Tin Tức Thuốc

Lưu ý khi sử dụng thuốc giảm đau trung ương opioid

Bệnh viện Trung ương Quân đội 108Cập nhật 8 phút đọc
Lưu ý khi sử dụng thuốc giảm đau trung ương opioid

Đau là một triệu chứng thường gặp trên lâm sàng, đòi hỏi quá trình điều trị của bác sĩ và tư vấn của dược sĩ. Tất cả các hiện tượng đau đều có chung một điểm khởi đầu và một điểm đến: hệ thần kinh. Quá trình dẫn truyền đau thường bắt đầu từ các thụ thể cảm nhận đau, đi qua các sợi dẫn truyền hướng tâm và truyền về tủy sống. Các thuốc giảm đau opioid và không opioid là những loại thuốc chính được sử dụng để điều trị đau. Acetaminophen và các thuốc chống viêm không steroid (NSAID) thường hiệu quả với mức đau nhẹ đến vừa.

"Opioid" là thuật ngữ chung cho các chất tự nhiên hoặc tổng hợp kết hợp với các thụ thể opioid đặc hiệu trong hệ thần kinh trung ương, tạo ra tác dụng của thuốc chủ vận. Thuốc giảm đau opioid đã được chứng minh hiệu quả trong điều trị đau cấp tính, đau do ung thư và đau cuối đời và là một phần của chăm sóc giảm nhẹ. Đánh giá bệnh nhân một cách thích hợp và xem xét các lựa chọn điều trị khác và nguy cơ lạm dụng opioid là một phần của quá trình ra quyết định để cân bằng giữa nguy cơ lạm dụng và thiếu điều trị giảm đau.

Opioid đôi khi được sử dụng chưa đủ những bệnh nhân đau cấp mức độ nặng hoặc đau ở những bệnh giai đoạn cuối, như ung thư, dẫn đến tình trạng đau đớn và chịu đựng không cần thiết. Các lý do để điều trị chưa đủ bao gồm

  • Đánh giá chưa đủ liều hiệu dụng
  • Đánh giá cao nguy cơ xảy ra tác dụng phụ

Đối với đau cấp tính, các thuốc chủ vận đơn thuần có tác dụng ngắn (phóng thích tức thì) được sử dụng với liều lượng thấp nhất có thể và trong một thời gian ngắn; Các bác sĩ lâm sàng nên đánh giá lại bệnh nhân trước khi kê đơn lại opioid. Sử dụng opioid với liều cao hơn và/hoặc trong một thời gian dài làm tăng nguy cơ phụ thuộc điều trị opioid lâu dài, các tác dụng bất lợi và lạm dụng opioid. Bệnh nhân bị đau do bệnh lý cấp tính, thoáng qua (như gãy, bỏng, phẫu thuật) nên được chuyển sang thuốc giảm đau không opioid càng sớm càng tốt.

Không nên trì hoãn các opioid khi điều trị đau do bệnh lý ung thư; trong những trường hợp như vậy, các tác dụng phụ cần được theo dõi, ngăn ngừa. Bảng 1 đưa ra liều khuyến cáo ở một số opioid thường sử dụng trên lâm sàng.

Bảng 1: Liều thường dùng của thuốc giảm đau opioid

Thuốc uốngLiều người lớn*Liều trẻ em†GHI CHÚ
Các thuốc chủ vận opioid trong các sản phẩm phối hợp‡ dùng cho đau mức độ vừa
CodeineUống: 30–60 mg, 4–6 giờ một lần nếu cầnÍt mạnh hơn morphine
HydrocodoneUống: 5–10 mg, 4–6 giờ một lần nếu cầnCó hiệu lực hơn codeine
Các thuốc chủ vận opioid được sử dụng để giảm đau từ vừa đến nặng
Fentanyltiêm dưới da: 12 hoặc 25 mcg/h mỗi 3 ngày qua niêm mạc: 100-200 mcg mỗi 2-4 giờ xịt mũi: 100-200 mcg mỗi 2-4 giờ Đường tiêm: 25-100 mcg mỗi 30-60 phút tiêm tĩnh mạch hoặc dưới sự kiểm soát của bệnh nhânNgoài đường tiêu hóa: 1–2 mcg/kg/liều đường tĩnh mạch; có thể lặp lại sau 2-4 giờ nếu cầnCó thể giải phóng ít histamin hơn và do đó có thể gây hạ huyết áp ít hơn các opioid khác
MethadoneUống: 2,5-10 mg, 8-12 giờ một lần Ngoài đường tiêu hóa: 2,5–10 mg tiêm bắp hoặc đường tĩnh mạch, 8–12 giờ một lần—Được sử dụng để điều trị cai nghiện heroin, điều trị duy trì kéo dài cho: rối loạn sử dụng opioid và giảm đau mạn tính Nguy cơ kéo dài khoảng QT; Theo dõi ECG
MorphineĐường uống dạng phóng thích ngay lập tức: 5-30 mg mỗi 4 h Đường uống dạng phóng thích có kiểm soát: 15 mg mỗi 12 giờ Uống dạng giải phóng duy trì: 30 mg mỗi 24 h Ngoài đường tiêu hóa: 2–5 mg đường tĩnh mạch hoặc tiêm bắp, 2–4 giờ một lần nếu cần> 6 tháng tuổi và < 50 kg: - Viên nén đường uống hoặc dung dịch uống giải phóng tức thì: 0,2–0,5 mg/kg/liều, 3–4 giờ một lần khi cần (liều tối đa ban đầu thông thường là 15–20 mg/liều) - Đường tĩnh mạch (ưu tiên), tiêm dưới da, tiêm bắp (không khuyến cáo tiêm bắp): 0,05 mg/kg/liều, 2–4 giờ một lần khi cần (liều tối đa ban đầu 1–2 mg/liều) > 6 tháng tuổi và ≥ 50 kg: - Viên nén đường uống hoặc dung dịch uống giải phóng tức thì: 15–20 mg, 3–4 giờ một lần khi cần. - Đường tiêm (đường tĩnh mạch, tiêm dưới da, hoặc tiêm bắp): 2–5 mg/liều, 2–4 giờ một lần khi cầnTiêu chuẩn so sánh Gây giải phóng histamine thường xuyên hơn so với các opioid khác, do đó gây ngứa.
Oxycodone‡Uống: 5-10 mg mỗi 6 giờ Đường uống dạng phóng thích có kiểm soát: 10-20 mg, mỗi 12 giờ—Cũng nằm trong các sản phẩm kết hợp chứa acetaminophen hoặc aspirin
Các thuốc chủ vận-đối kháng opioid§
NalbuphineNgoài đường tiêu hóa: 10 mg tiêm bắp, đường tĩnh mạch, tiêm dưới da, 3–6 giờ một lầnKhông được khuyến cáoTác động tâm thần ít nổi bật hơn so với pentazocine nhưng nhiều hơn morphine; 2,5-5mg đường tĩnh mạch (liều thấp) có thể sử dụng cho ngứa do opioid (có thể lặp lại một liều)
Thuốc chủ vận mu-opioid/thuốc ức chế tái hấp thu norepinephrine
TramadolGiải phóng ngay lập tức đường uống: 50-100 mg, 4-6 giờ một lần; tối đa 400 mg/ngày Đường uống 100 mg một lần mỗi ngày; tăng ≤ 100 mg/ngày mỗi 5 ngày đến liều ≤ 300 mg mỗi ngàyKhông được khuyến cáoÍt có khả năng bị lạm dụng hơn so với các opioid khác Không mạnh như các thuốc giảm đau opioid khác
* Bắt đầu dùng thuốc cho bệnh nhân dùng opioid lần đầu. cần liều cao hơn ở bệnh nhân có dung nạp opioid hoặc mức độ đau nặng.
† Không phải tất cả các loại thuốc đều phù hợp khi sử dụng giảm đau ở trẻ em.
‡ Một số thuốc chủ vận opioid này có thể được kết hợp thành một viên duy nhất với acetaminophen, aspirin, hoặc ibuprofen.
§ Các thuốc chủ vận-đối kháng opioid thường không được sử dụng cho đau mạn tính và hiếm khi được lựa chọn cho người cao tuổi.

Không có đủ bằng chứng để hỗ trợ điều trị opioid để kiểm soát lâu dài đau mạn tính do bệnh lý không phải giai đoạn cuối. Ngoài ra, điều trị bằng opioid dài hạn có thể dẫn đến các tác dụng bất lợi nghiêm trọng (ví dụ, phụ thuộc sử dụng opioid, quá liều, ức chế hô hấp, tử vong). Vì vậy, ở những bệnh nhân bị đau mạn tính do bệnh không phải giai đoạn cuối, liệu pháp không opioid nên được thử trước khi dùng opioid; những liệu pháp này bao gồm

  • Thuốc không opioid
  • Liệu pháp can thiệp (tiêm ngoài màng cứng, tiêm khớp, chặn thần kinh, cắt dây thần kinh, kích thích thần kinh cột sống hoặc ngoại biên)…

Opioid có các hiệu lực khác nhau dựa trên khả năng gắn kết với các thụ thể opioid và hiệu quả hấp thu opioid qua đường uống so với tiêm trực tiếp vào mạch máu. Bảng 2

Bảng 2: Liều giảm đau tương đương của thuốc giảm đau opioid

Thuốc uốngTiêmUống (mg)
Butorphanol2—
Codeine130200
Hydromorphone1,57,5
Levorphanol24
Meperidine75300
Methadone1020
Morphine1030
Nalbuphine10—
Oxycodone1520
Oxymorphone115
Pentazocine60180
OMME = tương đương với milligram morphine uống

Các tác dụng bất lợi

Ở những bệnh nhân chưa sử dụng opioid bao giờ, các tác dụng phụ thường gặp khi bắt đầu điều trị bao gồm:

  • An thần và ý thức u ám
  • Buồn nôn và nôn
  • Táo bón
  • Ngứa
  • Suy hô hấp
  • Giật cơ

Do nồng độ thuốc tập trung trong huyết tương chỉ đạt trạng thái ổn định khi phải qua 4 đến 5 chu kỳ bán thải (T1/2), các thuốc có thời gian bán thải dài (đặc biệt là levorphanol và methadone) có nguy cơ biểu hiện độc tính muộn khi nồng độ thuốc trong huyết tương tăng. Các opioid phóng thích có kiểm soát thường cần vài ngày để đạt trạng thái ổn định.

Kết luận

Khi cân nhắc kê đơn điều trị bằng phác đồ có opioid, đặc biệt là liệu pháp kéo dài, bác sĩ lâm sàng nên đánh giá bệnh nhân về các yếu tố nguy cơ hoặc dùng thuốc sai mục đích, cân bằng giữa nguy cơ lạm dụng và thiếu điều trị giảm đau. Trước khi bắt đầu điều trị bằng opioid, các bác sĩ lâm sàng nên có được sự đồng ý và đánh giá nguy cơ mắc bệnh do sử dụng opioid.

Biên soạn: ThS.DS. Hoàng Anh Tuấn - Khoa Dược, Bệnh viện TWQĐ 108

Tài liệu tham khảo

1. Bộ Y tế (2015), Dược thư quốc gia Việt Nam, NXB Y học.

2. Sử dụng hợp lý các thuốc giảm đau (2013). Dịch và tổng hợp: Dương Thị Thanh Mai, Lâm Hoàng Anh, Trần Phương Thảo, Hoàng Hà Phương

Chia sẻ:ZaloFacebook

Thuốc chứa Acetaminophen

Xem tất cả 45 thuốc →

Bài viết liên quan

Xem tất cả
Hình ảnh Sử dụng vitamin K trong thực hành lâm sàng

Sử dụng vitamin K trong thực hành lâm sàng

Vitamin K là một loại vitamin tan trong dầu có vai trò quan trọng trong quá trình đông máu của cơ thể. Vitamin K có thể được cung cấp thông qua thực phẩm trong chế độ ăn hoặc bổ sung từ các chế phẩm dinh dưỡng. Vitamin K cần thiết cho quá trình tổng hợp và hoạt hóa các protein tham gia vào hệ thố...

Hình ảnh Lược dịch - Hướng dẫn của IDSA trong điều trị nhiễm khuẩn Gram âm kháng thuốc: phiên bản 2.0

Lược dịch - Hướng dẫn của IDSA trong điều trị nhiễm khuẩn Gram âm kháng thuốc: phiên bản 2.0

Ngày 22/11/2021, Hiệp hội bệnh truyền nhiễm Hoa Kỳ (IDSA) đã công bố Hướng dẫn về Điều trị Nhiễm khuẩn Gram âm kháng thuốc: Phiên bản 2.0. Hướng dẫn phiên bản này đề xuất cách tiếp cận điều trị nhiễm khuẩn do Enterobacterales sinh AmpC β-lactamase (AmpC-E), Acinetobacter baumannii kháng carbapenem (CRAB) và Stenotrophomonas maltophilia

Hình ảnh Sử dụng thuốc điều trị thoái hoá khớp gối và sự khác biệt giữa các hướng dẫn hiện nay

Sử dụng thuốc điều trị thoái hoá khớp gối và sự khác biệt giữa các hướng dẫn hiện nay

Thoái hóa khớp osteoarthritis-THK là bệnh khớp mạn tính phổ biến nhất, ảnh hưởng đến khoảng 302 triệu người trên toàn thế giới và là nguyên nhân hàng đầu gây ra khuyết tật ở người cao tuổi\ 5\ . Trong đó, THK gối chiếm gần 4/5 số lượng bệnh nhân thoái hóa khớp trên toàn thế giới, tăng dần theo tu...

Hình ảnh Sử dụng thuốc giảm đau an toàn ở bệnh nhân xơ gan

Sử dụng thuốc giảm đau an toàn ở bệnh nhân xơ gan

I. Đặt vấn đề Đau là triệu chứng thường gặp ở bệnh nhân xơ gan, với tỷ lệ dao động từ 30–79% \ 1\ , ảnh hưởng đáng kể đến chất lượng cuộc sống và khả năng tuân thủ điều trị. Tuy nhiên, việc lựa chọn thuốc giảm đau ở nhóm bệnh nhân này gặp nhiều thách thức do những thay đổi về dược động học, dược...

Hình ảnh Tổng quan về sử dụng thuốc chống đông trong điều trị huyết khối tĩnh mạch sâu đoạn gần

Tổng quan về sử dụng thuốc chống đông trong điều trị huyết khối tĩnh mạch sâu đoạn gần

1\. Đặt vấn đề Huyết khối tĩnh mạch sâu DVT và thuyên tắc phổi cấp PE là hai biểu hiện của huyết khối tắc mạch tĩnh mạch VTE . Theo vị trí giải phẫu, DVT được chia ra làm DVT đoạn gần proximal DVT và DVT đoạn xa distal DVT , trong đó DVT đoạn gần nằm ở tĩnh mạch khoeo, đùi hoặc chậu và DVT đoạn x...

Hình ảnh Sử dụng thuốc chống huyết khối trong hội chứng mạch vành cấp trong giai đoạn cấp tính

Sử dụng thuốc chống huyết khối trong hội chứng mạch vành cấp trong giai đoạn cấp tính

1\. Đặt vấn đề Hội chứng mạch vành cấp ACS liên quan đến thiếu máu cơ tim cấp tính do sự mất cân bằng giữa nhu cầu và cung cấp oxy cho cơ tim. ACS được phân loại dựa trên sự thay đổi điện tâm đồ ECG bao gồm: 1 Nhồi máu cơ tim ST chênh STEMI và 2 Hội chứng mạch vành cấp không ST chênh NSTE-ACS , b...

Hình ảnh Quản lý các thuốc nguy cơ cao trong thực hành lâm sàng tại Bệnh viện Trung ương Quân đội 108

Quản lý các thuốc nguy cơ cao trong thực hành lâm sàng tại Bệnh viện Trung ương Quân đội 108

1.Tổng quan về thuốc nguy cơ cao 1.1. Định nghĩa Thuốc nguy cơ cao High alert medications – HAMs là thuốc có khả năng gây ra tổn hại đáng kể cho bệnh nhân nếu gặp sai sót trong quá trình sử dụng. Mặc dù tần suất sai sót liên quan đến các thuốc này không thường xuyên hơn những thuốc khác nhưng hậu...

Hình ảnh Tổng quan về Tụ cầu vàng kháng methicillin

Tổng quan về Tụ cầu vàng kháng methicillin

1\. Giới thiệu Tụ cầu vàng Staphylococcus aureus là một cầu khuẩn Gram dương bất động, gây đông máu trong họ vi khuẩn có màng tế bào Firmicutes phylum . S.aureus tìm thấy trong hệ vi sinh vật cư trú tại màng nhầy mũi ở 20 – 40% dân số nói chung. Khi hàng rào nhầy và da bị tổn thương, ví dụ như cá...

Hình ảnh Hướng dẫn chẩn đoán và điều trị viêm màng não do nấm

Hướng dẫn chẩn đoán và điều trị viêm màng não do nấm

1\. Tổng quan về viêm màng não do nấm 1.1. Định nghĩa Viêm màng não là tình trạng viêm các mô bao quanh não và tủy sống, có thể do nhiều nguyên nhân khác nhau, trong đó nguyên nhân nhiễm trùng chiếm tỷ lệ lớn. Theo Tổ chức Y tế Thế giới WHO , viêm màng não là một tình trạng cần được chăm sóc y tế...

Hình ảnh Khuyến cáo về sử dụng Methotrexate trong điều trị viêm khớp dạng thấp

Khuyến cáo về sử dụng Methotrexate trong điều trị viêm khớp dạng thấp

Viêm khớp dạng thấp VKDT là một bệnh lý tự miễn điển hình, diễn biến mạn tính với các biểu hiện tại khớp, ngoài khớp và toàn thân ở nhiều mức độ khác nhau. Bệnh diễn biến phức tạp, gây hậu quả nặng nề do đó cần được điều trị tích cực sớm để làm chậm tiến triển của bệnh, hạn chế tàn phế và nâng ca...

Hình ảnh Sử dụng thuốc trong điều trị và phòng ngừa cơn đau nửa đầu (Migrain)

Sử dụng thuốc trong điều trị và phòng ngừa cơn đau nửa đầu (Migrain)

Đau nửa đầu là một trong những dạng đau đầu phổ biến nhất, trong hầu hết các trường hợp đều có tính di truyền, ảnh hưởng đến 12-15% dân số nói chung. \ 4\ . Tỷ lệ mắc bệnh cao nhất xảy ra ở độ tuổi từ 20 đến 50. Trong độ tuổi này, phụ nữ có nguy cơ mắc bệnh cao gấp ba lần so với nam giới.\ 1\ Đau...

Hình ảnh Theo dõi sử dụng thuốc chống đông đường uống thông qua các chỉ số xét nghiệm - cập nhật thực hành từ hướng dẫn QUEENSLAND 2026

Theo dõi sử dụng thuốc chống đông đường uống thông qua các chỉ số xét nghiệm - cập nhật thực hành từ hướng dẫn QUEENSLAND 2026

1\. Đặt vấn đề Thuốc chống đông đường uống ngày càng được sử dụng rộng rãi trong điều trị nội trú nhằm dự phòng và điều trị các biến cố huyết khối như rung nhĩ và huyết khối tĩnh mạch sâu. Tuy nhiên, đây là nhóm thuốc nguy cơ cao do làm tăng nguy cơ chảy máu và thường xuyên liên quan đến các biến...

Hình ảnh Cập nhật sử dụng thuốc chống huyết khối trong quản lý sớm đột quỵ thiếu máu não cục bộ cấp theo AHA/ASA 2026

Cập nhật sử dụng thuốc chống huyết khối trong quản lý sớm đột quỵ thiếu máu não cục bộ cấp theo AHA/ASA 2026

1\. Đặt vấn đề Đột quỵ là một trong những cấp cứu thần kinh thường gặp, đồng thời là nguyên nhân quan trọng gây tử vong và tàn tật kéo dài. Đột quỵ thường được chia thành ba nhóm chính: đột quỵ thiếu máu não cục bộ, đột quỵ xuất huyết não và xuất huyết dưới nhện. Trong đó, đột quỵ thiếu máu não c...

Hình ảnh Vai trò của linezolid và các biến cố bất lợi khi sử dụng

Vai trò của linezolid và các biến cố bất lợi khi sử dụng

1. Thông tin về sử dụng kháng sinh Linezolid Linezolid là kháng sinh tổng hợp thuộc nhóm oxazolidinon, được chỉ định cho các trường hợp nhiễm trùng vi khuẩn gram dương nhạy cảm gây ra, đặc biệt là các vi khuẩn đa kháng như Staphylococcus aureus kháng methicillin MRSA , Enterococcus faecium kháng...

Hình ảnh Hướng dẫn điều trị nhiễm khuẩn do vi khuẩn đa kháng thuốc 2022 – Hiệp hội bệnh truyền nhiễm Đài Loan

Hướng dẫn điều trị nhiễm khuẩn do vi khuẩn đa kháng thuốc 2022 – Hiệp hội bệnh truyền nhiễm Đài Loan

Vi khuẩn đa kháng thuốc là một trong những thách thức lớn đang gia tăng trên toàn cầu. Những kháng sinh còn hoạt tính trên vi khuẩn đa kháng thuốc đang ngày càng hạn chế, một phần là do càng ngày càng có ít kháng sinh mới được nghiên cứu và phát triển. Hướng dẫn này được Hiệp hội bệnh truyền nhiễ...

Hình ảnh Hướng dẫn ESMO về dự phòng trong quản lý phản ứng liên quan đến truyền dịch trong điều trị ung thư (Phần 1)

Hướng dẫn ESMO về dự phòng trong quản lý phản ứng liên quan đến truyền dịch trong điều trị ung thư (Phần 1)

Hầu hết các liệu pháp điều trị ung thư hiện nay đều tiềm ẩn nguy cơ gây ra phản ứng liên quan đến truyền dịch Infusion – related reactions - IRR , với các biểu hiện lâm sàng từ nhẹ đến sốc phản vệ thậm chí đe dọa tính mạng. Giai đoạn chuẩn bị trước truyền và dự phòng bằng thuốc Pre-medication là...