Tin Tức Thuốc

Thuốc kháng nấm trong điều trị nhiễm nấm xâm lấn

Bệnh viện Trung ương Quân đội 108Cập nhật 6 phút đọc
Thuốc kháng nấm trong điều trị nhiễm nấm xâm lấn

1. Đặt vấn đề

Hiện nay nhiễm nấm xâm lấn đang nổi lên là một thách thức trong thực hành lâm sàng. Các chủng nấm Candida spp. và Aspegillus spp. là 2 căn nguyên lọt vào tốp 10 các căn nguyên vi sinh thường gặp tại Bệnh viện [1]. Cũng như các thuốc kháng sinh, các thuốc kháng nấm cũng đang có xu hướng gia tăng tỉ lệ đề kháng trong những năm gần đây do các cơ chế đề kháng đã biết của các loại nấm và một phần do việc sử dụng không hợp lý của con người [2].

Trong thực hành lâm sàng việc lựa chọn thuốc kháng nấm nào để điều trị nhiễm nấm xâm lấn là một trong những bài toán khó đòi hỏi bác sĩ lâm sàng phải phân tích nhiều yếu tố liên quan đến bệnh nhân như: tình trạng lâm sàng, kết quả cận lâm sàng, vi sinh và các yếu tố liên quan đến thuốc như: Phổ tác dụng, tác dụng phụ, liều dùng, tương tác thuốc, giá thuốc…

Có nhiều nhóm thuốc kháng nấm với phổ tác dụng khác nhau cụ thể như sau [5]:

Hình 1. Phổ tác dụng của các hoạt chất thuốc kháng nấm

(Các hình cột với viền chấm biểu thị đã xuất hiện chủng đề kháng)

AMB = amphotericin; ANID = anidulafungin; CAS = caspofungin; 5-FC = flucytosine; FLU = fluconazol; ITRA = itraconazol; MICA = micafungin; POSA = posaconazol; VORI = voriconazol;

Cũng như các thuốc kháng sinh, thuốc kháng nấm cũng có các đại lượng đặc trưng dược động học, dược lực học (PK/PD) như MIC, AUC, T>MIC, Cmax, PAFE . Các thông số PK/PD  quyết định hiệu quả điều trị của các thuốc kháng nấm được thể hiện qua bảng 1 và hình 2:

Bảng 1. Một số đại lượng PK/PD của các nhóm thuốc kháng nấm

NhómTác dụngPAFEPK/PD
AzolesStaticLongAUC/MIC
5-FCStaticModestT>MIC
AmBCidalLongPeak/MIC
EchinocandinCidalLongPeak/MIC, AUC/MIC

Hình 2. Dược động học/Dược lực học của thuốc kháng nấm

2. Các thông số dược động học, dược lực học của thuốc kháng nấm

Có 3 nhóm thuốc kháng nấm lớn bao gồm: Polyene, triazole và echinocandin. Nhìn chung 3 nhóm thuốc này có dược động học và cơ chế tác dụng khác nhau. Bảng 2, 3, 4 mô tả các thông số dược động học của 03 nhóm thuốc này như sau [3, 4, 8]:

Đối với nhóm Polyen có 02 đại diện chính là nystatin và amphotericin B. Nystatin là hoạt chất kháng nấm đã được sử dụng từ những năm 1950, hiện nay do tính chất độc tính của thuốc nên thường chỉ được sử dụng cho các chỉ định tại chỗ. Đối với mục tiêu điều trị nấm xâm lấn hiện nay trong nhóm polyen đang sử dụng hoạt chất amphotericin B có 4 dạng bào chế trong đó tại Việt Nam phổ biến với 2 dạng là amphotericin B dạng kinh điển và amphotericin B dạng phức hợp lipid, thông tin dược động học của các dạng bào chế amphotericin B được mô tả ở bảng sau:

Echinocandin là một nhóm kháng nấm mới nhất hiện nay với nhiều tác dụng ưu việt so với 02 nhóm triazole và polyene như không ức chế CYP450, ít bị đề kháng.

3. Điều trị nhiễm nấm xâm lấn

Trên thực hành lâm sàng có 2 hình thức điều trị nấm xâm lấn đó là điều trị đích (trong trường hợp phân lập được nấm) và điều trị kinh nghiệm (trong trường hợp không phân lập được nấm hoặc bệnh nhân nặng cần sử dụng thuốc ngay trước khi có kết quả phân lập vi sinh). Trên thực tế điều trị nấm theo kinh nghiệm được áp dụng nhiều hơn do khả năng phân lập trên vi sinh đạt tỉ lệ thấp chỉ khoảng 20-50%. Do vậy để đánh giá được nguy cơ nhiễm nấm người ta sử dụng các thang điểm đánh giá như thang điểm Candida hoặc Ostrosky-Zeichner.

Các phác đồ điều trị nấm xâm lấn cụ thể trong thực hành lâm sàng đối với nấm Candida spp.

Các phác đồ điều trị nấm xâm lấn cụ thể trong thực hành lâm sàng đối với nấm Aspergillus spp.

Một trong những chú ý quan trọng khi sử dụng thuốc chống nấm là tương tác thuốc. Do đặc tính các thuốc chống nấm chuyển hóa qua gan, ức chế Cytochrome P450 như các triazoles gây ra những hậu quả nghiêm trọng. Cần tra cứu cẩn thận trước khi quyết định kê đơn các thuốc dùng cùng các thuốc kháng nấm để tránh hậu quả nghiêm trọng.

Tài liệu tham khảo

1. Nguyễn Nhị Hà, Phạm Hồng Nhung (2017), "Tình hình nhiễm nấm máu tại Bệnh viện Bạch Mai từ tháng 1/2016 đến tháng 10/2016", Tạp chí nghiên cứu Y học 2.

2. Alexander, B. D., et al. (2013), "Increasing echinocandin resistance in Candida glabrata: clinical failure correlates with presence of FKS mutations and elevated minimum inhibitory concentrations", Clin Infect Dis. 56(12), pp. 1724-32.

3. Chen, S. C., Slavin, M. A., and Sorrell, T. C. (2011), "Echinocandin antifungal drugs in fungal infections: a comparison", Drugs. 71(1), pp. 11-41.

4. Hamill, R. J. (2013), "Amphotericin B formulations: a comparative review of efficacy and toxicity", Drugs. 73(9), pp. 919-34.

5. Lewis, R. E. (2011), "Current concepts in antifungal pharmacology", Mayo Clin Proc. 86(8), pp. 805-17.

6. Pappas, P. G., et al. (2016), "Clinical Practice Guideline for the Management of Candidiasis: 2016 Update by the Infectious Diseases Society of America", Clin Infect Dis. 62(4), pp. e1-50.

7. Patterson, T. F., et al. (2016), "Practice Guidelines for the Diagnosis and Management of Aspergillosis: 2016 Update by the Infectious Diseases Society of America", Clin Infect Dis. 63(4), pp. e1-e60.

8. Whalen, Karen, Richard Finkel, Thomas A. Panavelil. (2015), Lippincott Illustrated Reviews: Pharmacology, ed. 6, PA: Wolters Kluwer, Philadelphia.

ThS. Nguyễn Duy Tám

Chia sẻ:ZaloFacebook

Thuốc chứa Amphotericin

Bài viết liên quan

Xem tất cả
Hình ảnh Hướng dẫn chẩn đoán và điều trị viêm màng não do nấm

Hướng dẫn chẩn đoán và điều trị viêm màng não do nấm

1\. Tổng quan về viêm màng não do nấm 1.1. Định nghĩa Viêm màng não là tình trạng viêm các mô bao quanh não và tủy sống, có thể do nhiều nguyên nhân khác nhau, trong đó nguyên nhân nhiễm trùng chiếm tỷ lệ lớn. Theo Tổ chức Y tế Thế giới WHO , viêm màng não là một tình trạng cần được chăm sóc y tế...

Hình ảnh Hướng dẫn toàn cầu 2025: chẩn đoán và điều trị nhiễm nấm Candida

Hướng dẫn toàn cầu 2025: chẩn đoán và điều trị nhiễm nấm Candida

Các loài Candida là nguyên nhân chính gây nhiễm trùng nấm ở bệnh nhân điều trị tại bệnh viện, góp phần đáng kể vào tỷ lệ mắc bệnh và tử vong. Năm 2025, Liên đoàn Nấm Y học Châu Âu ECMM đã hợp tác với Hiệp hội Nấm học Quốc tế về Người và Động vật ISHAM , Hiệp hội Vi sinh học Hoa Kỳ ASM và các chuy...

Hình ảnh Kháng kháng sinh nội tại của một số chủng vi khuẩn

Kháng kháng sinh nội tại của một số chủng vi khuẩn

1\. Phân biệt kháng kháng sinh nội tại và kháng kháng sinh mắc phải \ 1\ Kháng kháng sinh nội tại hay kháng kháng sinh tự nhiên - intrinsic resistance hoặc natural resistance là khả năng điển hình vốn có của một số loài vi khuẩn giúp chúng chống lại tác động của một hoặc nhiều loại kháng sinh mà...

Hình ảnh CHẨN ĐOÁN VÀ HƯỚNG DẪN ĐIỀU TRỊ NHIỄM NẤM DO Talaromyces marneffei

CHẨN ĐOÁN VÀ HƯỚNG DẪN ĐIỀU TRỊ NHIỄM NẤM DO Talaromyces marneffei

Talaromyces Marneffei, trước đây gọi là Penicillium marneffei là một trong những tác nhân gây nhiễm trùng cơ hội thường gặp nhất trên bệnh nhân AIDS sống hoặc ở những người bị suy giảm miễn dịch khác sống hoặc có đi đến vùng Đông Nam Á hay Nam Trung Quốc. Bệnh vẫn có thể xảy ra trên những người k...

Hình ảnh Tối ưu hóa chế độ truyền kéo dài kháng sinh nhóm beta-lactam

Tối ưu hóa chế độ truyền kéo dài kháng sinh nhóm beta-lactam

1\. Tổng quan về nhóm kháng sinh beta-lactam Beta-lactam là một họ kháng sinh rất lớn, bao gồm các kháng sinh có cấu trúc hóa học chứa vòng beta-lactam. Khi vòng này liên kết với một cấu trúc vòng khác sẽ hình thành các phân nhóm lớn tiếp theo gồm: nhóm penicillin, nhóm cephalosporin, nhóm carbap...

Hình ảnh Sử dụng Tigecycline liều cao trong điều trị vi khuẩn Gram âm đa kháng

Sử dụng Tigecycline liều cao trong điều trị vi khuẩn Gram âm đa kháng

1. Tổng quan về kháng sinh tigecycline Tigecycline là kháng sinh đầu tiên thuộc nhóm glycylcycline được nghiên cứu phát triển nhằm khôi phục phổ tác dụng của tetracycline, đặc biệt để điều trị các nhiễm trùng do vi khuẩn đa kháng \ 1\ . Tigecycline thể hiện hoạt tính mạnh đối với nhiều tác nhân k...

Hình ảnh Tổng quan về tăng thanh thải thận và hướng dẫn hiệu chỉnh liều một số thuốc kháng sinh ở người bệnh có tăng thanh thải thận

Tổng quan về tăng thanh thải thận và hướng dẫn hiệu chỉnh liều một số thuốc kháng sinh ở người bệnh có tăng thanh thải thận

Tăng thanh thải thận là một tình trạng có thể gặp phải ở các bệnh nhân điều trị nội trú. Nếu không được phát hiện thì tình trạng này có thể dẫn tới đáp ứng điều trị không tối ưu. Bài viết này tổng quan về tăng thanh thải thận và cung cấp hướng dẫn về chỉnh liều của một số kháng sinh ở người bệnh tăng thanh thải thận.

Hình ảnh Tổng quan về kháng sinh Ceftolozan - Tazobactam & Lựa chọn kháng sinh beta-lactam/beta-lactamase inhibitors theo phổ tác dụng và loại nhiễm khuẩn

Tổng quan về kháng sinh Ceftolozan - Tazobactam & Lựa chọn kháng sinh beta-lactam/beta-lactamase inhibitors theo phổ tác dụng và loại nhiễm khuẩn

Ceftolozan là một cephalosporin mới hiện đang được phát triển cùng với chất ức chế β-lactamase (tazobactam) để điều trị nhiễm trùng đường tiết niệu phức tạp (cUTIs), nhiễm trùng trong ổ bụng phức tạp (cIAIs),...

Hình ảnh Sử dụng thuốc kháng sinh trên bệnh nhân viêm phổi bệnh viện và viêm phổi thở máy

Sử dụng thuốc kháng sinh trên bệnh nhân viêm phổi bệnh viện và viêm phổi thở máy

Viêm phổi bệnh viện và viêm phổi thở máy là bệnh lý thường gặp trong các nhiễm khuẩn bệnh viện, diễn biến thường nặng, có nguy cơ tử vong cao. Lựa chọn phác đồ kháng sinh phù hợp là vấn đề then chốt góp phần quyết định đến sự thành công của điều trị. Bài này sẽ tổng quát lại một số khuyến cáo hiện hành để làm căn cứ cho bác sĩ áp dụng trong thực hành lâm sàng, cũng như bàn luận về áp dụng khuyến cáo này tại Bệnh viện TWQĐ 108.

Hình ảnh Lược dịch: Hướng dẫn năm 2026 của IDSA trong điều trị nhiễm khuẩn Gram âm kháng thuốc

Lược dịch: Hướng dẫn năm 2026 của IDSA trong điều trị nhiễm khuẩn Gram âm kháng thuốc

Ngày 30/07/2026, khoảng hai năm sau phiên bản năm 2024, Hiệp hội Bệnh truyền nhiễm Hoa Kỳ IDSA công bố Hướng dẫn về Điều trị Nhiễm khuẩn Gram âm kháng thuốc năm 2026. Hướng dẫn tiếp tục cập nhật cách tiếp cận điều trị đối với Enterobacterales sinh β-lactamase phổ mở rộng ESBL-E , Enterobacterales...

Hình ảnh Tổng quan về Tụ cầu vàng kháng methicillin

Tổng quan về Tụ cầu vàng kháng methicillin

1\. Giới thiệu Tụ cầu vàng Staphylococcus aureus là một cầu khuẩn Gram dương bất động, gây đông máu trong họ vi khuẩn có màng tế bào Firmicutes phylum . S.aureus tìm thấy trong hệ vi sinh vật cư trú tại màng nhầy mũi ở 20 – 40% dân số nói chung. Khi hàng rào nhầy và da bị tổn thương, ví dụ như cá...

Hình ảnh Tối ưu hóa chế độ liều kháng sinh aminoglycoside

Tối ưu hóa chế độ liều kháng sinh aminoglycoside

1\. Tổng quan về kháng sinh aminoglycoside Aminoglycoside là nhóm kháng sinh có tác dụng diệt khuẩn, bao gồm: amikacin, gentamycin, tobramycin, kanamycin, netilmycin, plazomicin, streptomycin và paromomycin. Aminoglycoside có tác dụng diệt khuẩn nhanh bằng cách ức chế tổng hợp protein của vi khuẩ...

Hình ảnh Vai trò corticoid dạng hít (ICS) cho bệnh nhân bệnh phổi tắc nghẽn mạn tính (COPD) giai đoạn ổn định

Vai trò corticoid dạng hít (ICS) cho bệnh nhân bệnh phổi tắc nghẽn mạn tính (COPD) giai đoạn ổn định

1\. Vai trò corticoid dạng hít trong điều trị bệnh phổi tắc nghẽn mạn tính giai đoạn ổn định Bệnh phổi tắc nghẽn mạn tính COPD là một rối loạn viêm được đặc trưng bởi cả viêm đường thở và viêm toàn thân và liệu pháp glucocorticoid dạng hít ICS có thể làm giảm tình trạng viêm này. Do đó, người ta...

Hình ảnh Những bước tiến trong liệu pháp insulin

Những bước tiến trong liệu pháp insulin

1\. Đặc điểm dược lý của các loại insulin và sự khác biệt trên lâm sàng Phát hiện insulin đã đánh dấu một bước đột phá lớn trong y học về liệu pháp kiểm soát đường huyết ở bệnh nhân đái tháo đường. Insulin đầu tiên được chiết xuất thành công từ động vật, sau đó insulin không ngừng được nghiên cứu...

Hình ảnh Tổng quan về điều trị Clostridium difficile

Tổng quan về điều trị Clostridium difficile

1\. Giới thiệu Clostridium difficile C. difficile lần đầu được phân lập bởi Hall và O’Toole từ mẫu phân của trẻ mới sinh khỏe mạnh vào năm 1935 \ 2\ . C.difficile có ở đường tiêu hóa của 3% người lớn khỏe mạnh, 20% bệnh nhân nằm viện, 25% - 80% trẻ sơ sinh và từng được cho là chủng vi sinh vật nằ...

Hình ảnh Điều trị nhiễm khuẩn da mô mềm theo hướng dẫn đa Hiệp hội quốc tế WSES/GAIS/WSIS/SIS-E/AAST năm 2022

Điều trị nhiễm khuẩn da mô mềm theo hướng dẫn đa Hiệp hội quốc tế WSES/GAIS/WSIS/SIS-E/AAST năm 2022

WSES: Hiệp hội phẫu thuật cấp cứu thế giới the World Society of Emergency Surgery GAIS: Liên minh toàn cầu về nhiễm trùng trong phẫu thuật the Global Alliance for Infections in Surgery SIS-E: Hiệp hội nhiễm trùng phẫu thuật Châu Âu the Surgical Infection Society-Europe WSIS: Hiệp hội nhiễm trùng...