Tin Tức Thuốc

Kháng kháng sinh nội tại của một số chủng vi khuẩn

Bệnh viện Trung ương Quân đội 108Cập nhật 7 phút đọc
Kháng kháng sinh nội tại của một số chủng vi khuẩn

1. Phân biệt kháng kháng sinh nội tại và kháng kháng sinh mắc phải [1]

Kháng kháng sinh nội tại (hay kháng kháng sinh tự nhiên - intrinsic resistance hoặc natural resistance) là khả năng điển hình vốn có của một số loài vi khuẩn giúp chúng chống lại tác động của một hoặc nhiều loại kháng sinh mà không cần tiếp xúc hay phơi nhiễm trước đó với các kháng sinh này. Trong khi, kháng kháng sinh mắc phải (acquired resistance) là khả năng kháng lại kháng sinh mà loài vi khuẩn đó vốn dĩ có nhạy cảm nhưng trở nên kháng qua các cơ chế đề kháng, thì kháng kháng sinh nội tại là đặc tính đã được mã hóa trong bộ gen của vi khuẩn, không phụ thuộc vào đột biến hoặc tiếp nhận gen từ môi trường. Kháng nội tại là đặc điểm cố định, đặc trưng cho từng loài hoặc chi vi khuẩn [1].

Cơ sở dữ liệu lớn từ Viện tiêu chuẩn lâm sàng và xét nghiệm (CLSI 2025) sử dụng thuật ngữ “Intrinsic resistance” để chỉ kháng kháng sinh tự nhiên [2]. Tương tự với Ủy ban Châu Âu về thử nghiệm độ nhạy kháng sinh (EUCAST) năm …, cho đến năm 2022, EUCAST đã từ bỏ thuật ngữ này thay vào đó sử dụng “kiểu hình kháng thuốc dự kiến” (expected resistant phenotype) bởi đặc tính kháng thuốc có thể thay đổi theo thời gian. Cụ thể, kiểu hình kháng thuốc dự kiến được xác định khi ≥ 90% các chủng hoang dại (wild – type) của một loài vi khuẩn có giá trị MIC (nồng độ ức chế tối thiểu) cao hơn điểm gãy kháng (R) trong bảng dược động học/dược lực học (PK-PD) [3], [4].

Tuy nhiên cả hai tài liệu đều thống nhất rằng kháng nội tại là yếu tố quan trọng cần xem xét khi diễn giải kết quả xét nghiệm độ nhạy cảm kháng sinh từ đó đảm bảo lựa chọn kháng sinh phù hợp trong điều trị. Đặc biệt, việc kiểm tra tính nhạy cảm của một số kháng sinh đối với một số tác nhân vi khuẩn là không cần thiết và cho phép các bác sĩ vi sinh kết luận trên kháng sinh đồ phân lập là kháng thuốc nếu cần. Các chuyên gia cho rằng, nếu kết quả vi sinh trả kết quả ngược lại với các dữ liệu kháng kháng sinh nội tại thì cần thận trọng kiểm tra lại quy trình và hệ thống xét nghiệm vi sinh tại cơ sở đó. Ngoài ra, bảng tra cứu dữ liệu kháng thuốc nội tại còn có các ý nghĩa sau: (1) đánh giá độ chính xác của phương pháp kiểm tra độ nhạy cảm kháng sinh, (2) hỗ trợ nhận diện kiểu hình kháng thuốc đặc trưng, (3) hỗ trợ bác sĩ lâm sàng lựa chọn kháng sinh điều trị hiệu quả vì nếu dùng kháng sinh này thì khả năng điều trị thành công rất thấp [1]. Nghiên cứu của S.Gatermann (2022) đã đưa ra một ví dụ minh họa cho thấy ≥ 90% chủng vi khuẩn H.influenza có MIC với linezolid > 2mg/L, đây là điểm gãy PK-PD của thuốc này nên H.influenza kháng tự nhiên với linezolid và do vậy không nên sử dụng linezolid để điều trị vi khuẩn này [4]. Hình 1 dưới đây mô tả MIC của linezolid khi thử độ nhạy cảm trên H.influenza.

Hình 1: MIC phân bố của H.influenza đối với Linezolid

2. Bảng dữ liệu kháng thuốc nội tại

Hiện tại, Bệnh viện TWQĐ 108 đang áp dụng tiêu chuẩn CLSI phiên bản mới nhất M100 tái bản lần thứ 35th vào thực hành lâm sàng. Do đó, trong phần dưới đây, chúng tôi sẽ đưa ra các bảng dữ liệu về kháng thuốc nội tại của một số loài vi khuẩn dựa trên khuyến cáo của CLSI, bên cạnh đó, so sánh thêm với cập nhật mới nhất của EUCAST.

2.1. Các vi khuẩn chủng Enterobacterales

Một số chủng Enterobacterales ít gặp hơn trên lâm sàng được cập nhật ở bảng sau:

Chú thích:

R(Resistance): kháng

d. Các chủng Proteus và Morganella có thể làm tăng MIC của imipenem do các cơ chế khác ngoài cơ chế sinh men carbapenemase, các chủng phân lập còn nhạy thì nên báo cáo còn nhạy trên KSĐ.

e. P.stuartii được xem là đề kháng với gentamicin, tobramycin nhưng không kháng nội tại với amikacin* Đối với các chủng Salmonella và Shigella, kháng sinh nhóm aminoglycosid, nhóm cephalosporin thế hệ 1 và 2, cephamycin có thể còn nhạy cảm trên invitro nhưng không có hiệu quả trên lâm sàng và không nên phân lập là nhạy (S) trên kháng sinh đồ.

+ Nhóm cephalosporin thế hệ 3, cefepime, cefiderocol, aztreonam, ticarcillin-clavulante, piperacillin-tazobactam, imipenem-relebactam, ceftazidime-avibactam, meropenem -vaborbactam và carbepenem khác không được liệt kê vào vì không có đặc tính nội tại với các chủng Enterobacterales.

+ Các chủng Enterobacterales có đề kháng nội tại với clindamycin, daptomycin, acid fusidic, vancomycin, teicoplanin, linezolid, rifampin và macrolide (erythromycin, clarithromycin, azithromycin). Ngoại lệ, một số ngoại lệ với macrolide như Salmonella và Shigella với azithromycin.

2.2. Các chủng không phải Enterobacterales (A.baumanii, Burkholderia cepacia, P.aeruginosa, S.maltophillia)

Chú thích:

a. Đối với chủng Burkholderia cepacia complex có sẵn gen kháng kháng sinh trong nhiễm sắc thể nhưng chưa hoạt động nếu chưa bị đột biến. Có thể chủng vi khuẩn từ môi trường thường sẽ nhạy với kháng sinh nhưng chủng ghi nhận trên bệnh nhân (gen đã đột biến) thì tỉ lệ kháng cao hơn, Do vậy, kết quả kháng sinh đồ ở phòng thí nghiệm chưa chắc đã phản ánh đúng thực tế tính kháng, do vậy bảng kháng nội tại đối với vi khuẩn này chỉ mang tính chất tham khảo.

b. Đối với chủng S.maltophilia kháng nội tại với tetracycline nhưng không kháng nội tại với doxycycline, minocycline và tigecycline. [1], [2]

Giống với CLSI, EUCAST cũng chỉ ra Acinetobacter baumanii kháng tự nhiên với ampicillin nhưng có thể còn nhạy cảm với ampicillin/sulbactam trong đó EUCAST nói thêm về  Acinetobacter baumanii có thể còn nhạy cảm với ampicillin-sulbactam là do tính nhạy cảm của sulbactam.  Bên cạnh đó, khác với CLSI, theo EUCAST Acinetobacter có đề kháng với doxycycline, minocycline.

2.3. Các chủng Staphylococcus spp.

Chú thích :

Các chủng gram dương trong bảng trên có kháng nội tại với aztreonam, polymicin B/colistin, và acid nalidixic

MRSA (tụ cầu vàng kháng methicillin), được định nghĩa bởi xét nghiệm kháng với cefoxitin hoặc oxacillin, tùy thuộc vào loài, được coi là kháng với các tác nhân β-lactam khác kể cả chất có phối hợp β-lactam/β-lactamase, ngoại trừ ceftaroline và carbapenem. Điều này là do hầu hết các trường hợp nhiễm MRS đã được ghi nhận đều đáp ứng kém với điều trị bằng β-lactam, hoặc bởi vì chưa có bằng chứng lâm sàng thuyết phục nào chứng minh hiệu quả điều trị của các thuốc đó đối với MRSA.

2.4 Các chủng Enterococcus spp.

Chú thích:

a Đối với các chủng Enterococcus: nhóm cephalosporin, aminoglycosid, clidamycin, trimethoprim-sulfamethoxazole có thể còn nhạy cảm trên in vitro nhưng không thật sự hiệu quả trên lâm sàng và không nên trả nhạy (S) trên kháng sinh đồ.

Đặc biệt, các chủng gram (+) trong bảng này cũng đề kháng nội tại với aztreonam, polymyxin B, colistin và acid nalidixic.

2.5 Chủng Clostridium

Tài liệu tham khảo:

  1. Declan J Bolton (2025): “ACE-ART EU project for the evaluation of antibiotic resistance transferability in the food chain”, EFSA Journal.
  2. CLSI M100TM 35th (2025): “Performnace Standards for Antimicrobial Susceptibility Testing”
  3. EUCAST 2022: “Expected resistant and susceptible phenotypes”
  4. S.Gatermann (2022): “Expected phenotypes and expert rules are important complements to antimicrobial susceptibility testing”, Clinical Microbiology and Infection.

DS. Lê Thị Mỹ

Chia sẻ:ZaloFacebook

Thuốc chứa Linezolid

Xem tất cả 36 thuốc →

Bài viết liên quan

Xem tất cả
Hình ảnh Cập nhật Hướng dẫn năm 2024 của IDSA trong điều trị nhiễm khuẩn Gram âm kháng thuốc

Cập nhật Hướng dẫn năm 2024 của IDSA trong điều trị nhiễm khuẩn Gram âm kháng thuốc

Chú thích: Phần bôi đỏ là phần được xác định là điểm khác biệt bổ sung hoặc sửa đổi so với phiên bản năm 2023 Ngày 12/07/2024, khoảng một năm sau ban hành phiên bản 3.0, Hiệp hội bệnh truyền nhiễm Hoa Kỳ IDSA công bố Hướng dẫn về Điều trị Nhiễm khuẩn Gram âm kháng thuốc năm 2024, liên tục cập nhậ...

Hình ảnh Hướng dẫn điều trị nhiễm khuẩn do vi khuẩn đa kháng thuốc 2022 – Hiệp hội bệnh truyền nhiễm Đài Loan

Hướng dẫn điều trị nhiễm khuẩn do vi khuẩn đa kháng thuốc 2022 – Hiệp hội bệnh truyền nhiễm Đài Loan

Vi khuẩn đa kháng thuốc là một trong những thách thức lớn đang gia tăng trên toàn cầu. Những kháng sinh còn hoạt tính trên vi khuẩn đa kháng thuốc đang ngày càng hạn chế, một phần là do càng ngày càng có ít kháng sinh mới được nghiên cứu và phát triển. Hướng dẫn này được Hiệp hội bệnh truyền nhiễ...

Hình ảnh Lược dịch: Hướng dẫn năm 2026 của IDSA trong điều trị nhiễm khuẩn Gram âm kháng thuốc

Lược dịch: Hướng dẫn năm 2026 của IDSA trong điều trị nhiễm khuẩn Gram âm kháng thuốc

Ngày 30/07/2026, khoảng hai năm sau phiên bản năm 2024, Hiệp hội Bệnh truyền nhiễm Hoa Kỳ IDSA công bố Hướng dẫn về Điều trị Nhiễm khuẩn Gram âm kháng thuốc năm 2026. Hướng dẫn tiếp tục cập nhật cách tiếp cận điều trị đối với Enterobacterales sinh β-lactamase phổ mở rộng ESBL-E , Enterobacterales...

Hình ảnh Vai trò của linezolid và các biến cố bất lợi khi sử dụng

Vai trò của linezolid và các biến cố bất lợi khi sử dụng

1. Thông tin về sử dụng kháng sinh Linezolid Linezolid là kháng sinh tổng hợp thuộc nhóm oxazolidinon, được chỉ định cho các trường hợp nhiễm trùng vi khuẩn gram dương nhạy cảm gây ra, đặc biệt là các vi khuẩn đa kháng như Staphylococcus aureus kháng methicillin MRSA , Enterococcus faecium kháng...

Hình ảnh Tổng quan về Tụ cầu vàng kháng methicillin

Tổng quan về Tụ cầu vàng kháng methicillin

1\. Giới thiệu Tụ cầu vàng Staphylococcus aureus là một cầu khuẩn Gram dương bất động, gây đông máu trong họ vi khuẩn có màng tế bào Firmicutes phylum . S.aureus tìm thấy trong hệ vi sinh vật cư trú tại màng nhầy mũi ở 20 – 40% dân số nói chung. Khi hàng rào nhầy và da bị tổn thương, ví dụ như cá...

Hình ảnh Lược dịch - Hướng dẫn của IDSA trong điều trị nhiễm khuẩn gram âm kháng thuốc: phiên bản 1.1

Lược dịch - Hướng dẫn của IDSA trong điều trị nhiễm khuẩn gram âm kháng thuốc: phiên bản 1.1

Ngày 07/03/2022, Hiệp hội bệnh truyền nhiễm Hoa Kỳ (IDSA) công bố Hướng dẫn về Điều trị Nhiễm khuẩn Gram âm kháng thuốc phiên bản 1.1, cập nhật cho phiên bản 1.0 về các bệnh nhiễm khuẩn do Enterobacterales sinh β-lactamase phổ mở rộng (ESBL-E), Enterobacterales kháng carbapenem (CRE) và Pseudomonas aeruginosa kháng thuốc khó điều trị (DTR-P.Aeruginosa).

Hình ảnh Sử dụng Tigecycline liều cao trong điều trị vi khuẩn Gram âm đa kháng

Sử dụng Tigecycline liều cao trong điều trị vi khuẩn Gram âm đa kháng

1. Tổng quan về kháng sinh tigecycline Tigecycline là kháng sinh đầu tiên thuộc nhóm glycylcycline được nghiên cứu phát triển nhằm khôi phục phổ tác dụng của tetracycline, đặc biệt để điều trị các nhiễm trùng do vi khuẩn đa kháng \ 1\ . Tigecycline thể hiện hoạt tính mạnh đối với nhiều tác nhân k...

Hình ảnh Lược dịch - Hướng dẫn của IDSA trong điều trị nhiễm khuẩn Gram âm kháng thuốc: phiên bản 2.0

Lược dịch - Hướng dẫn của IDSA trong điều trị nhiễm khuẩn Gram âm kháng thuốc: phiên bản 2.0

Ngày 22/11/2021, Hiệp hội bệnh truyền nhiễm Hoa Kỳ (IDSA) đã công bố Hướng dẫn về Điều trị Nhiễm khuẩn Gram âm kháng thuốc: Phiên bản 2.0. Hướng dẫn phiên bản này đề xuất cách tiếp cận điều trị nhiễm khuẩn do Enterobacterales sinh AmpC β-lactamase (AmpC-E), Acinetobacter baumannii kháng carbapenem (CRAB) và Stenotrophomonas maltophilia

Hình ảnh Điều trị tụ cầu vàng đa kháng methicillin (MRSA) - Hướng dẫn điều trị cập nhật từ Vương quốc Anh

Điều trị tụ cầu vàng đa kháng methicillin (MRSA) - Hướng dẫn điều trị cập nhật từ Vương quốc Anh

“MRSA” – Là tên viết tắt của chủng vi khuẩn tụ cầu vàng kháng methicillin . Nhiễm trùng MRSA chủ yếu xảy ra ở những người đã bị bệnh và có thể gặp phải ở bất cứ đâu có dịch vụ chăm sóc sức khỏe như bệnh viện hoặc trong cộng đồng như cơ sở chăm sóc, viện dưỡng lão hoặc tại nhà. Hướng dẫn này nhằm...

Hình ảnh Tổng quan về tăng thanh thải thận và hướng dẫn hiệu chỉnh liều một số thuốc kháng sinh ở người bệnh có tăng thanh thải thận

Tổng quan về tăng thanh thải thận và hướng dẫn hiệu chỉnh liều một số thuốc kháng sinh ở người bệnh có tăng thanh thải thận

Tăng thanh thải thận là một tình trạng có thể gặp phải ở các bệnh nhân điều trị nội trú. Nếu không được phát hiện thì tình trạng này có thể dẫn tới đáp ứng điều trị không tối ưu. Bài viết này tổng quan về tăng thanh thải thận và cung cấp hướng dẫn về chỉnh liều của một số kháng sinh ở người bệnh tăng thanh thải thận.

Hình ảnh Sử dụng thuốc kháng sinh trên bệnh nhân viêm phổi bệnh viện và viêm phổi thở máy

Sử dụng thuốc kháng sinh trên bệnh nhân viêm phổi bệnh viện và viêm phổi thở máy

Viêm phổi bệnh viện và viêm phổi thở máy là bệnh lý thường gặp trong các nhiễm khuẩn bệnh viện, diễn biến thường nặng, có nguy cơ tử vong cao. Lựa chọn phác đồ kháng sinh phù hợp là vấn đề then chốt góp phần quyết định đến sự thành công của điều trị. Bài này sẽ tổng quát lại một số khuyến cáo hiện hành để làm căn cứ cho bác sĩ áp dụng trong thực hành lâm sàng, cũng như bàn luận về áp dụng khuyến cáo này tại Bệnh viện TWQĐ 108.

Hình ảnh Cơ chế đề kháng carbapenem của các chủng Gram âm đa kháng và tiếp cận điều trị hiện nay: Lựa chọn các kháng sinh mới hay kháng sinh kinh điển colistin

Cơ chế đề kháng carbapenem của các chủng Gram âm đa kháng và tiếp cận điều trị hiện nay: Lựa chọn các kháng sinh mới hay kháng sinh kinh điển colistin

Các vi khuẩn Gram âm đang có xu hướng gia tăng đề kháng ở mức báo động toàn cầu, khiến các nhà lâm sàng gặp rất nhiều khó khăn trong công tác điều trị. Trong bối cảnh này, bên cạnh các kháng sinh kinh điển đã được sử dụng nhiều năm qua là colistin, các nhà khoa học đã rất nỗ lực phát triển các dò...

Hình ảnh Tối ưu hóa chế độ liều kháng sinh aminoglycoside

Tối ưu hóa chế độ liều kháng sinh aminoglycoside

1\. Tổng quan về kháng sinh aminoglycoside Aminoglycoside là nhóm kháng sinh có tác dụng diệt khuẩn, bao gồm: amikacin, gentamycin, tobramycin, kanamycin, netilmycin, plazomicin, streptomycin và paromomycin. Aminoglycoside có tác dụng diệt khuẩn nhanh bằng cách ức chế tổng hợp protein của vi khuẩ...

Hình ảnh Thuốc kháng nấm trong điều trị nhiễm nấm xâm lấn

Thuốc kháng nấm trong điều trị nhiễm nấm xâm lấn

1\. Đặt vấn đề Hiện nay nhiễm nấm xâm lấn đang nổi lên là một thách thức trong thực hành lâm sàng. Các chủng nấm Candida spp. và Aspegillus spp. là 2 căn nguyên lọt vào tốp 10 các căn nguyên vi sinh thường gặp tại Bệnh viện \ 1\ . Cũng như các thuốc kháng sinh, các thuốc kháng nấm cũng đang có xu...

Hình ảnh Tổng quan về kháng sinh Ceftolozan - Tazobactam & Lựa chọn kháng sinh beta-lactam/beta-lactamase inhibitors theo phổ tác dụng và loại nhiễm khuẩn

Tổng quan về kháng sinh Ceftolozan - Tazobactam & Lựa chọn kháng sinh beta-lactam/beta-lactamase inhibitors theo phổ tác dụng và loại nhiễm khuẩn

Ceftolozan là một cephalosporin mới hiện đang được phát triển cùng với chất ức chế β-lactamase (tazobactam) để điều trị nhiễm trùng đường tiết niệu phức tạp (cUTIs), nhiễm trùng trong ổ bụng phức tạp (cIAIs),...

Hình ảnh Tối ưu hóa chế độ truyền kéo dài kháng sinh nhóm beta-lactam

Tối ưu hóa chế độ truyền kéo dài kháng sinh nhóm beta-lactam

1\. Tổng quan về nhóm kháng sinh beta-lactam Beta-lactam là một họ kháng sinh rất lớn, bao gồm các kháng sinh có cấu trúc hóa học chứa vòng beta-lactam. Khi vòng này liên kết với một cấu trúc vòng khác sẽ hình thành các phân nhóm lớn tiếp theo gồm: nhóm penicillin, nhóm cephalosporin, nhóm carbap...