quan về kháng sinh Ceftolozan - Tazobactam & Lựa chọn kháng sinh beta-lactam/beta-lactamase inhibitors theo phổ tác dụng và loại nhiễm khuẩn

Ceftolozan là một cephalosporin mới hiện đang được phát triển cùng với chất ức chế β-lactamase (tazobactam) để điều trị nhiễm trùng đường tiết niệu phức tạp (cUTIs), nhiễm trùng trong ổ bụng phức tạp (cIAIs),...

Hình ảnh Thuốc mới được FDA phê duyệt cho điều trị viêm phổi

Thuốc mới được FDA phê duyệt cho điều trị viêm phổi

1\. Vi khuẩn Acinetobacter mối đe dọa với sức khỏe con người Theo WHO, các vi khuẩn Acinetobacter đứng đầu trong danh sách những tác nhân vi khuẩn gây bệnh gây ra mối đe dọa lớn nhất với sức khỏe con người, cho thấy mức độ cần thiết trong việc cần có thêm các thuốc điều trị trong bối cảnh tình tr...

Hình ảnh Điểm lại tác dụng không mong muốn trên bạch cầu của một số kháng sinh trong điều trị sốt giảm bạch cầu

Điểm lại tác dụng không mong muốn trên bạch cầu của một số kháng sinh trong điều trị sốt giảm bạch cầu

1\. Tổng quan về sốt giảm bạch cầu và kháng sinh điều trị Sốt giảm bạch cầu được định nghĩa là có nhiệt độ cơ thể đo một lần ở miệng 38,30C hoặc nhiệt độ 380C kéo dài trên 1 giờ, kèm theo có số lượng bạch cầu hạt < 0, 5G/L hoặc có nguy cơ sẽ hạ xuống dưới mức 0.5 G/L \ 1\ . Kháng sinh vẫn là lựa...

Hình ảnh Cơ chế đề kháng carbapenem của các chủng Gram âm đa kháng và tiếp cận điều trị hiện nay: Lựa chọn các kháng sinh mới hay kháng sinh kinh điển colistin

Cơ chế đề kháng carbapenem của các chủng Gram âm đa kháng và tiếp cận điều trị hiện nay: Lựa chọn các kháng sinh mới hay kháng sinh kinh điển colistin

Các vi khuẩn Gram âm đang có xu hướng gia tăng đề kháng ở mức báo động toàn cầu, khiến các nhà lâm sàng gặp rất nhiều khó khăn trong công tác điều trị. Trong bối cảnh này, bên cạnh các kháng sinh kinh điển đã được sử dụng nhiều năm qua là colistin, các nhà khoa học đã rất nỗ lực phát triển các dò...

Hình ảnh Tổng quan về Tụ cầu vàng kháng methicillin

Tổng quan về Tụ cầu vàng kháng methicillin

1\. Giới thiệu Tụ cầu vàng Staphylococcus aureus là một cầu khuẩn Gram dương bất động, gây đông máu trong họ vi khuẩn có màng tế bào Firmicutes phylum . S.aureus tìm thấy trong hệ vi sinh vật cư trú tại màng nhầy mũi ở 20 – 40% dân số nói chung. Khi hàng rào nhầy và da bị tổn thương, ví dụ như cá...

Hình ảnh Cập nhật tháng 03/2022: Hướng dẫn của IDSA trong điều trị nhiễm khuẩn Gram âm kháng thuốc - phiên bản 2.0

Cập nhật tháng 03/2022: Hướng dẫn của IDSA trong điều trị nhiễm khuẩn Gram âm kháng thuốc - phiên bản 2.0

Ngày 30/03/2022, IDSA đã cập nhật và chỉnh sửa liều dùng một số kháng sinh cùng một số thuật ngữ trong hướng dẫn điều trị nhiễm khuẩn Gr(-) kháng thuốc phiên bản 2.0. Các thuật ngữ có sự thay đổi nhỏ nên chúng tôi xin phép chỉ cập nhật bảng liều kháng sinh trong bài này.

Hình ảnh Sử dụng thuốc kháng sinh trên bệnh nhân viêm phổi bệnh viện và viêm phổi thở máy

Sử dụng thuốc kháng sinh trên bệnh nhân viêm phổi bệnh viện và viêm phổi thở máy

Viêm phổi bệnh viện và viêm phổi thở máy là bệnh lý thường gặp trong các nhiễm khuẩn bệnh viện, diễn biến thường nặng, có nguy cơ tử vong cao. Lựa chọn phác đồ kháng sinh phù hợp là vấn đề then chốt góp phần quyết định đến sự thành công của điều trị. Bài này sẽ tổng quát lại một số khuyến cáo hiện hành để làm căn cứ cho bác sĩ áp dụng trong thực hành lâm sàng, cũng như bàn luận về áp dụng khuyến cáo này tại Bệnh viện TWQĐ 108.

Hình ảnh Hướng dẫn của IDSA về điều trị nhiễm trùng đường tiết niệu phức tạp (cUTI) năm 2025

Hướng dẫn của IDSA về điều trị nhiễm trùng đường tiết niệu phức tạp (cUTI) năm 2025

Nhiễm trùng đường tiết niệu UTI là một trong những bệnh lý nhiễm khuẩn phổ biến nhất trong thực hành lâm sàng, đồng thời là nguyên nhân hàng đầu dẫn đến kê đơn và sử dụng kháng sinh tại bệnh viện. Trong số đó, nhiễm trùng tiết niệu phức tạp cUTI là nhóm bệnh đặc biệt quan trọng vì liên quan tới n...

Hình ảnh Lược dịch - Hướng dẫn của IDSA trong điều trị nhiễm khuẩn gram âm kháng thuốc: phiên bản 1.1

Lược dịch - Hướng dẫn của IDSA trong điều trị nhiễm khuẩn gram âm kháng thuốc: phiên bản 1.1

Ngày 07/03/2022, Hiệp hội bệnh truyền nhiễm Hoa Kỳ (IDSA) công bố Hướng dẫn về Điều trị Nhiễm khuẩn Gram âm kháng thuốc phiên bản 1.1, cập nhật cho phiên bản 1.0 về các bệnh nhiễm khuẩn do Enterobacterales sinh β-lactamase phổ mở rộng (ESBL-E), Enterobacterales kháng carbapenem (CRE) và Pseudomonas aeruginosa kháng thuốc khó điều trị (DTR-P.Aeruginosa).