Tin Tức Thuốc

Tăng kali máu do thuốc

Bệnh viện Trung ương Quân đội 108Cập nhật 8 phút đọc
Tăng kali máu do thuốc

Tăng kali máu là bất thường hay xảy ra trong lâm sàng và có thể là một trong những biến cố gây tử vong hàng đầu nếu không được phát hiện nhanh và xử trí hợp lý. Thuốc được xem là một trong những nguyên nhân quan trọng dẫn đến tăng kali máu trong lâm sàng [1].

1. Tổng quan về tăng kali máu

Tăng kali máu là một tình trạng lâm sàng phổ biến có thể được định nghĩa là nồng độ kali huyết thanh vượt quá 5,0 mmol/L [1], [5]. Mặc dù tăng kali máu do thuốc có thể không có triệu chứng, tuy nhiên, nó có thể nghiêm trọng và đe dọa đến tính mạng, đặt ra các vấn đề về chẩn đoán và quản lý đặc biệt là khi kali vượt quá 6 mmol/L [1].

Việc phân loại mức độ nặng của biến cố rối loạn kali máu khác nhau tùy vào ý kiến chủ quan của nhà nghiên cứu nhưng hầu hết đều sử dụng các thang phân loại mức độ biến cố đã được chuẩn hóa. Trong đó, hai thang phân loại thường được sử dụng nhất là thang của Tổ chức Y tế thế giới (WHO) và thang của Viện ung thư Quốc gia Hoa Kỳ (NCI). Chi tiết phân loại mức độ nặng của biến cố rối loạn kali máu theo hai thang này được trình bày trong bảng 1.

BẢNG 1: PHÂN LOẠI MỨC ĐỘ NẶNG CỦA BIẾN CỐ TĂNG KALI MÁU

Tên thangMức độ 1 (Nhẹ)Mức độ 2 (Trung bình)Mức độ 3 (Nặng)Mức độ 4 (Đe dọa tử vong)Mức độ 5 (Tử vong)
Thang của tổ chức y tế thế giới (WHO) [5]
5,6 - 6,06,1 - 6,56,6 - 7,0>7,0 hoặc loạn nhịp đe dọa tính mạngTử vong
Thang CTCAE của Viện ung thư Quốc gia Hoa Kỳ (NCI) [6]
>ULN - 5,5>5,5 - 6,0>6,0 – 7,0>7,0 hoặc đe dọa tính mạngTử vong

Ghi chú: ULN: giới hạn trên bình thường; Đơn vị nồng độ kali máu là: mmol/L

Tại Bệnh viện TWQĐ 108, chỉ số kali máu bình thường là: 3.5 -5.1 mmol/L

2. Danh mục các thuốc làm tăng kali máu

Tăng kali máu do thuốc có thể theo nhiều cơ chế khác nhau, tuy nhiên chủ yếu qua bốn cơ chế chính: cơ chế làm tăng vận chuyển kali qua màng, cơ chế tác động lên aldosteron, cơ chế tác động lên ống thận làm kháng aldosteron và do sử dụng các chế phẩm bổ sung kali quá mức [1], [2], [3].

BẢNG 2: DANH MỤC CÁC THUỐC LÀM TĂNG KALI MÁU

STTLoại thuốcHoạt chấtCơ chế cụ thể
1Thuốc ức chế men chuyển (ACEI)BenazeprilỨc chế tổng hợp Angiotensin II và giảm bài tiết aldosterone, làm giảm cung cấp natri đến ống lượn xa
2Enalapril
3Lisinopril
4Quinapril
5Ramipril
6Captopril
7Perindopril
8Thuốc chẹn thụ thể Angiotensin (ARBs)CandesartanLiên kết cạnh tranh với thụ thể Angiotensin II với sự giảm tổng hợp aldosterone
9Irbesartan
10Olmesartan
11Losartan
12Valsartan
13Telmisartan
14Azilsartan
15Thuốc chẹn betaPropranololGiảm hoạt động của bơm Na+/K+ - ATPase và giải phóng Renin
16Atenolol
17Metoprolol
18Bisoprolol
19Thuốc chống viêm không steroids (NSAIDS) và chất ức chế COX-2NaproxenGiảm giải phóng Renin qua trung gian Prostaglandin, giảm lưu lượng máu thận và GFR. Giảm tổng hợp Prostaglandin ở thận dẫn đến giảm lưu lượng động mạch chủ, giảm ức chế bài tiết Renin và Aldosterone. Các yếu tố nguy cơ lớn nhất của tăng kali máu do NSAIDS bao gồm giai đoạn cấp của tăng kali máu, bệnh thận mạn tính, tiểu đường và sử dụng thuốc lợi tiểu giữ kali
20Ibuprofen
21Aspirin
22Diclofenac
23Meloxicam
24Thuốc đối kháng AldosteroneSpironolactoneChẹn các thụ thể mineralocorticoid
25Eplerenone
26Thuốc lợi tiểu giữ Kali ngoài thuốc đối kháng aldosteroneAmilorideGiảm bài tiết kali thụ động qua thận
27Triamterene
28Thuốc chống thải ghépCyclosporinGiảm bài tiết kali qua thận do giảm calcisteronism, giảm giải phóng Renin, dẫn tới sự giảm tổng hợp Aldosterone
29Tacrolimus
30Kháng sinhTrimethoprim/ sulfamethoxazolePhong tỏa kênh natri, giảm bài tiết kali qua thận thông qua sự ức chế cạnh tranh tại các kênh natri biểu mô ở ống lượn xa
31Glycosides timDigoxinỨc chế hoạt động của bơm Na+/K+ - ATPase
32Digitalis
33Thuốc tạo máuEpoetin alfaCơ chế không xác định
34Epoetin beta
35HeparinEnoxaparin natriỨc chế sản xuất Aldosterone tuyến thượng thận + Có thể gây tăng kali máu ở bệnh nhân suy giảm chức năng thận
36Chất ức chế Renin trực tiếpAliskirenỨc chế sự chuyển đổi Angiotensinogen thành Angiotensin I với sự giảm hình thành Aldosterone
37Mannitol hoặc GlucoseGlucoseGây tình trạng ưu trương do truyền glucose có thể đẩy kali ra khỏi không gian nội bào, dẫn đến tăng kali máu. Tăng kali máu có thể xảy ra khi truyền liên tục hoặc khi tiêm glucose nồng độ cao nhằm tăng đường huyết. Tăng áp suất thẩm thấu với sự gia tăng nhanh của kali ngoại bào.
38Mannitol
39Các cationic amino acids đường tĩnh mạchArginineTăng nhanh kali ngoại bào. Các acid amin cationic vào các tế bào để trao đổi kali, gây tăng kali máu
40Lysine
41Epsilon aminocaproic acid
42Thuốc ức chế CalcineutrinTacolimusGây tăng kali máu do các cơ chế khác nhau ảnh hưởng đến kali ở ống lượn xa. Giảm tổng hợp Aldosterone và hoạt động của bơm Na+/K+- ATPase
43Muối Kali hoặc các sản phẩm chứa muối KaliKCLCung cấp kali quá mức, có thể gây tăng kali máu
44KI
45Oresol
46Ringerlactat

3. Các biện pháp điều trị tăng kali máu [4], [7]

Tăng kali máu là tình huống khẩn trương, do vậy cần tiến hành ngay xử trí nhanh nhất có thể. Các biện pháp điều trị tăng kali máu gồm: tăng bài niệu đào thải kali, tăng vận chuyện kali từ ngoài vào trong tế bào, dùng các thuốc đối kháng đặc hiệu hoặc lọc máu. Đặc điểm các biện pháp điều trị tăng kali máu được trình bày ở bảng dưới đây:

BẢNG 3: ĐẶC ĐIỂM CÁC BIỆN PHÁP ĐIỀU TRỊ TĂNG KALI MÁU

ThuốcLiều dùngKhởi phátTác dụngCơ chế hạ kaliLưu ý
Calci gluconat/ Calci clorid1g truyền tĩnh mạch trong 2-3 phút1-2 phút30-60 phútỔn định màng tế bào cơ timDo thời gian tác dụng ngắn nên có thể lặp lại liều sau 30-60 phút (nếu cần thiết), cần theo dõi tim liên tục. Có thể dùng calci clorid để thay thế, tuy nhiên calci trong calci clorid chứa nồng độ calci gấp 3 lần calci gluconat và tỉ lệ gây kích ứng da nhiều hơn. Do vậy với calci clorid nên dùng qua đường truyền tĩnh mạch trung tâm để giảm nguy cơ hoại tử mô da do thuốc thoát ra khỏi lòng mạch.
Insulin nhanhPha 10-20 UI Insulin vào 50ml Glucose 50% (25-50g Glucose) hoặc pha vào 500ml Glucose 20% truyền tĩnh mạch10-30 phút4-6 giờĐưa kali vào trong tế bàoNên kiểm tra đường huyết sau 5-6 giờ sau khi sử dụng Insulin do có nguy cơ gây hạ đường huyết. Không khuyến cáo sử dụng đơn độc glucose mà không phối hợp với insulin. Liều lặp lại (nếu cần thiết) có thể sau 2-4 giờ.
Natri bicarbonat50-100mEq (mmol)30 phút2-6 giờTăng PH máu, tái phân bố kali vào trong tế bàoChỉ dùng khi bệnh nhân có nhiễm toan chuyển hóa nặng gây tăng kali.
Furosemid20-40mg tiêm mỗi 12h hoặc truyền liên tục5-15 phút4-6 giờTăng đào thải kali qua nước tiểuTheo dõi thể tích dịch của bệnh nhân và các chất điện giải khác khi dùng furosemid
Polystyren sulfonat natriĐường uống: 1g/kg/liều mỗi 6 giờ. Liều tối đa: 15g Đường hậu môn: 1g/kg/liều mỗi 2-6 giờ. Liều tối đa 50g/liều1 giờThay đổiTăng đào thải kali qua phânĐây là nhựa trao đổi, dạng bào chế bột, dùng đường uống hoặc đặt hậu môn, 1g nhựa lấy ra 1mmol/L kali. Do tác dụng chậm nên không dùng trong xử trí hạ kali đe dọa tính mạng.
Lọc máuNgay lập tứcĐào thải kali ra khỏi máuPhù hợp xử trí cấp cứu tăng kali máu ở bệnh nhân có suy thận nặng.

Tài liệu tham khảo

1. Chaker Ben Salem (2014): “Drugs – induced hyperkalemia”, PMID: 25047526

2. Medsafe (2015): “Medicines and hyperkalaemia”

3. EMC “Tờ thông tin sản phẩm các hoạt chất trên”

4. Uptodate (2023): “Treatment and prevention of hyperkalaemia in adults”

5. World Health Organization (2003): "WHO Toxicity Grading Scale for Determining the Severity of Adverse Events"

6. National Cancer Institute (2010): “Common Terminology Criteria for Adverse Events version 4.03”

7. Hồi sức cấp cứu toàn tập 2021

DS. Lê Thị Mỹ

Chia sẻ:ZaloFacebook

Thuốc chứa Benazepril

Xem tất cả 12 thuốc →

Bài viết liên quan

Xem tất cả
Hình ảnh Hướng dẫn thực hành sử dụng thuốc trong điều trị suy tim phân suất tống máu giảm: Ức chế men chuyển angiotensin (ACEI)/ chẹn thụ thể angiotensin II (ARB)

Hướng dẫn thực hành sử dụng thuốc trong điều trị suy tim phân suất tống máu giảm: Ức chế men chuyển angiotensin (ACEI)/ chẹn thụ thể angiotensin II (ARB)

Các hướng dẫn điều trị suy tim hiện tại của Hiệp hội tim mạch Châu Âu ESC , Hoa Kỳ AHA cũng như Việt Nam đưa ra các khuyến cáo nên sử dụng đồng thời bốn nhóm thuốc trụ cột trong điều trị suy tim phân suất tống máu giảm, bao gồm: 1 thuốc ức chế thụ thể angiotensin-neprilysin ARNI /thuốc ức chế men...

Hình ảnh Hướng dẫn thực hành sử dụng thuốc trong điều trị suy tim phân suất tống máu giảm: Đối kháng thụ thể mineralocorticoid (MRA)

Hướng dẫn thực hành sử dụng thuốc trong điều trị suy tim phân suất tống máu giảm: Đối kháng thụ thể mineralocorticoid (MRA)

Các hướng dẫn điều trị suy tim hiện tại của Hiệp hội tim mạch Châu Âu ESC , Hoa Kỳ AHA cũng như Việt Nam đưa ra các khuyến cáo nên sử dụng đồng thời bốn nhóm thuốc trụ cột trong điều trị suy tim phân suất tống máu giảm, bao gồm: 1 thuốc ức chế thụ thể angiotensin-neprilysin ARNI /thuốc ức chế men...

Hình ảnh Quản lý và điều trị đái tháo đường mới khởi phát sau ghép thận

Quản lý và điều trị đái tháo đường mới khởi phát sau ghép thận

Đái tháo đường sau ghép New-onset diabetes after transplantation - NODAT là tình trạng đái tháo đường xuất hiện sau khi ghép các tạng đặc hoặc sau ghép tủy và các tế bào gốc tạo máu ở những người trước khi ghép không có tiền sử đái tháo đường. Đây là một biến chứng thường gặp làm tăng nguy cơ nhi...

Hình ảnh Dự phòng suy thận cấp do thuốc cản quang

Dự phòng suy thận cấp do thuốc cản quang

1\. Định nghĩa suy thận cấp do thuốc cản quang Suy thận cấp do thuốc cản quang là tình trạng xuất hiện suy thận cấp hoặc tăng mức độ suy thận sau khi dùng thuốc cản quang. Suy thận cấp do thuốc cản quang có thể xảy ra sau tiêm động mạch hoặc tĩnh mạch thuốc cản quang chứa iod trong các xét nghiệm...

Hình ảnh Cập nhật Hướng dẫn quản lý nguy cơ tim mạch ở người bệnh đái tháo đường theo tiêu chuẩn ADA 2026

Cập nhật Hướng dẫn quản lý nguy cơ tim mạch ở người bệnh đái tháo đường theo tiêu chuẩn ADA 2026

Ngày 01/01/2026, Hiệp hội Đái tháo đường Hoa Kỳ American Diabetes Association – ADA đã công bố Tiêu chuẩn điều trị trong đái tháo đường năm 2026, tiếp tục cập nhật các chiến lược quản lý nguy cơ tim mạch ở người bệnh đái tháo đường, bao gồm kiểm soát huyết áp, rối loạn lipid máu, phòng ngừa biến...

Hình ảnh Sử dụng thuốc quản lí đường huyết và huyết áp trên bệnh nhân đái tháo đường mắc kèm bệnh thận mạn

Sử dụng thuốc quản lí đường huyết và huyết áp trên bệnh nhân đái tháo đường mắc kèm bệnh thận mạn

Bệnh thận đái tháo đường là một trong các biến chứng mạn tính gây tổn thương mạch máu nhỏ của đái tháo đường ĐTĐ , bên cạnh biến chứng võng mạc, và biến chứng thần kinh ngọai biên và thần kinh thực vật; đặc trưng bởi sự giảm chức năng thận tốc độ lọc cầu thận GFR< 60ml/min/1.73m2 và/hoặc có bằng...

Hình ảnh Một số thuốc mới trong điều trị suy tim phân suất tống máu giảm

Một số thuốc mới trong điều trị suy tim phân suất tống máu giảm

Vài thập kỷ qua, đã có nhiều thuốc cho điều trị suy tim phân suất tống máu giảm (HFrEF). Tuy nhiên, phác đồ hiện tại vẫn là chưa đủ và tiên lượng của bệnh nhân vẫn còn kém. Do đó, đã có một số thuốc mới điều trị HFrEF ra đời.

Hình ảnh Phối hợp thuốc trong điều trị tăng huyết áp: Lợi ích lâm sàng và các khuyến cáo hiện hành

Phối hợp thuốc trong điều trị tăng huyết áp: Lợi ích lâm sàng và các khuyến cáo hiện hành

1\. Các lý do phối hợp thuốc điều trị tăng huyết áp? Trong điều trị tăng huyết áp, khi kết hợp hai thuốc với cơ chế tác dụng khác nhau giúp tác động vào nhiều đích khác nhau trong cơ chế sinh lý bệnh của tăng huyết áp. Đồng thời, tác dụng hạ áp thu được có thể tốt hơn 2 đến 5 lần so với dùng đơn...

Hình ảnh Medsafe: Nguy cơ liệt chu kỳ liên quan cường giáp khi sử dụng prednison

Medsafe: Nguy cơ liệt chu kỳ liên quan cường giáp khi sử dụng prednison

Liệt chu kỳ do cường giáp thyrotoxic periodic paralysis - TPP là một biến chứng của cường giáp, đặc trưng bởi các đợt yếu cơ tái diễn kèm hạ kali máu, xảy ra do kali đột ngột dịch chuyển từ khoang ngoại bào vào trong tế bào. Nếu không được chẩn đoán và điều trị kịp thời, TPP có thể dẫn đến những...

Hình ảnh Nhóm thuốc ức chế SGLT2 trong điều trị bệnh thận mạn

Nhóm thuốc ức chế SGLT2 trong điều trị bệnh thận mạn

Nhóm thuốc SGLT2i ra đời với chỉ định đầu tiên điều trị đái tháo đường type 2. Sau đấy, do có các lo ngại về an toàn tim mạch, FDA đã yêu cầu thực hiện các thử nghiệm lâm sàng với tất cả thuốc điều trị ĐTĐ mới. Tuy nhiên, kết quả lại cho thấy lợi ích vượt trội trên tim mạch và bước đầu cho thấy hiệu quả bảo vệ trên thận. Những nghiên cứu tiếp theo về sau đã ngày càng củng cố những tác động tích cực trên thận của nhóm thuốc SGLT2i này.

Hình ảnh Cập nhật AGS Beers Criteria® 2023 về các thuốc có khả năng không phù hợp trên người cao tuổi

Cập nhật AGS Beers Criteria® 2023 về các thuốc có khả năng không phù hợp trên người cao tuổi

Mở đầu AGS Beers Criteria® là một danh sách các tiêu chí đối với việc sử dụng thuốc có khả năng không phù hợp ở người lớn tuổi trong hầu hết các trường hợp/ trong các tình huống cụ thể, chẳng hạn như trong một số bệnh/ tình trạng nhất định. Các tiêu chí nhằm áp dụng cho người lớn từ 65 tuổi trở l...

Hình ảnh Vai trò của Sulfonylure trong điều trị đái tháo đường typ II và một số lưu ý khi sử dụng

Vai trò của Sulfonylure trong điều trị đái tháo đường typ II và một số lưu ý khi sử dụng

Các sulfamid hạ đường huyết (còn gọi là các Sulfonylurea (SU)) là nhóm thuốc uống lâu đời nhất trong điều trị cho bệnh nhân đái tháo đường typ II.

Hình ảnh CBIP: Quản lý nguy cơ hạ natri máu khi sử dụng thuốc lợi tiểu thiazid

CBIP: Quản lý nguy cơ hạ natri máu khi sử dụng thuốc lợi tiểu thiazid

Nhóm thuốc lợi tiểu thiazid bao gồm thuốc hydroclorothiazid và các thuốc tương tự thiazid clortalidon, indapamid , thường lưu hành dưới dạng viên phối hợp cố định liều với các thuốc điều trị tăng huyết áp khác. Tất cả các hoạt chất này đều có nguy cơ gây hạ natri máu. Việc sử dụng các chế phẩm ph...

Hình ảnh Cập nhật đồng thuận chuyên gia 2024 của Trường môn Tim mạch học Hoa Kỳ về lộ trình điều trị suy tim phân suất tống máu giảm

Cập nhật đồng thuận chuyên gia 2024 của Trường môn Tim mạch học Hoa Kỳ về lộ trình điều trị suy tim phân suất tống máu giảm

Suy tim là hậu quả của nhiều bệnh lý tim mạch, ảnh hưởng tới chất lượng sống và thời gian sống thêm của người bệnh. Năm 2024, Trường môn tim mạch học Hoa Kỳ đã tiếp tục đưa ra Đồng thuận chuyên gia dựa trên dữ liệu từ những nghiên cứu gần đây nhằm cung cấp hướng dẫn ngắn gọn, thiết thực về lộ trì...

Hình ảnh Hướng dẫn dự phòng, chẩn đoán và quản lý tổn thương thận cấp của Viện Y tế và Chăm sóc sức khoẻ quốc gia Anh (NICE) năm 2024

Hướng dẫn dự phòng, chẩn đoán và quản lý tổn thương thận cấp của Viện Y tế và Chăm sóc sức khoẻ quốc gia Anh (NICE) năm 2024

Viện Y tế và Chăm sóc sức khoẻ Quốc gia Anh NICE đã công bố Hướng dẫn dự phòng, chẩn đoán và quản lý Tổn thương thận cấp AKI từ tháng 8/2013 và bản cập nhật mới nhất được công bố vào tháng 10/2024. Hướng dẫn dựa trên các đánh giá có hệ thống về bằng chứng tốt nhất hiện có và cân nhắc rõ ràng về h...

Hình ảnh Cập nhật Hướng dẫn năm 2024 của Hiệp hội tim mạch châu Âu (ESC) về sử dụng thuốc quản lý tình trạng Huyết áp tăng và Tăng huyết áp

Cập nhật Hướng dẫn năm 2024 của Hiệp hội tim mạch châu Âu (ESC) về sử dụng thuốc quản lý tình trạng Huyết áp tăng và Tăng huyết áp

1\. Định nghĩa tăng huyết áp: Hướng dẫn năm 2024 của ESC tiếp tục định nghĩa tăng huyết áp là huyết áp tâm thu tại phòng khám ≥140 mmHg hoặc huyết áp tâm trương ≥90 mmHg, và đưa ra một phân loại mới gọi là “Huyết áp tăng” , được định nghĩa là huyết áp tâm thu tại phòng khám 120–139 mmHg hoặc huyế...